Nikol Paşinyan, 1 Haziran 1975'te Ermenistan'ın İcivan ilçesinde doğmuştur. İcivan 1 Numaralı Ortaokulu'ndan mezun olan Paşinyan, 1991–1995 yılları arasında Erivan Devlet Üniversitesi'nin Gazetecilik bölümünde öğrenim görmüş; ancak son sınıfta siyasi gerekçelerle üniversiteden uzaklaştırılmıştır.^【1】

^{Ermeni halk Nikol Paşinyan'ı destekliyor (}AA⁾

Meslek hayatına gazeteci olarak başlayan Paşinyan, zamanla Ermenistan'ın en tartışmalı ve dönüştürücü siyasi figürlerinden biri hâline gelmiştir. 2018 yılında barışçıl kitle gösterileriyle iktidarı devralan Paşinyan; gazetecilikten muhalefete, hapishaneden devlet başkanlığına uzanan olağandışı bir siyasi yolculuğun simgesi olarak değerlendirilmektedir. 2020 Karabağ Savaşı'ndaki yenilgiye rağmen seçmen desteğini koruyan Paşinyan, geleneksel Rusya yönelimli dış politikadan kopuşu ve Batı ile yakınlaşmayı savunan tutumlarıyla Ermenistan'ın yeniden konumlanma sürecinin merkezi figürü olmaya devam etmektedir. Evli olan Paşinyan'ın üç kızı ve bir oğlu bulunmaktadır.^【2】

^{Nikol Paşinyan 2026 seçimlerinde (}AA⁾

Paşinyan, 1992 yılından itibaren gazetecilik mesleğine etkin biçimde katılmış; Dprutyun, Hayastan, Lragir, Lragir-Or ve Molorak gibi yayın organlarında görev yapmıştır. 1998'de bir günlük gazete olan Oragir'i kurmuş, ancak bu yayın organı 1999'da mahkeme kararıyla kapatılmıştır. Aynı yıl Haykakan Zhamanak gazetesinin genel yayın yönetmenliğine atanmış; bu görevi 2012 yılına kadar sürdürmüştür.^【3】

Paşinyan, on üç yaşında iken Dağlık Karabağ Ermenilerinin ayrılıkçı hareketlerini destekleyen etkinlikler düzenlemiştir. Gazeteciliğinin yanı sıra siyasi muhalefetteki yeri de dikkat çekici bir seyir izlemiştir. Ağustos 1999'da siyasi gerekçeli bir suçlamadan dolayı bir yıl hapis cezasına çarptırılmış; uluslararası ve Ermeni gazeteci kuruluşlarının talepleri üzerine bu ceza ertelenmiş ve hiçbir zaman infaz edilmemiştir. ^【4】

2008 cumhurbaşkanlığı seçimlerinde muhalefet adayı Levon Ter-Petrosyan'ın kampanya kadrosunda görev almış; 1 Mart 2008 sonrasında polis tarafından aranan Paşinyan, dört ay süre boyunca saklanmak zorunda kalmıştır. 1 Temmuz 2009'da Başsavcılık'a teslim olan Paşinyan, Ocak 2010'da 1 Mart olaylarında kitle kargaşası örgütlemek suçlamasıyla yedi yıl hapis cezasına çarptırılmıştır.[8] Uluslararası kamuoyunda ve Ermenistan içinde "vicdan mahkumu" olarak tanınan Paşinyan, 27 Mayıs 2011'de yetkililerin ilan ettiği genel aftan yararlanarak tahliye edilmiştir. ^【5】

2012 milletvekili seçimlerinde Ermeni Ulusal Kongresi İttifakı listesinden seçilen Paşinyan, 2012–2013 yılları arasında Millî Meclis Etik Komitesi başkanlığını yürütmüştür. 2013 yılında Civil Contract (Sivil Sözleşme) siyasi-kamusal birliğini kurmuş; 2015 yılından itibaren bu yapının genel merkez üyeliğini sürdürmüştür. 2 Nisan 2017 genel seçimlerinde ise Yelk bloğunun listesinden milletvekili seçilmiştir.^【6】

Ermenistan'ın 2015 anayasa referandumu ile cumhurbaşkanlığı sisteminden parlamenter sisteme geçmesinin ardından yürütme yetkisinin büyük bölümü başbakana devredilmiştir.^【7】 Yönetim biçimindeki bu değişikliğin yarattığı gerginlikler 2016'dan itibaren cadde hareketlerine dönüşmüş; Paşinyan bu süreçte halkın bir kesiminin desteğini kazanmıştır. ^【8】Serj Sarkisyan'ın cumhurbaşkanlığı görevinin sona ermesinin ardından 17 Nisan 2018'de başbakan olarak seçilmesiyle birlikte Paşinyan, barışçıl protestolardan oluşan bir halk hareketi başlatmıştır.^【9】

