Pendle Cadıları Davası

Pendle cadıları davası, 1612 yılında İngiltere'nin Lancashire kontluğunda gerçekleşen, ülke tarihinin en kapsamlı cadı yargılamalarından biridir. İngiltere'de üç yüz yılı aşkın süreçte yürütülen cadı davalarında idam edilen toplam kişi sayısının 500'den az olduğu göz önüne alındığında, yalnızca Pendle davasında verilen idam kararları İngiltere tarihindeki toplam cadı idamlarının yaklaşık %2'sini oluşturmaktadır.^【1】Davaya ilişkin detaylar, mahkeme katibi Thomas Potts tarafından kaleme alınan ve resmî olarak yayımlanan "The Wonderfull Discoverie of Witches in the Countie of Lancaster" (Lancaster Kontluğu'ndaki Cadıların Olağanüstü Keşfi) başlıklı kayıtlar aracılığıyla günümüze ulaşmıştır.^【2】

Pendle cadıları davasının şekillenmesinde, 17. yüzyıl İngiltere’sinin siyasi, dinî ve toplumsal iklimi ile monarşinin cadılığa olan yaklaşımı rol oynamıştır. Dönemin hükümdarı King James (İngiltere Kralı I. James / İskoçya Kralı VI. James), cadılık konusunu monarşinin otoritesine ve devlet güvenliğine yönelik bir sorun olarak görmüştür. James’in bu doğrultudaki kişisel takıntısı, 1589 yılında Danimarkalı Prenses Anne ile evlendiği sırada gelişen olaylara dayanmaktadır.^【3】 Prensesi İngiltere’ye getirecek geminin ve ardından James’in Danimarka dönüşü sırasında içinde bulunduğu filosunun Kuzey Denizi’nde yakalandığı fırtınalar, Kral tarafından kendisine yönelik bir işaret olarak değerlendirilmiştir.^【4】 İskoçya’ya döndüğünde bu fırtınalara sebep olduğu iddia edilen kişilere karşı bir soruşturma başlatan James, Agnes Sampson ve beraberindekilerin yargılandığı cadı davalarını yakından takip etmiştir. Bu süreçteki gözlemlerini ve doğaüstü güçlerle mücadeleye dair fikirlerini 1597 yılında kaleme aldığı Daemonologie adlı eserinde teorileştirmiştir.^【5】

^{Davanın Arka Planını İfade Eden Bir Görsel (Yapay Zeka ile Oluşturulmuştur)}

Kraliçe I. Elizabeth’in 1603 yılında ölümüyle birlikte İngiltere tahtına geçen I. James, İskoçya’da edindiği bu tutumu ve yaklaşımı Londra’ya da taşımıştır. Bu genel siyasi atmosferin yerel ölçekteki karşılığı ise Lancashire kontluğu olmuştur.

1612 yılının başlarında, Katolik direnişini kırmak amacıyla bölgedeki barış hâkimlerine (Justice of the Peace) bir talimat verilmiştir. Hâkimlerden, kendi yetki alanlarında bulunan ve Anglikan Kilisesi ayinlerine katılmayı, komünyon almayı reddeden kişilerin (bu kişiler "recusants" olarak adlandırılmaktaydı) bir listesini çıkarıp yetkililere bildirmeleri istenmiştir.^【6】

Tam da bu dönemde Pendle bölgesindeki barış hâkimi Robert Nowell, idari görevini yerine getirme hırsı ve Kral I. James’in gözüne girerek siyasi kariyerinde yükselme arzusuyla hareket etmiştir. Nowell, kilise ayinlerine katılmayanları tespit etmeye çalışırken, bölgede yoksul aileler arasında devam eden husumetleri ve büyücülük iddialarını fırsat olarak görmüştür.^【7】

Pendle bölgesindeki cadılık iddiaları, toplumsal ve iktisadi bir husumete, yani bölgede yaşam mücadelesi veren iki yoksul ve rakip ailenin çekişmesine dayanmaktadır. Ailelerin matriarkları olan Elizabeth Southerns (halk arasında bilinen adıyla "Demdike") ve Anne Whittle ("Chattox"), 1612 yılına gelindiğinde 80’li yaşlarına ulaşmış, görme yetilerini kaybetmiş ve fakir kadınlardı.^【8】 17. yüzyılın başında Pendle gibi kırsal ve yoksul topluluklarda bitkisel şifacılık, efsunlama ve halk büyüsü pratikleri hem toplumsal bir ihtiyaç hem de bu tür dezavantajlı aileler için temel bir gelir kapısıydı. Ancak şifacılık pazarındaki bu imkânlar, Demdike ve Chattox aileleri arasında bir rekabet yaratmıştı. Aileler arasındaki tansiyon, 1601 yılında yaşanan somut bir olayla yükseldi. Chattox ailesinden bir üyenin, Demdike ailesinin ikametgâhı olan Malkin Tower’a girerek yaklaşık 1 sterlin değerinde giysi çalması tarafları karşı karşıya getirdi.^【9】

