MİLGEM Projesi

MİLGEM (Millî Gemi) Projesi, Türk Deniz Kuvvetleri Komutanlığının harekât ihtiyaçlarının millî imkânlarla karşılanması amacıyla başlatılan, savaş gemilerinin tasarımı, inşası, sistem entegrasyonu ve geliştirilmesini kapsayan bir savaş gemisi programıdır. MİLGEM kapsamında korvet, fırkateyn, açık deniz karakol gemisi ve hava savunma muhribi gibi farklı görev sınıflarına yönelik platformlar geliştirilmekte; proje, savaş yönetim sistemleri, sensörler, silah sistemleri ve diğer kritik platform bileşenlerinde yerli ve millî çözümlerin kullanımını esas almaktadır.

MİLGEM Projesi, Türk Deniz Kuvvetleri Komutanlığının ihtiyaç duyduğu su üstü savaş gemilerinin yerli imkânlarla tasarlanması, inşa edilmesi, sistem entegrasyonunun gerçekleştirilmesi ve hizmete alınması amacıyla başlatılmıştır.^【1】 Proje kapsamında denizaltı savunma harbi, su üstü harbi, hava savunması, keşif, gözetleme, karakol, hedef tespit ve teşhis, deniz gözetleme, Münhasır Ekonomik Bölge denetimi, kritik kıyı tesisleri ile deniz altyapısının korunması ve deniz topçu ateş desteği gibi görevleri yerine getirebilecek unsurların geliştirilmesi hedeflenmiştir. Gemi sınıflarının yanı sıra savaş yönetim sistemi, sensörler, silah sistemleri, elektronik harp sistemleri, haberleşme ve seyir sistemleri gibi kritik bileşenlerin de millî olarak geliştirilmesi ve platforma entegre edilmesi esas alınmıştır.

Projenin kapsamı, yalnızca savaş gemilerinin üretimiyle sınırlı olmayıp tasarım faaliyetleri, klaslama hizmetleri, model deneyleri, ana tahrik sistemi, platform sistemlerinin entegrasyonu, inşa ve donatım malzemelerinin tedariki, liman ve deniz kabul testleri ile bütünleşik lojistik destek süreçlerini de kapsamaktadır. Proje kapsamında ayrıca yerli savunma sanayisinin desteklenmesi, özel sektör tersanelerinin harp gemisi inşa alanındaki bilgi birikimi, tecrübesi ve altyapısının geliştirilmesi hedeflenmiştir.^【2】 Bu yaklaşım doğrultusunda MİLGEM, farklı görev ihtiyaçlarına yönelik deniz platformlarının geliştirilmesini ve sürdürülebilir bir millî gemi inşa ekosisteminin oluşturulmasını esas alan bir proje olarak şekillendirilmiştir.

^{TCG Büyükada (F-512) ve Savaş Gemileri Filosu (}T.C. Millî Savunma Bakanlığı Deniz Kuvvetleri Komutanlığı⁾

Türk Deniz Kuvvetlerinin su üstü platform ihtiyacının ulusal imkânlarla karşılanmasına yönelik çalışmalar, 1990'lı yılların sonlarında olgunlaşan planlamalar doğrultusunda şekillenmiştir.^【3】 Bu doğrultuda MİLGEM Projesi, 15 Şubat 2000 tarihinde Savunma Sanayii İcra Komitesi kararıyla resmen başlatılmıştır.^【4】 Projenin temelini, Türk Deniz Kuvvetlerinin harekât ihtiyaçlarına uygun savaş gemilerinin yurt içinde tasarlanması, inşa edilmesi ve kritik sistemlerinin millî olarak geliştirilmesi oluşturmuştur. Bu yaklaşım, yalnızca yeni bir gemi platformunun ortaya çıkarılmasını değil, savaş gemisi tasarımı, platform mühendisliği ve üretim süreçlerinin de ülke içerisinde yürütülmesini hedefleyen kapsamlı bir programın başlangıcını oluşturmuştur. Projenin ortaya çıkışında, savaş gemilerinin ve bunlara ait kritik sistemlerin dış kaynaklara bağımlı olmadan geliştirilmesine yönelik ihtiyaç belirleyici olmuştur. Bu kapsamda gemi platformlarının yanı sıra kullanılan sistemler ve diğer kritik bileşenlerin millî olarak geliştirilmesini esas alan bütünleşik bir yaklaşım benimsenmiştir.

MİLGEM Projesinin tasarım ve inşa süreci, Savunma Sanayii Başkanlığı ile STM arasında imzalanan sözleşmeler doğrultusunda aşamalı olarak yürütülmüştür. 2006 yılında prototip geminin tasarımı, platform inşası ile donatım malzeme ve hizmetlerinin tedarikini kapsayan ilk sözleşme imzalanmıştır. Sözleşme, 2007 yılında prototip gemi için ihtiyaç duyulan ilave tasarım, inşa ve donatım faaliyetlerini kapsayacak şekilde yenilenmiş, 2009 yılında ise ikinci geminin de programa dâhil edilmesiyle yeniden düzenlenmiştir. Projenin genişletilmesi doğrultusunda 2014 yılında üçüncü ve dördüncü gemiler de sözleşme kapsamına alınmış, ana tahrik sisteminin tedariki ve entegrasyonu da proje sorumlulukları arasına eklenmiştir.^【5】

^{TCG İstanbul (F-515) Gemisi (}T.C. Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı⁾

Proje kapsamında gemi tasarımı, klaslama hizmetleri, model deneyleri, gemi sistemlerinin entegrasyonu, inşa ve donatım malzemelerinin tedariki ile test süreçleri eş zamanlı olarak yürütülmüştür. İlk ürün olarak geliştirilen Ada Sınıfı korvetlerin ardından aynı mühendislik altyapısı esas alınarak İstif Sınıfı fırkateynlerin geliştirilmesine geçilmiş, MİLGEM'in beşinci gemisi olan TCG İstanbul (F-515) için tedarik sözleşmesi 12 Nisan 2019 tarihinde imzalanmıştır.^【6】 Devam eden süreçte seri üretim programı genişletilmiş, 6, 7 ve 8. gemilere ilişkin sözleşme 6 Nisan 2023 tarihinde imzalanmış, 2024 yılında alınan kararla proje kapsamındaki İstif Sınıfı fırkateyn sayısı sekize çıkarılmıştır.^【7】 Bu süreç, MİLGEM'in prototip gemi geliştirme aşamasından seri üretim programına dönüşmesini sağlamıştır.