^{Halktan Paşinyan destekçisi bir vatandaş (}AA⁾

31 Mart 2018'de Gümrü'nün Vardanants Meydanı'nda "Benim Adımım" (My Step) hareketi olarak başlatılan bu süreç, Nisan–Mayıs 2018 arasında "Kadife Devrim" olarak tarihe geçen şiddet içermeyen bir halk devrimine dönüşmüştür. Halk hareketinin talebiyle 8 Mayıs 2018'de Millî Meclis tarafından Ermenistan Cumhuriyeti başbakanı seçilen Paşinyan, iktidara gelmesinde 1990'lı yıllardan bu yana söz sahibi olan "Karabağ klanı" ile aşırı milliyetçi Taşnaksutyun yapılanmasının tasfiye edildiği bir sürecin mimarı olmuştur.

16 Ekim 2018'de seçim öncesi taahhüdünü yerine getirerek görevinden istifa eden Paşinyan, erken seçimlerin yapılabilmesi için vekâleten başbakanlık görevini sürdürmüştür. 9 Aralık 2018 erken genel seçimlerinde My Step İttifakı'nın orantılı listesinin başına geçen Paşinyan; ittifakın yaklaşık yüzde yetmişlik oy oranıyla zafer kazanması üzerine 14 Ocak 2019'da Ermenistan Cumhuriyeti Anayasası'nın 149. maddesi ve 89. maddesi çerçevesinde yeniden başbakan olarak atanmıştır.^【10】

Paşinyan, göreve başlamasının ardından Ermenistan'ın Rusya'ya bağımlı dış politikasını çeşitlendirme yoluna gitmiş ve Batı ile ilişkilerini güçlendirmeye yönelmiştir.^【11】Bağımsızlığını kazandığından bu yana tüm devlet başkanlarının Karabağ ya da diaspora kökenli isimler arasından çıktığı Ermenistan'da, Ermenistan doğumlu bir isim olan Paşinyan'ın iktidara gelmesi ve Rusya ile yakın bağları bulunan Karabağ klanını tasfiye etmesi, Moskova tarafından olumsuz karşılanmıştır. Öte yandan Paşinyan'ın, Rusya'nın Nazi Almanyası'na karşı kazandığı zafer günü olan 9 Mayıs'ı Avrupa tarzında 8 Mayıs'a alarak "üzüntü ve barış günü" olarak kutlaması da Rusya'da ciddi rahatsızlık yaratmıştır.^【12】

Sarkisyan ve Koçaryan dönemlerinde üzerinde mutabık kalınan Madrid Prensipleri ile Kazan Anlaşması'ndaki metni imzalamayı reddeden Paşinyan, bu kararıyla Ermenistan ile Azerbaycan arasındaki görüşmelerin kesilmesine ve savaş ihtimalinin artmasına zemin hazırlamıştır. Paşinyan'ın, sözde Karabağ Cumhuriyeti devlet başkanı olarak seçilen Araik Harutyunyan'ın yemin töreninde "Artsakh Ermenistan'dır. Nokta." ifadesini kullanması, Azerbaycan ile yürütülen barış görüşmelerinin sekteye uğramasına yol açan en belirleyici söylem olarak değerlendirilmektedir. Savunma Bakanı David Tonayan ise ABD ziyareti sırasında "barış için toprak" formülünün yerini "savaş – yeni topraklar" formülünün aldığını açıkça dile getirmiştir. Paşinyan, Nisan 2020'de barış için on yıldır çalışmalarını sürdüren AGİT Minsk Grubu'nun sunduğu Madrid Teklifleri'nden Ermenistan'ın çekildiğini duyurmuş; bu karar diyalog kanallarının tamamen kapanmasına neden olmuştur.^【13】

