Piraziz Elması

Piraziz Elması, Türkiye’de Piraziz ilçesinde yetiştirilen ve coğrafi işaretle koruma altına alınmış yerel bir elma çeşididir. Ürün, rengi, tadı, dayanıklılığı ve geç olgunlaşma özelliği ile tanımlanan özellikleriyle bölgedeki tarımsal üretim içerisinde yer alan meyve çeşitlerinden biridir. Piraziz Elması, üretim alanının belirli coğrafi sınırlar içinde bulunması ve kendine özgü fiziksel ve kimyasal özellikler göstermesi nedeniyle menşe adı kapsamında coğrafi işaret olarak tescil edilmiştir.

Piraziz Elması’nın üretim alanı, Piraziz ilçesi sınırları içerisinde yer alan belirli bir coğrafi bölge ile sınırlıdır. Coğrafi işaret tescil belgesinde belirtilen sınırlara göre üretim sahası doğuda Bulancak ilçesi sınırındaki Domuz Deresi, batıda ise Ordu il sınırında bulunan Abdal Deresi ile çevrelenmektedir. Üretim alanı kuzeyde denize yakın alçak kesimlerden başlayarak güney yönünde yükselen araziler boyunca yaklaşık 10 metre rakımdan başlayıp yaklaşık 350 metre rakıma kadar uzanan bir sahayı kapsamaktadır.^【1】

^{Piraziz Elması (}Piraziz Belediyesi⁾

Belirlenen bu coğrafi sınırlar içerisinde yetiştirilen elmalar, ürünün coğrafi işaret kapsamında tanımlanan özelliklerini taşıyan Piraziz Elması olarak kabul edilir. Ürünün coğrafi işaretle tanımlanan üretim alanı, ilçenin kıyı kesimlerinden iç kesimlere doğru uzanan tarım alanlarını kapsayan bir bölgedir. Bu alan içerisinde yer alan bahçelerde yetiştirilen elmalar, tescil belgesinde belirtilen ürün özellikleri ve üretim yöntemlerine uygun olarak üretilmektedir.

Piraziz Elması’nın üretim sahasının belirlenmesinde ilçenin coğrafi konumu ve rakım aralığı önemli bir ölçüt olarak kabul edilmiştir. Ürünün yetiştirildiği alanın denize yakın olması ve belirli bir yükselti aralığında bulunması, üretimin tanımlanan coğrafi sınırlar içinde gerçekleştirilmesini gerektiren unsurlar arasında yer almaktadır. Coğrafi işaret kapsamında yapılan tanımlamaya göre, Piraziz Elması adı yalnızca bu sınırlar içerisinde yetiştirilen ve tescil belgesinde belirtilen özellikleri taşıyan ürünler için kullanılmaktadır.

Coğrafi sınırın belirlenmesi aynı zamanda ürünün denetimi açısından da önem taşımaktadır. Denetim sürecinde üretimin söz konusu sınırlar içinde gerçekleştirilip gerçekleştirilmediği kontrol edilmekte ve Piraziz Elması adıyla piyasaya sunulan ürünlerin bu alanda yetiştirilip yetiştirilmediği değerlendirilmektedir. Böylece coğrafi işaret kapsamında tanımlanan ürünün üretim alanı ile ürün özellikleri arasındaki ilişki korunmaktadır.

Piraziz Elması, belirli fiziksel, kimyasal ve duyusal özellikleriyle tanımlanan bir elma çeşididir. Meyve beyaz etli bir yapıya sahip olup sulu ve mayhoş bir tada sahiptir. Ürünün dayanıklı yapısı ve geç olgunlaşma özelliği, tanımında belirtilen temel özellikler arasında yer almaktadır. Bu nitelikler Piraziz Elması’nın diğer bazı bölgelerde yetiştirilen elma çeşitlerinden ayırt edilmesini sağlayan unsurlar olarak belirtilmiştir.

^{Piraziz Elması Görseli (}Piraziz Belediyesi⁾

Meyvenin dış görünümünde iki farklı renk dikkat çeker. Kabuk yüzeyinin bir kısmı açık yeşil renkte, diğer kısmı ise kırmızı tonlarında görülür. Bu renk dağılımı, meyvenin karakteristik görünüm özelliklerinden biridir. Şekil bakımından basık formda olan Piraziz Elması orta büyüklükte bir meyve olarak tanımlanır. Ortalama meyve ağırlığı yaklaşık 123 gramdır.^【2】

Piraziz Elması’nın morfolojik özellikleri çeşitli ölçümlerle de ifade edilmiştir. Meyvenin ortalama boyu yaklaşık 61,10 mm, eni ise 69,84 mm olarak ölçülmüştür. Boy ve en oranı yaklaşık 0,87 olup meyvenin basık şekilli olduğunu göstermektedir. Meyve sapı uzunluğu ortalama 9,81 mm, sap kalınlığı ise yaklaşık 3,40 mm’dir. Ayrıca çiçek çukuru genişliği ortalama 14,24 mm, çiçek çukuru derinliği ise 6,28 mm olarak belirtilmiştir. Çekirdek evi genişliği yaklaşık 29,07 mm, çekirdek evi boyu ise yaklaşık 25,64 mm’dir. Meyvede ortalama çekirdek sayısı bir adet olarak ifade edilmiştir.^【3】