MİLGEM Projesi, kamu kurumları, ana yükleniciler, tersaneler ve savunma sanayisi firmalarının ortak görev paylaşımına dayanan bir üretim modeliyle yürütülmektedir. Projenin koordinasyonu Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB) tarafından sağlanırken, Deniz Kuvvetleri Komutanlığı harekât ihtiyaçlarını ve teknik gereksinimleri belirlemektedir. STM, gemi tasarımı, tasarım dokümanlarının hazırlanması, sistem entegrasyonu, inşa malzemelerinin tedariki, ana tahrik sistemi entegrasyonu, test faaliyetleri ve bütünleşik lojistik destek süreçlerinde görev üstlenmektedir.

Seri üretim faaliyetleri kapsamında TAİS Ortak Girişimi bünyesindeki Anadolu, Sedef ve Sefine tersaneleri ile askerî tersaneler farklı gemi sınıflarının inşa süreçlerine dâhil olmuştur. Projede ayrıca ASELSAN, HAVELSAN, ROKETSAN ve çeşitli alt yüklenici firmalar platform sistemleri, elektronik altyapılar, silah sistemleri, gemi ekipmanları ve alt bileşenlerin geliştirilmesi ile üretim süreçlerinde görev almaktadır.

^{Mavi Vatan Doktrini Kapsamında Türk Donanması (}Anadolu Ajansı⁾

MİLGEM Projesi, Türkiye'nin denizlerdeki hak ve menfaatlerinin korunmasına yönelik geliştirilen Mavi Vatan doktrininin ihtiyaç duyduğu millî deniz platformlarının oluşturulmasında temel projelerden biridir. Ada Sınıfı korvetler, İstif Sınıfı fırkateynler, açık deniz karakol gemileri ve TF-2000 hava savunma harbi muhribi gibi platformlar, farklı görev profillerine sahip olmalarına rağmen aynı millî mühendislik yaklaşımı doğrultusunda geliştirilmekte ve Türk Deniz Kuvvetleri'nin harekât kabiliyetini farklı seviyelerde desteklemektedir.

MİLGEM kapsamında geliştirilen platformlar, yüksek yerlilik oranına sahip sensör, silah, savaş yönetim, haberleşme ve elektronik harp sistemlerinin aynı platform üzerinde bütünleşik olarak kullanılmasına imkân sağlamaktadır. Bu yapı, dış tedarike olan bağımlılığın azaltılmasına katkı sunarken bakım, modernizasyon ve yeni sistem entegrasyonlarının yerli imkânlarla gerçekleştirilebilmesini mümkün hâle getirmektedir. Proje kapsamında elde edilen mühendislik birikimi, seri gemi üretimi, ihracat faaliyetleri ve yeni nesil deniz platformlarının geliştirilmesi için teknik altyapı oluşturmuştur. Bu doğrultuda MİLGEM, Türk Deniz Kuvvetleri'nin mevcut ve gelecekteki harekât ihtiyaçlarına yönelik millî savaş gemisi geliştirme programının temel unsurlarından biri olarak konumlanmaktadır.

^{Helikopter Platformuna İniş Yapan Askeri Helikopter (}T.C. Millî Savunma Bakanlığı Deniz Kuvvetleri Komutanlığı⁾

MİLGEM Projesi kapsamında geliştirilen platformlar, modüler ve millî bir tasarım anlayışıyla farklı görev ihtiyaçlarına uyum sağlayabilecek mimari yapıda tasarlanmıştır. Gemi platformlarında bakım, modernizasyonu kolaylaştıracak büyüme kapasitesi dikkate alınmış; sensör, silah, haberleşme ve savaş yönetim sistemlerinin aynı unsur üzerinde bütünleşik çalışmasına uygun altyapı oluşturulmuştur. Platform tasarımında denizcilik performansı, yüksek manevra kabiliyeti, denizde uzun süre görev icra edebilme, personel yaşam koşulları, hasar kontrolü ve sistem yedekliliği birlikte ele alınmıştır. Yangın ve hasara karşı dayanıklılığı artıran yapısal çözümler, şok ve titreşimi azaltan uygulamalar, stabilize platform yapısı, helikopter platformu ve hangar düzeni, RHIB bot kullanımına uygun alanlar ile gelecekte ilave sensör ve silah sistemlerinin entegre edilebilmesine imkân sağlayan mimari yaklaşım, MİLGEM platformlarının temel tasarım özelliklerini meydana getirmektedir.

MİLGEM platformlarında düşük görünürlük, geminin radar, kızılötesi, akustik ve manyetik izlerinin azaltılmasına yönelik bütünleşik tasarım uygulamalarıyla sağlanmaktadır. Gövde ve üst yapı, düşük radar kesit alanı oluşturacak eğimli yüzeylere sahip stealth tekne formu esas alınarak tasarlanmış; kızılötesi iz azaltma uygulamaları ile geminin termal görünürlüğünün düşürülmesi hedeflenmiştir. Su altı tehditlerine karşı akustik izi azaltan gövde yapısı, titreşim ve gürültüyü sınırlandıran sistemler ile manyetik izi düşüren degaussing sistemi birlikte kullanılmaktadır. Şok emici yapısal çözümler, düşük yakalanma olasılıklı radarlar, lazer ikaz sistemi ve torpido karşı tedbir sistemleri de platformun beka kabiliyetini destekleyen unsurlar arasında yer almaktadır. Bu yaklaşım sayesinde MİLGEM platformları, tespit edilme olasılığını azaltmaya yönelik çok katmanlı düşük görünürlük mimarisiyle tasarlanmıştır.

