Futbolda ofsayt, hücum eden takımın top kendisine oynandığı anda rakip kale çizgisine gereğinden fazla yakın konumlanarak oyun içinde konumsal üstünlük kurmasını sınırlandıran kuraldır. Kural, tek başına “ofsayt pozisyonunda bulunmayı” ihlal saymaz; ihlali, ofsayt pozisyonundaki oyuncunun oyuna aktif biçimde katılmasıyla kurar. Bu nedenle değerlendirme iki aşamalı bir yapıya dayanır: önce ofsayt pozisyonu belirlenir, ardından aktif oyuna katılım ölçütleri incelenir.
Ofsayt kural ihlalini temsil eden bir görsel.Yapay zeka ile oluşturulmuştur)
Terimler ve Temel Yaklaşım
Ofsayt Pozisyonu
Bir oyuncu, rakip yarı sahada bulunuyor ve aynı anda hem toptan hem de sondan ikinci rakip oyuncudan rakip kale çizgisine daha yakın konumda yer alıyorsa ofsayt pozisyonundadır. Yarı saha çizgisi rakip yarı saha sayılmaz; çizgi üzerinde yer alan oyuncu bu şart bakımından rakip yarı sahada kabul edilmez. Ofsayt pozisyonu, tek başına oyun durmasına yol açmaz.
Ofsayt İhlali
Ofsayt ihlali, top takım arkadaşı tarafından oynandığı veya dokunulduğu anda ofsayt pozisyonunda bulunan oyuncunun oyuna aktif şekilde katılmasıyla oluşur. Kural, “pasın çıktığı anı” değerlendirme için esas alır; sonrasında yaşanan temaslar ve müdahaleler bu çerçevede anlam kazanır.
Tarihsel Çerçeve ve Kuralın Evrimi
Ofsayt kuralı 19. yüzyılda farklı okul ve bölge uygulamalarıyla biçimlenmiş, Cambridge Kuralları gibi erken metinlerde konumsal kısıtlamalarla görünür hâle gelmiştir. Football Association’ın 1863’te yayımladığı kurallar, ofsaytı resmî metin içine alarak ortak bir oyun dili oluşturmuştur. Zaman içinde oyunun hızını ve hücum akışını artıran değişiklikler yapılmış; 1925 değişikliğiyle ofsaytı bozan rakip sayısı “üç” yerine “iki” ölçütü etrafında uygulanır hâle gelmiştir. 1970’lerde pasif ofsayt yaklaşımı güçlenmiş, ofsayt pozisyonu ile aktif oyuna katılım ayrımı sahadaki kararların merkezine yerleşmiştir. 21. yüzyılda ise VAR ve otomatik ofsayt teknolojileri, kararların desteklenmesinde kullanılan araçlar arasında yer almıştır.
Ofsayt Pozisyonunun Belirlenmesi
Konum Ölçütü: Rakip Kale Çizgisine Yakınlık
Ofsayt pozisyonu değerlendirmesi, oyuncunun rakip kale çizgisine yakınlığını temel alır. Ölçüt, “sondan ikinci rakip oyuncu” kavramı üzerinden kurulur; çoğu durumda bu oyuncu savunma hattındaki son savunmacı ile kaleciden biri olur, ancak kural kişiye değil konuma bakar.
Hangi Vücut Bölümleri Dikkate Alınır?
Ofsayt çizgisi değerlendirmesinde el ve kol dikkate alınmaz. Üst kolun değerlendirmeye girmediği sınır, koltuk altı hizasıyla aynı çizgide kabul edilir. Baş, gövde ve ayakların kale çizgisine yakınlık bakımından daha ileri bir noktada olması ofsayt pozisyonu hesabına dâhil olur.