Paşinyan göreve başladıktan iki yıl sonra Ermeni ordusu, 12 Temmuz 2020'de Azerbaycan'ın Tovuz bölgesinde iki ülke ordusu arasında, tarafların birbirini ilk ateşi açmakla suçladığı sınır çatışmaları yaşanmış; bu çatışmlarda biri general olmak üzere on bir Azerbaycan askeri hayatını kaybetmiştir. ^【14】Karabağ'ın yaklaşık 200 km kuzeyinde yer alan Tovuz, Bakü-Supsa petrol boru hattının güzergahı üzerinde bulunmakta; aynı zamanda Bakü-Tiflis-Ceyhan petrol boru hattının, Bakü-Tiflis-Kars demiryolunun ve Trans Anadolu Doğalgaz Boru Hattı (TANAP)'nın kesişim noktasını oluşturmaktadır.^【15】

Ermenistan ordusunun Tovuz'dan geri çekilmesinin ardından 27 Eylül 2020'de Terter, Ağdam, Fuzuli ve Cebrayil bölgelerinden Karabağ çevresindeki Azerbaycan topraklarına yeni bir saldırı başlatılmıştır.^【16】 Söz konusu saldırıda askeri hedeflerin yanı sıra sivil yerleşim birimlerinin de hedef alındığı görülmüştür. Azerbaycan'ın ,Ermeni saldırılarına karşılık vermesiyle çatışmalar genişlemiş; BM Güvenlik Konseyi'nin çatışmalara son verilmesi çağrısına karşın savaş kırk dört gün boyunca sürmüştür.^【17】

Paşinyan'ın askeri danışmanı Vagharshak Harutyunyan, 6 Ekim 2020'de bir Rus televizyon kanalına yaptığı açıklamada Ermenistan ordusunun amacının sivil hedeflere ağır silahlarla ateş açarak Azerbaycan halkı üzerinde panik yaratmak olduğunu ifade etmiştir. ^【18】Ermenistan'ın ateşkes kararlarını her seferinde ihlal etmesinin ardından Rusya'nın arabuluculuğuyla 8/9 Kasım 2020 gecesi Nikol Paşinyan, Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ve Rusya Federasyonu Devlet Başkanı Vladimir Putin arasında "Üçlü Bildiri" kabul edilmiştir.^【19】

Üçlü Bildiri kapsamında Ermenistan ordusunun belirlenen takvimde işgal ettiği topraklardan çekilmesi; Türk ve Rus ordusundan eşit sayıda askerden oluşan bir barış gücünün bölgede konuşlandırılması; Laçın koridorunun Ermenistan'a açılması ve Zengezur koridorunun Azerbaycan-Nahçıvan bağlantısı için Ermenistan tarafından açılması öngörülmüştür.^【20】

Ermenistan ordusunun otuz yıl boyunca elinde tuttuğu Azerbaycan topraklarını terk etmek zorunda kaldığı bu süreçte ağır eleştirilere ve istifaya çağrıya maruz kalan Paşinyan, savaştaki yenilgiye rağmen 20 Haziran 2021 olağanüstü parlamento seçimlerinde Civil Contract partisini zaferle çıkarmıştır.^【21】 Partinin seçimlerde yüzde 53,91 oy almasının ardından Paşinyan, 2 Ağustos 2021'de Anayasa'nın 149/1. maddesi çerçevesinde yeniden başbakan olarak atanmıştır.

Paşinyan'ın yönetimi altında Ermenistan, geleneksel müttefiki Rusya'dan belirgin biçimde uzaklaşmış; bu süreçte Batı ile ilişkiler öne çıkmaya başlamıştır. Ermenistan, Kolektif Güvenlik Antlaşması Örgütü (KGAÖ) çerçevesindeki tatbikatlardan giderek çekilmekte; Rusya ile ittifak temelini sorgulamaktadır.^【22】 Bu dönüşümün bir yansıması olarak Ermenistan, Avrupa Birliği ile ilişkilerini derinleştirme yolunda adımlar atmıştır.

Paşinyan, göreve geldikten kısa süre sonra bakanlık sayısını on yediden on ikiye düşürmüş; kaldırılan bakanlıklar arasında Diaspora Bakanlığı da yer almıştır. Diaspora, bu karara sert tepki göstermiş olsa da Paşinyan kararından geri adım atmamıştır. Bu hamleyle Paşinyan, diasporanın Ermenistan karar alıcıları üzerindeki baskısını azaltmayı hedeflemiştir.^【23】

^{2026 seçimleri (}AA⁾

Paşinyan döneminde Ermenistan, Azerbaycan ile olası bir barış anlaşmasının zeminini oluşturmaya yönelik müzakere süreçlerini sürdürmüştür. Bu süreç, Haziran 2026'daki parlamento seçimlerinin yapıldığı dönemde önemli bir iç siyasi mesele olmaya devam etmektedir.^【24】