MİLGEM platformlarında görev ihtiyaçlarına uygun hareket kabiliyeti ve seyir performansının sağlanması amacıyla kombine tahrik sistemi kullanılmaktadır. Ada Sınıfı korvetlerde CODAG (Combined Diesel and Gas) tahrik düzeni tercih edilmiş olup sistem, iki şaft ve ayarlanabilir hatveli pervane (CPP) yapısıyla çalışmaktadır. Bu yapı, ekonomik seyir sırasında yakıt verimliliği ile yüksek sürat gerektiren harekât şartlarında ihtiyaç duyulan güç üretimini aynı platformda bir araya getirmektedir. Tahrik sistemine bağlı yardımcı dizel jeneratörler geminin elektrik enerjisi ihtiyacını karşılamak üzere görev yapmakta, uygulanan sistem yedekliliği yaklaşımı ise kritik fonksiyonların sürekliliğini desteklemektedir. MİLGEM platformlarında tahrik sistemi; manevra kabiliyeti, denizde uzun süre görev icrası, farklı harekât profillerine uyum ve gelecekte gerçekleştirilebilecek sistem geliştirmelerine uygun altyapı sağlayacak şekilde yapılandırılmıştır.

^{Türk Deniz Kuvvetleri Envanterindeki Gemiler (}T.C. Millî Savunma Bakanlığı Deniz Kuvvetleri Komutanlığı⁾

MİLGEM platformları, farklı deniz şartlarında sürekli görev icra edebilecek denizcilik özellikleri dikkate alınarak tasarlanmıştır. Gövde yapısı ve platform mimarisi, yüksek manevra kabiliyeti, seyir stabilitesi ve uzun süreli harekât gereksinimlerini destekleyecek şekilde geliştirilmiştir. Gemilerde denizde emniyetli seyir için seyir ve haberleşme sistemleri, radarlar, elektronik destek sistemleri ve diğer platform alt sistemleri bir arada çalışmaktadır. Yangın algılama ve hasar kontrol sistemleri, şok ve titreşimi azaltan yapısal uygulamalar ile sistem yedekliliği yaklaşımı, platformun görev sürekliliğine katkı sağlamaktadır. Uzun menzilli devriye, keşif, gözetleme ve açık deniz görevlerine uygun olarak tasarlanan MİLGEM platformları, ekonomik seyir ile yüksek sürat gerektiren harekât profilleri arasında geçiş yapabilecek denizcilik kabiliyetine sahip bir yapı üzerine inşa edilmiştir.

MİLGEM platformlarında görev sistemlerinin koordinasyonu, hedef bilgilerinin işlenmesi ve silah–sensör entegrasyonunun sağlanması amacıyla millî savaş yönetim, sensör ve elektronik sistemler kullanılmaktadır. Platformun temel savaş yönetim altyapısını ADVENT Savaş Yönetim Sistemi oluşturmaktadır. Hedef tespiti, izleme, tehdit değerlendirmesi ve silah sistemlerinin koordinasyonu bu sistem üzerinden gerçekleştirilmektedir. Gemilerde ayrıca üç boyutlu arama radarları, atış kontrol radarları, düşük yakalanma olasılıklı (LPI) radarlar, elektro-optik sensörler, karinaya monteli sonar sistemleri ve seyir ile haberleşme sistemleri birlikte görev yapmaktadır. İstif Sınıfı fırkateynlerde bu altyapı, CENK-S AESA radarı ve AKREP atış kontrol radarı gibi yeni nesil millî radar sistemleriyle genişletilmiştir.^【8】

Elektronik harp ve platform koruma altyapısı da MİLGEM'in temel sistem bileşenleri arasında yer almaktadır. Elektronik destek sistemi, lazer ikaz sistemi, torpido tespit ve karşı tedbir sistemi ile aldatıcı sistemler, platformun tehdit algılama ve karşı koyma kabiliyetini desteklemektedir. Haberleşme ve navigasyon sistemleri, geminin harekât unsurlarıyla veri paylaşımını ve koordinasyonunu sağlarken, elektronik sistemler platform üzerindeki diğer görev sistemleriyle birlikte çalışmaktadır. MİLGEM kapsamında geliştirilen millî sensör, savaş yönetim ve elektronik altyapı, farklı platform sınıflarında ortak mimari anlayışıyla kullanılmakta ve yeni nesil deniz platformlarının sistem entegrasyonuna temel hazırlamaktadır.

^{TCG Heybeliada (F-511) Füze Fırlatırken (}T.C. Millî Savunma Bakanlığı Deniz Kuvvetleri Komutanlığı⁾

MİLGEM platformlarında kullanılan millî silah ve füze sistemleri, gemilerin su üstü, hava ve su altı tehditlerine karşı farklı harekât ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde yapılandırılmıştır. Platformlarda su üstü hedeflerine karşı ATMACA gemisavar füzesi, yakın hava savunması için Gökdeniz Yakın Hava Savunma Sistemi, hava savunma güdümlü mermilerinin kullanılmasına imkân sağlayan MİDLAS Millî Dikey Atım Sistemi, baş top ve torpido sistemleri görev yapmaktadır. Ada Sınıfı korvetlerde gemisavar füze, yakın hava savunma ve top sistemleri temel silah bileşenlerini oluştururken; İ Sınıfı fırkateynlerde MİDLAS ile hava savunma kabiliyeti genişletilmiş, yeni nesil millî silah sistemleri platforma entegre edilmiştir. Millî savaş yönetim sistemi ve sensör altyapısıyla birlikte çalışan bu silah sistemleri, hedef tespiti, takip ve angajman süreçlerinin platform üzerinde koordineli biçimde yürütülmesini sağlamaktadır.