Aynı Hizada Olma
Hücum oyuncusu sondan ikinci rakip oyuncu ile aynı hizada ise ofsayt pozisyonunda değildir. Hücum oyuncusu son iki rakip oyuncu ile aynı hizada ise yine ofsayt pozisyonu oluşmaz. “Aynı hiza” değerlendirmesi, oyuncunun vücudunun izin verilen kısımlarının kale çizgisine daha yakın olup olmadığı üzerinden yapılır.
Değerlendirme Anı: Topun Oynandığı Zaman
Ofsayt değerlendirmesinde belirleyici an, topun takım arkadaşı tarafından oynandığı veya dokunulduğu andır. Bu an, pasın çıkışını ve oyuna etki incelemesinin başlangıç noktasını oluşturur. Kalecinin topu elle oyuna soktuğu durumlarda temasın değerlendirme mantığı, kuralın belirlediği temas çerçevesi içinde ele alınır.
"Ofsayt Nedir?" İnfografisi. (Yapay zeka ile oluşturulmuştur)
Aktif Oyuna Katılım Ölçütleri
Ofsayt pozisyonundaki oyuncu, ancak oyuna aktif katıldığında cezalandırılır. Kural aktif katılımı üç ana başlıkta kurar: oyuna müdahale, rakibe müdahale ve avantaj elde etme.
Oyuna Müdahale
Oyuna müdahale, oyuncunun topu oynaması veya topa dokunmasıdır. Topun oyuncuya doğru gelmesi tek başına oyuna müdahale sayılmaz; fiilî oynama ya da temas gerekir.
Rakibe Müdahale
Rakibe müdahale, ofsayt pozisyonundaki oyuncunun topa dokunmasa bile rakibin topu oynama imkânını etkilediği durumlardır. Kural bu etkiyi somut davranışlar üzerinden değerlendirir.
Görüş Hattını Engelleme
Ofsayt pozisyonundaki oyuncu, rakibin topu görmesini engelliyor ve bu engel rakibin topa müdahalesini etkiliyorsa rakibe müdahale gerçekleşir. Uygulamada bu durum özellikle kalecinin görüş hattı üzerinden değerlendirilir.
Top İçin Mücadeleye Girme
Oyuncu, rakiple top için mücadeleye giriyorsa rakibe müdahale oluşur. Mücadele kavramı yalnızca temasla sınırlı değildir; topa hamle mesafesi, rakibin hareket alanını daraltma ve rakibin aksiyonunu yönlendirme gibi etkiler değerlendirmeye girer.
Yakındaki Topa Oynamaya Teşebbüs ve Belirgin Etki
Oyuncu, yakınındaki topa açık biçimde oynamaya teşebbüs ediyor ve bu eylem rakibin hamlesini etkiliyorsa ihlal doğar. Ayrıca oyuncunun yaptığı bir hareket, topa temas etmese bile rakibin topu oynama yeteneğini açık biçimde etkiliyorsa rakibe müdahale kapsamında değerlendirilir.
Avantaj Elde Etme
Avantaj elde etme, ofsayt pozisyonundaki oyuncunun topun sekmesi, sapması veya kurtarış sonrasında kendisine gelmesiyle topa müdahale etmesidir. Top kale direğinden, üst direkten, bir maç görevlisinden veya rakip oyuncudan dönmüş olabilir. Rakip oyuncunun “kasıtlı kurtarışı” da bu başlığın içine girer. Bu tür temaslardan sonra ofsayt pozisyonundaki oyuncu topu oynarsa ya da rakibe müdahale ederse avantaj elde etme üzerinden ofsayt ihlali oluşur.
Rakip Temasının Niteliği
Kasıtlı Oynama
Top, rakip oyuncu tarafından kasıtlı biçimde oynanırsa ofsayt pozisyonundaki oyuncu bu durumdan “avantaj elde etmiş” sayılmaz. Kasıtlı oynama, rakibin top üzerinde kontrol kurabildiği ve pas verme, uzaklaştırma veya topa sahip olma seçeneklerine fiilen sahip olduğu hareketlerdir. Oyuncunun kasıtlı oynama girişimi hatalı sonuçlansa bile eylem kasıtlı oynama olarak kalır. Değerlendirmede topun geliş mesafesi, topun hızı, yön değişiminin beklenmedik olup olmaması ve oyuncunun koordinasyon kurabilecek zamana sahip olup olmadığı gibi göstergeler dikkate alınır.