Yıllardır süregelen bu çekişmeyi resmî bir cadı davasına dönüştüren olay ise 21 Mart 1612 tarihinde çerçi John Law ile Demdike’nin torunu Alizon Device arasında yaşanan karşılaşmayla gerçekleşmiştir.^【10】 Trawden Ormanı yolunda seyahat eden çerçi John Law ile karşılaşan Alizon Device, dantel yapımında kullanılan metal iğnelerden istemiş; ancak Law bu talebi reddederek Alizon’u geri çevirmiştir. Bir hakarete uğradığını düşünen Alizon’un, çerçinin arkasından beddua edip lanet okumasından hemen birkaç dakika sonra, John Law aniden yere yığılarak felç geçirmiştir.^【11】

^{Olayın Gelişimini İfade Eden Bir Görsel (Yapay Zeka ile Oluşturulmuştur)}

Olayın bölgedeki yetkililere yansıması üzerine duruma müdahale eden barış hâkimi Robert Nowell, Alizon Device’ı sorguya çekmiştir. Sorgu sırasında yaşadığı vicdan azabı ve korkunun etkisiyle Alizon, şeytan ile bir anlaşma yaptığını, şeytanın kendisine siyah bir köpek suretinde görünerek John Law’ı sakatlamasını sağladığını itiraf etmiştir.^【12】 Ancak Alizon’un ifadesi yalnızca kendi itirafıyla sınırlı kalmamış; kendi ailesini koruma veya rakip aileden intikam alma güdüsüyle soruşturmayı genişletmiştir.

Alizon, öz büyükannesi Demdike’nin kendisini cadılığa sürüklediğini beyan ettikten sonra, rakipleri olan Chattox’u ve kızı Anne Redferne’i de geçmişte işledikleri iddia edilen çeşitli cinayetler ve cadılık pratikleriyle suçlamıştır.^【13】 Hakikati ortaya çıkarmak isteyen Nowell’ın huzuruna çağrılan diğer aile üyeleri ve taraflar, yöneltilen suçlamalar karşısında birbirlerini korumak yerine karşılıklı olarak iftiralarda ve itirazlarda bulunmuştur.

Barış hâkimi Robert Nowell tarafından yürütülen ilk sorgulamaların ardından, 2 Nisan 1612 tarihinde olayın baş şüphelileri konumundaki Demdike (Elizabeth Southerns), rakibi Chattox (Anne Whittle), itirafçı olan Alizon Device ve Chattox’un kızı Anne Redferne resmî olarak tutuklanmıştır.^【14】 Sanıklar, yaklaşan yaz döneminde düzenlenecek resmî yargılamalara (Assizes) kadar hapsedilmek üzere, Lancaster Kalesi’ne gönderilmiştir.

10 Nisan 1612 tarihine denk gelen Hayırlı Cuma (Good Friday) gününde, tutuklu bulunan Demdike’nin kızı Elizabeth Device, ailesinin ikametgâhı olan Malkin Tower’da bir toplantı düzenlemiştir. Bu buluşmaya, bölgedeki komşular ve yakın çevre katılmıştır. Yargıç Nowell, Malkin Tower’da toplanan kişiler için bir soruşturma gerçekleştirmiştir. Yapılan baskınlar ve ifadeler doğrultusunda, aralarında toplantıyı düzenleyen Elizabeth Device, çocukları James ve Jennet ile birlikte Alice Nutter gibi isimlerin de bulunduğu sekiz kişi daha cadılıkla suçlanarak Lancaster Kalesi’ne sevk edilmiştir.^【15】

Beklenen yargılamalar, 17-19 Ağustos 1612 tarihlerinde Lancaster Ağır Ceza Mahkemesi’nde (Lancaster Assizes) gerçekleştirilmiştir. Sanıklar, resmî mahkeme katibi Thomas Potts’un tuttuğu kayıtlara yönlendirici sorularla yöneltilen suçlamalar karşısında tek başlarına savunma yapmak zorunda bırakılmışlardır.^【16】

^{Mahkeme Sürecini İfade Eden Bir Görsel (Yapay Zeka ile Oluşturulmuştur)}

Öyle ki hâkim 9 yaşındaki Jennet Device’ın da ifadesini kabul etmiştir. Jennet, mahkeme salonunda bir taburenin üzerine çıkarılarak öz ailesi aleyhine tanıklık yapmıştır. Çocuğun ifadesi karşısında annesi Elizabeth Device salonda çığlıklar atıp kızına lanet okuyunca, yargıç kararıyla annesi salondan çıkarılmıştır.^【17】 Jennet; annesinin "Ball" adında ruhani bir köpeği olduğunu anlatmıştır. Dokuz yaşındaki bir çocuğun verdiği bu ifadeler, jüri üzerinde etki yaratarak kendi annesinin, suçlu bulunmasında ve idama mahkum edilmesinde bir rol oynamıştır.^【18】