MİLGEM Projesi, Türk Deniz Kuvvetleri'nin farklı harekât ihtiyaçlarına yönelik olarak geliştirilen çeşitli savaş gemisi sınıflarını kapsamaktadır. Proje kapsamında Ada Sınıfı Korvetler, İstif Sınıfı Fırkateynler, Hisar Sınıfı Açık Deniz Karakol Gemileri ve TF-2000 Hava Savunma Harbi Muhribi geliştirilmektedir. Bu platformlar, görev amaçlarına göre farklı teknik özelliklere sahip olmakla birlikte millî tasarım anlayışı, yerli sistem entegrasyonu ve ortak platform mimarisi doğrultusunda şekillendirilmiştir.

Ada Sınıfı korvetler, MİLGEM Projesi kapsamında tasarlanıp inşa edilen ilk savaş gemisi sınıfını oluşturmaktadır. Denizaltı savunma harbi ve keşif-karakol görevleri öncelikli olmak üzere geliştirilen bu platformlar; su üstü, su altı ve hava tehditlerinin tespiti, takibi, teşhisi ve etkisiz hâle getirilmesine yönelik çok rollü görev kabiliyetine sahiptir. Bunun yanında deniz gözetleme, devriye faaliyetleri, kıyı ve kritik altyapının korunması, Münhasır Ekonomik Bölge'nin denetlenmesi ve deniz topçu ateş desteği gibi görevleri de yerine getirebilecek şekilde tasarlanmıştır. Ada Sınıfı, Türkiye'nin millî imkânlarla tasarlayıp inşa ettiği ilk korvet sınıfı olması nedeniyle MİLGEM Projesi'nin başlangıç platformu niteliğini taşımaktadır.^【9】

Platform tasarımında düşük görünürlük, yüksek manevra kabiliyeti, denizde görev sürekliliği ve sistem yedekliliği temel esaslar arasında yer almaktadır. Modüler mimarisi sayesinde yeni sensör, silah ve diğer görev sistemlerinin platforma entegre edilmesine uygun büyüme kapasitesi de Ada Sınıfı korvetlerin temel özellikleri arasında yer almaktadır.

Ada Sınıfı korvetler, 99,56 metre tam boya, 91,40 metre su hattı boyuna, 14,42 metre azami ene ve 3,85 metre su çekimine sahiptir. Yaklaşık 2.400 ton deplasmana sahip platform, CODAG tahrik sistemi, iki şaft düzeni ve ayarlanabilir hatveli (CPP) pervaneler ile donatılmıştır. Azami 29 knotun üzerinde sürate ulaşabilen korvetler, ekonomik seyirde 15 knot hızla yaklaşık 3.500 deniz mili menzile sahiptir. Geminin elektrik enerjisi ihtiyacı dört adet dizel jeneratör tarafından karşılanmaktadır. Platformda 86 personel için yaşam alanı bulunmakta; helikopter platformu ve hangarı aynı anda iki adet S-70B Seahawk helikopterini destekleyecek şekilde tasarlanmış olup iki adet RHIB bot da görev kapsamında kullanılabilmektedir.^【10】

Ada Sınıfı korvetlerin görev sistemi altyapısında üç boyutlu gözetleme radarı, atış kontrol radarları, düşük yakalanma olasılıklı (LPI) radar, elektro-optik sensörler, elektronik destek sistemi, lazer ikaz sistemi, karinaya monteli sonar ile torpido tespit ve karşı tedbir sistemleri yer almaktadır. Silah donanımı; gemisavar füze sistemi, RAM yakın hava savunma sistemi, baş top, 12,7 mm stabilize makineli tüfekler ve aldatıcı sistemlerden oluşmaktadır. Bunun yanında düşük radar kesit alanına sahip gövde tasarımı, kızılötesi izi azaltan uygulamalar, manyetik izi düşüren degaussing sistemi, su altı ortam gürültüsünü azaltan yapısal çözümler, yangın ve hasara dayanıklı platform yapısı ile sistem yedekliliği yaklaşımı, korvetlerin teknik altyapısını tamamlayan temel unsurlar arasında yer almaktadır.^【11】

^{TCG Heybeliada (F-511) Gemisi (}T.C. Millî Savunma Bakanlığı Deniz Kuvvetleri Komutanlığı⁾

• TCG Heybeliada (F-511): MİLGEM Projesi kapsamında tasarlanıp inşa edilen ilk Ada Sınıfı korvet ve Türkiye'nin millî imkânlarla geliştirilen ilk savaş gemisidir.^【12】 Prototip gemi olarak inşa edilen platformun yapımına Ocak 2007'de İstanbul Tersanesi Komutanlığı'nda başlanmıştır. Savunma Sanayii Başkanlığı ile STM arasında imzalanan prototip gemi sözleşmesi kapsamında yürütülen tasarım, inşa ve sistem entegrasyonu çalışmalarının ardından TCG Heybeliada, 27 Eylül 2011 tarihinde Türk Deniz Kuvvetleri Komutanlığı envanterine katılarak hizmete girmiştir. Proje kapsamında geliştirilen ilk platform olan TCG Heybeliada, MİLGEM Projesi'nin uygulamaya geçirilen ilk gemisi olarak sonraki Ada Sınıfı korvetlerin geliştirilmesine temel oluşturmuştur.^【13】

^{TCG Büyükada (F-512) Gemisi (}T.C. Millî Savunma Bakanlığı Deniz Kuvvetleri Komutanlığı⁾

• TCG Büyükada (F-512): MİLGEM Projesi kapsamında inşa edilen ikinci Ada Sınıfı korvettir. İlk gemiyle elde edilen tasarım ve üretim tecrübesi doğrultusunda geliştirilen platform, MİLGEM Dizayn Hizmetleri ve Platform İnşa ve Donatım Malzeme ve Hizmetlerinin Tedarik Sözleşmesi'nin ikinci gemiyi de kapsayacak şekilde yenilenmesiyle proje kapsamına dâhil edilmiştir. TCG Büyükada, 27 Eylül 2013 tarihinde Türk Deniz Kuvvetleri Komutanlığı envanterine katılarak hizmete girmiştir. Ada Sınıfı korvetlerin ikinci gemisi olan TCG Büyükada, bu süreçte geliştirilen millî savaş gemisi programının devamını oluşturan platformlardan biridir.^【14】