Ürünün kimyasal özellikleri de belirli ölçümlerle tanımlanmıştır. Ortalama çözünebilir kuru madde oranı %12,13 olarak belirtilmiştir. Meyve eti sertliği yaklaşık 965 kg/cm² değerindedir. Toplam asitlik oranı yaklaşık %0,29, pH değeri ise ortalama 3,99 olarak ölçülmüştür. Bu değerler meyvenin tat ve yapı özelliklerinin belirlenmesinde kullanılan göstergeler arasında yer almaktadır.^【4】

Piraziz Elması aynı zamanda geççi bir çeşit olarak tanımlanır. Bu özellik, meyvenin olgunlaşma ve hasat döneminin diğer bazı elma çeşitlerine göre daha geç gerçekleşmesi anlamına gelir. Bunun yanında ürünün kurutmaya elverişli olması da belirtilen özellikleri arasında yer almaktadır. Bu nitelikler Piraziz Elması’nın kullanım alanları ve muhafaza özellikleri açısından tanımlayıcı unsurlar olarak kabul edilmektedir.

Piraziz Elması’nın fenolojik gelişim süreci belirli dönemler hâlinde gerçekleşmektedir. Ürünün çiçeklenme dönemi, diğer bazı elma çeşitlerine kıyasla daha geç bir tarihte ortaya çıkar. Tam çiçeklenme dönemi genellikle haziran ayının ilk haftasında gerçekleşir. Bu geç çiçeklenme özelliği, bitkinin ilkbahar aylarında meydana gelebilecek geç don olaylarından daha az etkilenmesini sağlayan bir özellik olarak belirtilmektedir.

Çiçeklenme ile hasat arasındaki süre yaklaşık 160 gün olarak ifade edilmiştir. Bu süre, bitkinin gelişim sürecinin uzun olduğunu ve meyvenin olgunlaşmasının geç gerçekleştiğini göstermektedir. Piraziz Elması bu nedenle geççi elma çeşitleri arasında değerlendirilir. Bu özellik, ürünün olgunlaşma takviminin diğer elma çeşitlerinden farklı bir döneme denk gelmesine neden olur.^【5】

Hasat dönemi genellikle kasım ayının ikinci haftasında gerçekleşmektedir. Bu dönem, meyvenin fizyolojik olgunluğa ulaştığı ve hasat için uygun hâle geldiği zaman dilimini ifade eder. Hasat zamanının belirlenmesinde meyvenin renk, tat ve olgunluk özellikleri gibi kriterler dikkate alınmaktadır.

Piraziz Elması ağacı belirli bir gelişim sürecinin ardından ürün vermeye başlar. Ağaçlar genellikle üçüncü yıldan itibaren ilk meyvelerini oluşturur. Bununla birlikte ekonomik anlamda verimli üretim dönemi yaklaşık beşinci yıldan itibaren başlamaktadır. Bu süreç, bahçe tesisinden sonra üretimin belirli bir süre içerisinde düzenli ve ekonomik düzeye ulaşmasını ifade eder.

Fenolojik gelişim aşamaları ve hasat takvimi, ürünün yetiştirildiği bölgedeki iklim koşulları ve üretim uygulamalarıyla ilişkilidir. Bu nedenle Piraziz Elması’nın çiçeklenme, gelişme ve hasat dönemleri coğrafi işaret tescil belgesinde belirtilen üretim alanı içinde belirli bir takvim çerçevesinde gerçekleşmektedir.

Piraziz Elması’nın üretimi, uzun yıllar boyunca bölgede dağınık şekilde yetiştirilen ağaçlardan elde edilen ürünlerle gerçekleştirilmiştir. Zamanla üretim faaliyetlerinde değişim yaşanmış ve modern meyvecilik yöntemleri uygulanmaya başlanmıştır. Günümüzde üretim, bodur ve yarı bodur anaçlar üzerine kurulan kapama bahçeler aracılığıyla gerçekleştirilebilmektedir. Bu yöntem, üretimin belirli alanlarda planlı şekilde yapılmasını ve bakım işlemlerinin daha düzenli uygulanmasını mümkün kılmaktadır.

Bahçe tesisi kurulmadan önce üretim alanında toprak hazırlığı yapılmaktadır. Bu aşamada dekara yaklaşık 3 ton yanmış çiftlik gübresi, 30 kilogram TSP (triple süper fosfat) ve 25 kilogram potasyum sülfat gübresi uygulanarak toprak yaklaşık 25 santimetre derinliğe kadar işlenmektedir. Bu uygulama, dikilecek fidanların gelişimi için uygun toprak koşullarının hazırlanmasını amaçlamaktadır.^【6】