Kasıtlı Kurtarış
Kurtarış, topun kaleye doğru gitmesi veya kaleye çok yakın olması hâlinde, bir oyuncunun (ceza alanı içindeki kaleci dışında) el/kol dışında vücudunun bir bölümüyle topu durdurması veya durdurmaya çalışmasıdır. Rakibin eylemi kurtarış niteliği taşıyorsa, ofsayt pozisyonundaki oyuncunun bu temastan sonra topa müdahalesi avantaj elde etme kapsamında değerlendirilir.
Ofsayt Uygulanmayan Yeniden Başlatmalar
Oyuncu topu doğrudan kale vuruşundan, taç atışından veya köşe vuruşundan alıyorsa ofsayt ihlali doğmaz. Bu üç yeniden başlatma, ofsayt değerlendirmesinin dışında kalır. Kenardan oyuna sokma biçimleri için kullanılan “kick-in” ifadesi de, topun kenardan oyuna yeniden sokulduğu yeniden başlatmaların ofsayt dışında kaldığı çerçeve içinde ele alınır.
Ofsayt ile Faul Arasındaki Öncelik
Ofsayt pozisyonundaki oyuncu topa yöneliyor, topu oynama niyeti taşıyor ve topa oynamadan ya da rakiple top için mücadeleye girmeden önce faulle durduruluyorsa, faul önce gerçekleşen ihlal olarak ele alınır. Buna karşılık oyuncu topu oynuyor, topa oynamaya teşebbüs ediyor veya rakiple top için mücadeleye girmişken faulle durduruluyorsa ofsayt ihlali önce oluşur ve karar ofsayt üzerinden kurulur.
Yaptırım ve Oyunun Yeniden Başlaması
Ofsayt ihlali oluştuğunda oyun, ihlalin gerçekleştiği noktadan endirekt serbest vuruşla yeniden başlar. İhlal, ofsayt kararı verilen oyuncunun kendi yarı sahasında gerçekleşmiş olsa bile yeniden başlatma türü endirekt serbest vuruştur. Endirekt serbest vuruşta gol için topun başka bir oyuncuya temas etmesi gerekir.
Karar Düzeni ve Teknolojik Destek
Ofsayt kararının sahadaki temel uygulayıcısı yardımcı hakemdir. Yardımcı hakem, savunma hattı ve topun oynandığı anı eş zamanlı izleyerek konum ve aktif oyuna katılım ölçütlerini birlikte değerlendirir. Profesyonel organizasyonlarda VAR sistemi, özellikle golle sonuçlanan pozisyonlarda ofsayt değerlendirmesini video üzerinden kontrol eder. Otomatik ofsayt teknolojileri de oyuncu konumlarının çizgi ve temas anı üzerinden daha hassas belirlenmesinde kullanılan sistemler arasında yer alır.
Pasif Ofsayt ve Modern Uygulama Mantığı
Pasif ofsayt, oyuncunun ofsayt pozisyonunda bulunmasına rağmen oyuna aktif biçimde katılmadığı durumdur. Oyuncu topa dokunmaz, rakibin görüşünü engellemez, rakibin topa ulaşmasını etkilemez ve sekme-sapma-kurtarış sonrası topa müdahale ederek avantaj elde etmezse oyun devam eder. Bu yaklaşım, oyunun gereksiz durmasını önleyen temel mekanizmadır ve her pozisyonda “etki” ölçütü üzerinden uygulanır.
OFSAYT NEDİR? – NEDEN OFSAYT KURALI DURMADAN DEĞİŞİYOR? (Youtube)