^{TCG Burgazada (F-513) Gemisi (}T.C. Millî Savunma Bakanlığı Deniz Kuvvetleri Komutanlığı⁾

• TCG Burgazada (F-513): MİLGEM Projesi kapsamında inşa edilen üçüncü Ada Sınıfı korvettir. Gemi, İstanbul Tersanesi Komutanlığı'nda inşa edilmiş, denize indirme töreni 18 Haziran 2016 tarihinde gerçekleştirilmiştir. İnşa faaliyetlerinin tamamlanmasının ardından yürütülen liman ve deniz kabul testlerini başarıyla geçen gemi, 4 Kasım 2018 tarihinde düzenlenen törenle Türk Deniz Kuvvetleri Komutanlığı envanterine katılmıştır. TCG Burgazada'nın inşa sürecinde projede geliştirilen yerli ve millî sistemlerin kullanımına devam edilmiş, gemi proje kapsamında elde edilen bilgi birikimi ve tecrübenin üretim sürecine yansıtıldığı platformlardan biri olmuştur.^【15】

^{TCG Kınalıada (F-514) Gemisi (}T.C. Millî Savunma Bakanlığı Deniz Kuvvetleri Komutanlığı⁾

• TCG Kınalıada (F-514): MİLGEM Projesi kapsamında inşa edilen dördüncü ve son Ada Sınıfı korvettir. Gemi, İstanbul Tersanesi Komutanlığı'nda inşa edilmiş, liman ve deniz kabul testlerinin tamamlanmasının ardından 29 Eylül 2019 tarihinde düzenlenen törenle Türk Deniz Kuvvetleri Komutanlığı envanterine katılmıştır. TCG Kınalıada, Ada Sınıfı korvetlerin dördüncü platformu olarak proje kapsamında geliştirilen yerli ve millî sistemlerin daha geniş ölçüde uygulandığı gemiler arasında yer almakta olup, programda edinilen tasarım, üretim ve sistem entegrasyonu kabiliyetlerinin devamını temsil eden platformlardan biri olmuştur.^【16】

İstif Sınıfı fırkateynler, MİLGEM Projesi kapsamında geliştirilen ve Ada Sınıfı korvetlerde kazanılan tasarım ve inşa tecrübesi üzerine inşa edilen çok amaçlı savaş gemileridir. Bu sınıf, hava savunma, su üstü harbi, denizaltı savunma harbi ve keşif-gözetleme görevlerini aynı platform üzerinde yerine getirebilecek şekilde tasarlanmıştır. Ada Sınıfı'nın gövde yapısını temel alan İstif Sınıfı, artırılan silah, sensör ve görev sistemleri ile daha yüksek harekât kabiliyetine sahip olacak şekilde geliştirilmiştir. Projenin ilk gemisi TCG İstanbul (F-515) olup, sınıfın devamını seri üretim kapsamında inşa edilmesi planlanan diğer gemiler oluşturmaktadır.

İstif Sınıfı fırkateynler, MİLGEM Projesi doğrultusunda yerli ve millî sistemlerin kullanım oranının artırıldığı platformlar arasında yer almaktadır. Gemilerde savaş yönetim sistemi, radarlar, elektronik harp sistemleri, haberleşme altyapısı ve silah sistemleri büyük ölçüde Türkiye'de geliştirilen çözümlerden oluşturulmuştur. Bu sınıf, yalnızca Türk Deniz Kuvvetleri Komutanlığının harekât ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik bir platform olarak değil, aynı zamanda projede ulaşılan tasarım, üretim ve sistem entegrasyonu kabiliyetlerinin daha ileri seviyeye taşındığı fırkateyn sınıfını temsil etmektedir.

İstif Sınıfı fırkateynler, Ada Sınıfı korvetlere göre artırılmış platform boyutları ve görev yükü kapasitesiyle geliştirilmiştir. Sınıfın tam boyu 113,2 metre, genişliği 14,4 metre ve deplasmanı 3.150 ton seviyesindedir. CODAG tahrik sistemi kullanılan gemilerde bir gaz türbini ile iki dizel makine birlikte görev yapmakta olup azami sürat 29 knotun üzerine ulaşmaktadır. Yaklaşık 5.700 deniz mili seyir menziline sahip olan platformlar, uzun süreli deniz görevlerini destekleyecek yaşam ve lojistik imkânlarıyla tasarlanmıştır.^【17】

İstif Sınıfı fırkateynlerde helikopter platformu ve hangar, dikey atım sistemi, gemisavar füze sistemi, ana top, yakın hava savunma sistemi, torpido sistemi ile elektronik harp ve gelişmiş sensör altyapısı aynı platform üzerinde entegre edilmiştir. Gemilerde millî savaş yönetim sistemi ile birlikte diğer sistemler entegre şekilde çalışacak biçimde yapılandırılmıştır. Bu teknik yapı, platformun hava savunma, su üstü harbi, denizaltı savunma harbi ile keşif ve gözetleme görevlerini çok amaçlı bir harekât konsepti içerisinde yerine getirmesine olanak sağlamaktadır.

^{TCG İstanbul (F-515) Gemisi (}T.C. Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı⁾

TCG İstanbul (F-515), MİLGEM Projesi kapsamında geliştirilen ilk İstif Sınıfı fırkateyndir. Geminin inşasına 3 Temmuz 2017 tarihinde İstanbul Tersanesi Komutanlığı'nda başlanmış, denize indirme töreni 23 Ocak 2021 tarihinde gerçekleştirilmiştir.^【18】 Liman ve deniz kabul testlerinin tamamlanmasının ardından 19 Ocak 2024 tarihinde düzenlenen törenle Türk Deniz Kuvvetleri Komutanlığı envanterine katılmıştır. TCG İstanbul, Ada Sınıfı korvetlerin ardından bu süreçte geliştirilen ilk fırkateyn olarak projenin yeni aşamasını temsil etmektedir.^【19】