Fidanların dikimi sırasında dikim budaması yapılmakta ve belirli aralıklarla bahçe düzeni oluşturulmaktadır. Dikim mesafeleri kullanılan anaç tipine göre farklılık göstermektedir. Bodur fidanlarla kurulan bahçelerde sıra üzeri mesafe yaklaşık 1 metre, sıra arası mesafe ise yaklaşık 3 metre olacak şekilde düzenlenmektedir. Yarı bodur anaçlarla oluşturulan bahçelerde ise sıra üzeri mesafe yaklaşık 1,5 metre, sıra arası mesafe ise yine yaklaşık 3 metre olarak belirlenmektedir. Bu düzenleme, ağaçların gelişimi için gerekli alanın sağlanmasına ve bakım işlemlerinin daha kolay yapılmasına imkân tanımaktadır.^【7】

Dikim işleminin ardından fidanların gelişimini desteklemek amacıyla gübreleme uygulamaları yapılmaktadır. Bu kapsamda mart ayında fidan başına yaklaşık 100 gram oranında %26 azot içeren gübre kullanılmaktadır. Gübreleme ve bakım işlemleri, bitkinin büyüme sürecini desteklemek ve meyve oluşumunu teşvik etmek amacıyla uygulanmaktadır.^【8】

Piraziz Elması ağaçları belirli bir gelişim döneminin ardından ürün vermeye başlar. Ağaçlar genellikle üçüncü yıldan itibaren ilk meyvelerini oluşturur. Bununla birlikte ekonomik anlamda düzenli verim elde edilmesi yaklaşık beşinci yıldan itibaren gerçekleşmektedir. Bu süreç, bahçe tesisinin kurulmasından sonra üretimin verimli bir düzeye ulaşması için geçen süreyi ifade etmektedir.

Üretim sürecinde kullanılan yöntemler ve bakım uygulamaları, ürünün coğrafi işaret tescil belgesinde belirtilen özellikleri taşımasını sağlamak amacıyla belirli standartlar çerçevesinde yürütülmektedir. Bu uygulamalar, ürünün tanımında belirtilen fiziksel ve kimyasal özelliklerin korunmasına yönelik üretim sürecinin temel unsurları arasında yer almaktadır.

Piraziz Elması, belirli bir coğrafi alanda yetiştirilmesi ve kendine özgü özellikler taşıması nedeniyle coğrafi işaret kapsamında koruma altına alınmış bir tarım ürünüdür. Ürün için yapılan coğrafi işaret başvurusu Piraziz Ziraat Odası tarafından gerçekleştirilmiştir. Başvuru sonucunda Piraziz Elması, menşe adı niteliğinde bir coğrafi işaret olarak tescil edilmiştir. Tescil işlemi 5 Mart 2013 tarihinden itibaren geçerli olacak şekilde yapılmış ve tescil numarası 204 olarak belirlenmiştir.^【9】

Coğrafi işaret tesciline ilişkin ilan, 10 Nisan 2016 tarih ve 29680 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Bu tescil ile birlikte Piraziz Elması adı, belirlenen coğrafi sınırlar içerisinde üretilen ve tescil belgesinde belirtilen özellikleri taşıyan ürünler için kullanılabilecek bir menşe adı olarak hukuki koruma altına alınmıştır. Bu kapsamda ürünün adı, üretim alanı ve üretim yöntemlerine ilişkin unsurlar coğrafi işaret sistemi çerçevesinde tanımlanmıştır.^【10】

Coğrafi işaret kapsamında belirlenen standartların korunması amacıyla ürünün üretimi ve pazarlanması belirli bir denetim sürecine tabi tutulmaktadır. Denetim süreci Piraziz Ziraat Odası koordinasyonunda yürütülmektedir. Bu süreçte çeşitli kurum ve kuruluşların temsilcilerinden oluşan bir denetim komisyonu görev almaktadır.

Denetim komisyonu; Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Giresun Gıda Kontrol Laboratuvar Müdürlüğü, Ordu Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü ve Piraziz Kaymakamlığı İlçe Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü temsilcilerinin katılımıyla oluşturulmuştur. Komisyonun temel görevi, Piraziz Elması’nın tescil belgesinde belirtilen üretim koşullarına uygun şekilde yetiştirilip yetiştirilmediğini kontrol etmektir.

Denetim sürecinde öncelikle ürünün belirlenen coğrafi sınırlar içinde üretilip üretilmediği incelenmektedir. Bunun yanında ürünün fiziksel ve kimyasal özelliklerinin, üretim yöntemlerinin ve yetiştiricilik uygulamalarının coğrafi işaret tescil belgesinde belirtilen kriterlere uygun olup olmadığı kontrol edilmektedir. Bu denetimler, ürünün tanımında belirtilen özelliklerin korunmasını ve Piraziz Elması adının yalnızca belirlenen standartlara uygun ürünler için kullanılmasını sağlamayı amaçlamaktadır.

Denetim komisyonu ayrıca Piraziz Elması hakkında yapılan şikâyetleri değerlendirme yetkisine de sahiptir. Bu tür durumlarda gerekli görülen inceleme ve kontroller gerçekleştirilmektedir. Böylece coğrafi işaret sistemi kapsamında ürünün üretim alanı, üretim yöntemi ve ürün özellikleri ile ilgili belirlenen kuralların uygulanması ve korunması amaçlanmaktadır.