Lancaster Kalesi’nin yer altında bulunan, rutubetli zindan koşulları, yargılanmayı bekleyen sanıklar için bir ölüm hücresine dönüşmüştür. Ailenin yaşlı üyesi ve soruşturmanın odağındaki ana figür olan 80’li yaşlarındaki Demdike (Elizabeth Southerns), bu hapishane şartlarına ve hastalığa dayanamayarak henüz duruşmalar başlamadan zindanda yaşamını yitirmiştir.^【19】 Ancak Demdike'nin ölümü davanın seyrini durdurmamış, mahkeme heyeti diğer sanıklar üzerindeki yargılama sürecini sürdürmüştür.

18-19 Ağustos 1612 tarihlerinde yürütülen duruşmaların ardından, jüri sanıkların büyük bir kısmını suçlu bulmuş ve kararlar infaz edilmiştir:

• 29 Temmuz 1612: Pendle grubuyla bağlantılı olan ancak coğrafi olarak Yorkshire sınırlarında yaşayan Jennet Preston’ın davası ayrılmıştır. York Mahkemesi’nde (York Assizes) yargılanan Preston, Temmuz ayının sonunda asılarak idam edilmiştir.^【20】
• 20 Ağustos 1612: Lancaster Mahkemesi’nde yargılanan sanıklar için toplu karar günü olmuştur. Yargılama sonucunda suçlu bulunan Anne Whittle ("Chattox"), kızı Anne Redferne, Elizabeth Device, oğlu James Device, kızı Alizon Device, Alice Nutter, Katherine Hewitt, John Bulcock ve annesi Jane Bulcock olmak üzere toplam 9 kişi, idam cezasına çarptırılarak idam edilmiştir.^【21】

Malkin Tower’daki toplantıda bulunması sebebiyle suçlanan Nutter, mahkeme boyunca kendisine yöneltilen iddialara karşı sessizliğini korumuş, suçlamaları kabul etmeyerek masum olduğunu savunmuştur.^【22】

Ağır Ceza Mahkemesi'nde yargılanan Pendle grubu içerisinde yalnızca tek bir kişi ölüm cezasından ve mahkumiyetten kurtulmayı başarmıştır. Hakkındaki iddiaların yetersiz bulunması üzerine Alice Grey beraat ettirilerek serbest bırakılmıştır.^【23】

1612 yılındaki davada henüz 9 yaşındayken verdiği ifadelerle öz annesinin, ablasının ve ağabeyinin darağacına gönderilmesinde rol oynayan Jennet Device, yaklaşık 22 yıl sonra tarih kayıtlarında yeniden karşımıza çıkmaktadır. 24 Mart 1634 tarihinde Lancashire bölgesinde bu kez Edmund Robinson adında 10 yaşındaki bir çocuk, kendisini ruhani varlıkların kaçırdığını ve gizli bir cadı ayinine götürüldüğünü iddia ederek aralarında Jennet Device’ın da bulunduğu 20 kişiyi cadılıkla suçlamıştır.^【24】

^{Jennet Device'nin Yaşamını İfade Eden Bir Görsel (Yapay Zeka ile Oluşturulmuştur)}

Olayın Londra’ya aksetmesi üzerine incelenen sanıklar üzerinde herhangi bir "cadı izi" (witch's mark) bulunamamış, ardından suçlamayı yapan Edmund Robinson iddiaları uydurduğunu itiraf etmiştir. ^【25】 Çocuğun itirafı üzerine yargılanan sanıklar hakkında resmî olarak af kararı çıkarılmış olsa da, o dönemin hapishane prosedürleri ve cezaevi masraflarının ödenmesi zorunluluğu süreci zorlaştırmıştır.^【26】

Jennet Device, hakkındaki af kararına rağmen serbest bırakılamamış; 22 Ağustos 1636 tarihi itibarıyla 24 yıl önce büyükannesi Demdike’nin yaşadığı gibi Lancaster Kalesi’nin zindanlarında tutuklu kalmaya devam etmiştir.^【27】

Günümüzde Lancashire bölgesi,kurumlar ve yerel simgeler de bu mirası yaşatmaktadır; örneğin Lancaster Üniversitesi bünyesinde yer alan Pendle College, kurumsal ambleminde cadı figürüne yer vererek bu olaylara göndermede bulunmaktadır. ^【28】