Seri üretim programı, MİLGEM Projesi kapsamında oluşturulan tasarım, üretim ve sistem entegrasyonu altyapısının devamlılığını sağlamaya yönelik olarak yürütülmektedir. Gemilerin inşasında kamu ve özel sektör tersaneleri ile yerli savunma sanayii kuruluşlarının görev alması öngörülmüş, platformlarda geliştirilen millî sistemlerin kullanımının sürdürülmesi hedeflenmiştir. Program, Türk Deniz Kuvvetleri Komutanlığının ihtiyaçları doğrultusunda yeni nesil fırkateynlerin belirlenen planlama çerçevesinde envantere kazandırılmasını esas almaktadır. Seri üretim programı kapsamında MİLGEM'in 6–12. gemilerine ilişkin sözleşme imza süreci de hayata geçirilmiştir.^【20】 Programın devam eden aşamalarında yeni nesil platformların inşa edilmesi, yerli ve millî alt sistemlerin kullanımının sürdürülmesi ve üretim kapasitesinin artırılması hedeflenmiştir.

Hisar Sınıfı Açık Deniz Karakol Gemileri (ADKG), Türk Deniz Kuvvetleri Komutanlığının ihtiyaçları doğrultusunda ASFAT ana yükleniciliğinde İstanbul Tersanesi Komutanlığında inşa edilen yeni nesil açık deniz karakol gemileridir. Proje kapsamında geliştirilen platformlar, Türkiye'nin deniz hak, alaka ve menfaatlerinin korunmasına yönelik olarak tasarlanmıştır. Gemiler, ileri sensör ve silah sistemleri ile düşük radar kesit alanı ve düşük su altı akustik izi sağlayan tasarım özelliklerini bir araya getirmektedir. Ayrıca askerî tasarım standartlarına uygun yüksek beka kabiliyeti, şok dayanımı ve ömür boyu desteklenebilirlik esas alınarak geliştirilmiştir.

Hisar Sınıfı gemileri; istihbarat, gözetleme ve keşif, arama ve kurtarma, terörizmle mücadele, denizde denetim ve deniz özel harekâtı gibi temel görevlerin yanı sıra deniz hava harekâtı, elektronik ve akustik harp, kara bombardımanı, asimetrik tehditlere karşı savunma, deniz nakliyatının korunması, amfibi harekât desteği ve eğitim faaliyetlerinde kullanılmak üzere planlanmıştır. Platformlar, gelecekte ihtiyaç duyulabilecek sensör ve silah sistemlerinin entegre edilebilmesine imkân sağlayan yerinde hazır sistem kabiliyeti ile tasarlanmış olup, görev ihtiyaçlarına göre yapılandırılabilecek esnek bir platform yapısına sahiptir.

Hisar Sınıfı açık deniz karakol gemileri (ADKG), açık deniz görevlerine uygun platform yapısıyla geliştirilmiştir. Gemilerin tam boyu 99,56 metre, azami genişliği 14,42 metre, su çekimi 3,77 metre ve deplasmanı yaklaşık 2.300 tondur. CODELOD ana tahrik konfigürasyonuna sahip platformlarda dört dizel makine ve iki elektrik motoru kullanılmaktadır.^【21】 Azami sürati 24 knotun üzerinde olan gemiler, ekonomik süratte yaklaşık 4.500 deniz mili seyir menziline ve 21 gün denizde kalış süresine sahiptir. Platformlarda 10 ton sınıfı helikopter platformu, bir helikopter hangarı, 7,5 metre ve 5,5 metre uzunluğunda iki RHIB botu ile 104 personel için yaşam mahalleri bulunmaktadır.^【22】

Hisar Sınıfı gemilerinde ADVENT Savaş Yönetim Sistemi, Top Atış Kontrol Sistemi ile Link-11/16 Gemi Veri Dağıtım Sistemi kullanılmaktadır. Sensör altyapısında üç boyutlu arama radarı, arama ve hedef tespit radarı, atış kontrol radarı, seyir/LPI radarı, elektronik destek sistemi, sonar, TACAN ve Ahtapot Deniz Gözü sistemi yer almaktadır. Silah donanımı 76 mm top ile iki adet 12,7 mm makineli tüfekten oluşmakta olup platform, yerli satıhtan satıha ve satıhtan havaya güdümlü füze sistemlerinin entegrasyonuna uygun şekilde tasarlanmıştır. Ayrıca düşük radar, manyetik ve akustik iz sağlayan tasarım, yüksek mukavemet, yüksek otomasyon, platform kontrol ve izleme sistemi ile KBRN koruma özellikleri geminin teknik altyapısının temel unsurlarını içermektedir.^【23】

^{TCG Akhisar (P-1220) Gemisi (}Anadolu Ajansı⁾

• TCG Akhisar (P-1220): Hisar Sınıfı açık deniz karakol gemileri (ADKG) Projesi kapsamında Türk Deniz Kuvvetleri için inşa edilen ilk gemilerden biridir. Gemi, ASFAT ana yükleniciliğinde İstanbul Tersanesi Komutanlığı'nda inşa edilmiş olup TCG Koçhisar ile birlikte 23 Eylül 2023 tarihinde düzenlenen törenle denize indirilmiştir.^【24】 Hisar Sınıfı'nın ilk platformlarından biri olan TCG Akhisar, yüksek yerlilik oranı esas alınarak geliştirilen yeni nesil açık deniz karakol gemileri arasında yer almaktadır. Açık Deniz Karakol Gemisi Projesi kapsamında inşası tamamlanan ilk gemilerden biri olan platform, Hisar Sınıfı'nın hizmete giriş sürecini başlatan gemiler arasında bulunmaktadır.

^{TCG Akhisar (P-1220) ve TCG Koçhisar (P-1221) Gemileri (}Anadolu Ajansı⁾

• TCG Koçhisar (P-1221): MİLGEM kapsamında geliştirilen Hisar Sınıfı açık deniz karakol gemilerinden ikincisidir. Gemi, ASFAT ana yükleniciliğinde İstanbul Tersanesi Komutanlığında Türk Deniz Kuvvetleri için inşa edilmiş olup TCG Akhisar ile birlikte 23 Eylül 2023 tarihinde düzenlenen törenle denize indirilmiştir. Açık Deniz Karakol Gemisi Projesi kapsamında inşa edilen TCG Koçhisar, Türk Deniz Kuvvetlerinin açık deniz görevlerinde kullanılmak üzere geliştirilen sınıfın ilk gemileri arasında yer almakta olup, Hisar Sınıfı gemilerinin hizmete alınması sürecinde önemli bir aşamayı temsil etmektedir.

TF-2000 Hava Savunma Harbi Muhribi, MİLGEM Projesi kapsamında Türk Deniz Kuvvetlerinin alan hava savunma ihtiyacını karşılamak amacıyla geliştirilen muhrip sınıfı platformdur. Proje, görev grupları ile kritik deniz unsurlarına alan hava savunması sağlamanın yanı sıra su üstü ve belirli su altı tehditlerine karşı görev yapabilecek çok maksatlı bir savaş gemisi olarak tasarlanmıştır. Geminin tasarımı millî imkânlarla geliştirilmiş olup yaklaşık 8.300 ton deplasmana, 149 metre tam boya ve yüzde 85'in üzerinde yerlilik oranına sahip olması öngörülmektedir. IDEF 2025 kapsamında TF-2000 Hava Savunma Harbi Muhribi Faz 2 Sözleşmesi imzalanmıştır.^【25】 Sözleşmenin ardından projenin inşa faaliyetlerine fiilen başlanmıştır. 2026 yılı itibarıyla blok inşa çalışmaları devam etmekte olup geminin 2028 yılında denize indirilmesi ve 2031 yılında teslim edilmesi planlanmaktadır.^【26】

TF-2000'in temel görevi, görev kuvvetlerine uzun menzilli hava savunması sağlayarak hava tehditlerine karşı koruma oluşturmaktır. Platformun 96 hücreli (32+64) dikey atım sistemiyle hava hedeflerinin yanı sıra su üstü hedeflerine yönelik angajman gerçekleştirebilecek şekilde planlanmıştır.^【27】 TF-2000'in, Çelik Kubbe hava savunma mimarisinin deniz bileşenlerinden biri olarak görev yapması planlanmaktadır.^【28】 Bu platform, MİLGEM'in korvet ve fırkateyn sınıflarından sonra geliştirilen hava savunma odaklı muhrip aşamasını meydana getirmektedir.

MİLGEM Projesi, savaş gemilerinde dışa bağımlılığın azaltılması ve kritik platformların ulusal imkânlarla geliştirilmesi hedefi doğrultusunda yürütülmüştür. Ada Sınıfı korvetlerden başlayarak İstif Sınıfı fırkateynlere uzanan süreçte yerli alt sistemlerin kullanım oranı artırılmış; savaş yönetim sistemi, radar, elektronik harp, haberleşme ve silah sistemleri gibi çeşitli teknolojiler deniz platformlarına entegre edilmiştir. Bu süreç, yerli tasarım ve sistem entegrasyonu kabiliyetlerinin geliştirilmesine katkı sağlamıştır.

Proje kapsamında edinilen bilgi birikimi ve mühendislik altyapısı, Türk Deniz Kuvvetlerinin farklı görev ihtiyaçlarına yönelik platformların geliştirilmesine temel oluşturmuştur. MİLGEM ile kazanılan tasarım, inşa ve sistem entegrasyonu deneyimi, sonraki deniz platformu projelerine temel oluşturmuş; savunma sanayisinin gemi inşa, üretim ve entegrasyon alanlarındaki teknik kapasitesinin gelişimine katkıda bulunmuştur.

MİLGEM Projesi, Türkiye'nin savaş gemisi tasarımı ve inşa alanındaki kabiliyetlerini uluslararası pazara taşıyan projelerden biri olmuştur. Proje kapsamında geliştirilen platformlar ve teknoloji birikimi, farklı ülkelerle gerçekleştirilen savunma iş birliklerine konu olmuş; Pakistan, Ukrayna, Malezya, Endonezya ve Romanya ile yürütülen gemi tedariki ve iş birliği süreçleri MİLGEM'in ihracat faaliyetlerinin temel unsurlarını oluşturmuştur. Bu kapsamda gerçekleştirilen ihracat projeleri, MİLGEM platformlarının uluslararası kullanıcılar tarafından tercih edilmesini sağlamıştır.

^{PNS Khaibar (F-282) Gemisi (}Anadolu Ajansı⁾

Pakistan, MİLGEM Projesi kapsamında geliştirilen platformların ilk ihracat müşterisi olmuştur. Türkiye ile Pakistan arasında imzalanan sözleşme kapsamında Pakistan Deniz Kuvvetleri için dört adet MİLGEM korvetinin inşası kararlaştırılmıştır. Proje, gemilerin iki ülke arasında paylaşılan üretim modeliyle inşa edilmesini öngörmüş; ilk iki geminin Türkiye'de, diğer iki geminin ise Pakistan'ın Karaçi Tersanesi'nde inşa edilmesi planlanmıştır. Bu model kapsamında gemi inşa teknolojisi, mühendislik bilgisi ve üretim süreçlerine ilişkin teknik iş birliği de yürütülmüştür.^【29】

Pakistan için geliştirilen MİLGEM korvetleri, proje kapsamında elde edilen tasarım ve sistem entegrasyonu kabiliyetlerinin yurt dışına aktarılmasını sağlamıştır. Gemilerin inşasında Türk savunma sanayisi tarafından geliştirilen çok sayıda yerli sistem kullanılmış; platformlar Pakistan Deniz Kuvvetlerinin ihtiyaçları doğrultusunda yapılandırılmıştır. Proje kapsamında inşa edilen ikinci gemi PNS Khaibar, Karaçi'de düzenlenen törenle Pakistan Deniz Kuvvetleri envanterine katılmıştır.^【30】

Ukrayna ile MİLGEM kapsamındaki iş birliği, Ukrayna Deniz Kuvvetlerinin ihtiyaçları doğrultusunda korvet tedarikine yönelik başlatılan program çerçevesinde geliştirilmiştir. Bu kapsamda iki adet Ada Sınıfı korvetin inşa edilmesi kararlaştırılmış, ilk geminin Türkiye'de inşa edilmesi ve devamındaki süreçte Ukrayna'nın gemi inşa altyapısının projeye dâhil edilmesi planlanmıştır. Program, MİLGEM platformunun uluslararası kullanıcılar tarafından tercih edilen bir tasarım hâline geldiğini gösteren ihracat faaliyetlerinden biri olarak öne çıkmıştır.

Türkiye ile Ukrayna arasında Aralık 2020'de imzalanan anlaşmayla Ukrayna Deniz Kuvvetleri için MİLGEM korvetlerinin üretim süreci başlatılmıştır. Program kapsamında ilk Ukrayna Ada Sınıfı korveti Hetman Ivan Mazepa (F-211) için Eylül 2021'de kızağa koyma töreni gerçekleştirilmiş, gemi Ekim 2022'de denize indirilmiştir. Mart 2023'te ise programın ikinci korvetinin inşa süreci başlatılarak projenin planlanan takvimi doğrultusunda üretim faaliyetlerine devam edilmiştir.^【31】 İlk gemi, 2024 yılında deniz testleri aşamasına ulaşırken ikinci korvet Hetman Ivan Vyhovskyi 1 Ağustos 2024 tarihinde denize indirilmiş olup teslimatının 2027 yılında yapılması planlanmaktadır.^【32】

Malezya ile MİLGEM kapsamındaki iş birliği, Malezya Kraliyet Donanmasının Kıyı Görev Gemisi (Littoral Mission Ship Batch 2) programı doğrultusunda geliştirilmiştir. Türkiye ile Malezya arasında üç adet korvetin tedarikine yönelik sözleşme imzalanmış, gemilerin MİLGEM Ada Sınıfı tasarımı esas alınarak Malezya'nın harekât ihtiyaçlarına göre üretileceği kararlaştırılmıştır. Projede ana yüklenici olarak STM görev alırken, gemilerin inşası Türkiye'de gerçekleştirilmektedir. Proje kapsamında ilk gemi Tunku Laksamana Abdul Jalil (141), 24 Mayıs 2026 tarihinde; ikinci gemi Raja Laut (142) ise 7 Haziran 2026 tarihinde denize indirilmiştir.^【33】 Üç gemiden oluşan projenin devam eden inşa süreciyle birlikte Malezya, MİLGEM platformunun uluslararası kullanıcıları arasına katılan ülkelerden biri olmuştur.

Endonezya ile MİLGEM kapsamındaki iş birliği, iki adet fırkateynin ihracatına ilişkin nihai sözleşmenin imzalanmasıyla yeni bir aşamaya taşınmıştır. TAİS tarafından yürütülen ve Katar finansmanıyla gerçekleştirilen proje kapsamında, F-519 ve F-521 borda numaralı fırkateynlerin 2027 ile 2028 yılları arasında Endonezya'ya teslim edilmesi planlanmaktadır. Proje kapsamında F-516 borda numaralı TCG İzmir, F-517 borda numaralı TCG İzmit ve F-518 borda numaralı TCG İçel'in Türk Deniz Kuvvetleri envanterine dâhil edilmesi kararlaştırılmıştır. Endonezya'ya teslim edilecek fırkateynlerde ASELSAN tarafından geliştirilen sensörler, ROKETSAN üretimi millî füzeler, Makine ve Kimya Endüstrisi tarafından üretilen deniz topu ile HAVELSAN tarafından geliştirilen komuta-kontrol sistemleri yer almaktadır.^【34】

Romanya ile MİLGEM kapsamındaki iş birliği, ASFAT ana yükleniciliğinde İstanbul Tersanesi Komutanlığında inşa edilen Contraamiral Roman korvetinin Romanya Deniz Kuvvetlerine teslim edilmesiyle yeni bir aşamaya ulaşmıştır.^【35】 Bu teslimatla Türkiye, tarihinde ilk kez NATO ve Avrupa Birliği üyesi bir ülkeye askerî gemi ihraç etmiştir.^【36】 MİLGEM türevi Hisar sınıfı açık deniz karakol gemisi tasarımına dayanan platform, keşif, gözetleme, devriye, deniz güvenliği ve muharip görevlerde kullanılmak üzere Romanya Deniz Kuvvetleri envanterine dâhil edilmiştir. Romanya’ya gerçekleştirilen bu ihracat, Hisar sınıfı açık deniz karakol gemisi TCG Akhisar'ın NATO ve Avrupa Birliği üyesi bir ülkenin envanterine girmesini sağlamıştır.^【37】

^{Gün Batımında Seyreden Savaş Gemileri (}T.C. Millî Savunma Bakanlığı Deniz Kuvvetleri Komutanlığı⁾

MİLGEM Projesinin gelecek dönem planlaması, mevcut platformların seri üretiminin sürdürülmesi ve yeni gemi sınıflarının hizmete alınması doğrultusunda şekillenmektedir. Bu kapsamda İstif Sınıfı fırkateynlerin üretim programının devam etmesi, Hisar Sınıfı açık deniz karakol gemilerinin yeni gruplar hâlinde inşa edilmesi ve TF-2000 hava savunma harbi muhribi projesinde başlatılan inşa faaliyetlerinin sürdürülmesi planlanmaktadır. Aynı zamanda millî sistemlerinin geliştirilmesine yönelik çalışmaların sürdürülmesi; MİLGEM platformlarının farklı ülkelere ihracatına yönelik faaliyetlerin devam ettirilmesi hedeflenmektedir. Bu süreç, Türk Deniz Kuvvetlerinin ihtiyaçlarına yönelik yeni deniz platformlarının geliştirilmesi ve millî gemi inşa kabiliyetinin uzun süreli şekilde ilerletilmesi doğrultusunda yürütülmektedir.