Pullu ayaklı salyangoz (Chrysomallon squamiferum), Hint Okyanusu'ndaki derin deniz hidrotermal bacalarına endemik olan ve Peltospiridae familyasına mensup bir deniz karındanbacaklı (gastropod) türüdür. Bu tür, yumuşak ayağının dış yüzeyini kaplayan ve kiremit dizilimi gösteren dermal skleritlere (pullara) sahip olmasıyla ve bunların kalsiyum karbonat yapılı sarmal bir kabukla birleşmesiyle tanımlanır. Çoğunlukla demir sülfür ile mineralize olmuş bu yapıları ve uç koşullarda hayatta kalmasını sağlayan özellikleri ile öne çıkan tür, kemosentetik ortamda hidrojen sülfür akışına tamamen adapte olmuştur.

Taksonomi ve Coğrafi Dağılım

Taksonomik olarak Animalia aleminin Mollusca şubesinde, Gastropoda sınıfında, Neomphalida takımında ve Peltospiridae familyasında yer almaktadır.

Dağılımı küresel ölçekte Hint Okyanusu'nun batı kısımlarıyla sınırlı olan tür, bugüne kadar yalnızca üç hidrotermal baca alanında tespit edilmiştir: Merkez Hint Sırtı'ndaki Kairei ve Solitaire alanları ile Güneybatı Hint Sırtı'ndaki Longqi alanı. Doğal habitatı deniz yüzeyinin 2400 metre ile 2900 metre altındaki aktif siyah duman bacaları ve difüz sızıntı alanlarıdır.

Anatomi ve Morfoloji

Peltospiridae familyasının diğer üyeleri genel olarak 15 milimetreden küçük boylara sahipken, Chrysomallon squamiferum 45 milimetreye ulaşabilen kabuk uzunluğuyla kendi grubu içinde belirgin bir devasa boyut (gigantizm) sergiler. Yumuşak gövdesi, yaklaşık iki tur yapan gevşek sarmallı bir kabuğun içindedir ve canlının gözleri ya da optik sinir kalıntıları bulunmamaktadır. Geleneksel yapıdaki belirgin gangliyonlar yerine, kaynaşmış ve bütünleşmiş devasa bir sinir kütlesine (beyin) sahiptir.

Sindirim sistemi, beslenme stratejisine bağlı olarak son derece indirgenmiş bir özellik gösterir. Küçük bir mideye ve yalnızca tek bir döngü yapan basit yapılı bir bağırsağa sahiptir. Bunun tam aksine, özofagus (yemek borusu) bezleri aşırı derecede genişleyerek vücut hacminin yaklaşık %9,3'ünü kaplayacak boyuta gelmiştir. Bu devasa organ, iç kısmında sıvı akışını sağlayan son derece yoğun bir kan damarı ağı (vaskülarizasyon) barındırır. Bağırsak içeriklerinde, dışarıdan otlayarak beslenen diğer türlerin aksine kaba inorganik materyaller yerine, tebeşirimsi katılaşmış peletler bulunur.

Pullu Ayaklı Salyangoz'a ait görsel-Görsel yapay zekayla oluşturulmuştur.

Canlının en dikkat çeken anatomik yapısı genişletilmiş dolaşım sistemidir. Tek başına vücut hacminin yaklaşık %15,5'ini kaplayan çok büyük bipektinat bir ktenidyumu (solungaç) bulunur. Bu solungacın arka kısmında konumlanmış, kalın ve yoğun kas duvarlarına sahip bir karıncık ile (ventrikül) kulakçıktan oluşan kalp organı, toplam vücut hacminin %4'ünü kaplar. Oransal olarak devasa kabul edilen bu kalp, temelde solungaçtan vakumlanan kanı çekip genişlemiş özofagus bezine hızla ulaştırmakla görevlidir.

Üreme anatomisi incelendiğinde, Chrysomallon squamiferum'un eşzamanlı hermafrodit (çift cinsiyetli) olduğu görülür. Yetişkin bireyler kendi anatomilerinde hem testis hem de yumurtalığı (ovaryum) bir arada barındırır. Anterior bölgede modifiye olmuş bir çiftleşme uzantısı bulunmaz; döllenme spermatofor adı verilen üreme paketlerinin transferi yoluyla gerçekleşir.

Endosimbiyoz ve Beslenme Stratejisi

Tür, kendi besinini bulmak yerine sülfür oksitleyici gammaproteobakteri grubundan endosimbiyontlara tamamen bağımlıdır. Benzer ekosistemlerde yaşayan çoğu gastropod endosimbiyont bakterilerini solungaçlarında tutarken, Pullu Ayaklı Salyangoz bakterileri kan damarlarıyla zenginleştirilmiş özofagus bezinin içinde barındırır. Salyangozun devasa kalbi ve dolaşım sistemi, solungaçlardan alınan oksijeni ve baca sıvılarındaki hidrojen sülfürü doğrudan bu bakterilere taşımak için evrimleşmiştir. Bu uyumların bir sonucu olarak canlı, kendi bakterilerini hayatta tutan ve çoğaltan biyolojik bir taşıma aracı işlevi görür.

Genomik Yapı ve Biyomineralizasyon

Genomu 444,4 megabaz (Mb) büyüklüğünde olan canlı, 15 psödo-kromozomal gruba ayrılmış nispeten kompakt bir genoma ve %1,38 gibi yüksek bir heterozigotluk oranına sahiptir. Kromozom 11 üzerinde 11 Hox genini içeren tam bir ANTP Hox gen kompleksi bulunur. Salyangoz, farklı özellikteki zırh yapılarını (pul ve kabuk) oluşturmak için, antik bir Lophotrochozoa araç setini oluşturan 25 transkripsiyon faktöründen faydalanır. Pul üreten epitel doku ile kabuk üreten manto dokusu genetik düzeyde tamamen farklı gen kombinasyonları kullanarak bu yapıları sentezler. SRCR (çöpçü reseptör sistein zengini) alanlarına sahip DMBT1 geni hem pullarda hem mantoda yüksek oranda aktifken, kalsiyum karbonat oluşumuna işaret eden "pif" geni sadece mantoda aktif olup pullarda bulunmaz.

Demir sülfür zırh üretimi için tür, aktif olarak dış çevreden sülfür toplayarak veya kendi pullarının içindeki nano ölçekli kanallardan sülfür ileterek, ortamdaki demir iyonlarıyla kimyasal reaksiyona girmesini ve demir sülfür nanoparçacıkları üretmesini sağlar. Kairei hidrotermal bölgesindeki popülasyon demir sülfür kaplamaya sahipken, demir açısından fakir olan Solitaire popülasyonunda bu mineral zırh doğal olarak bulunmaz. Türün yoğun demir içeren yüksek toksik ortamlarda hayatta kalması, Kairei popülasyonunda aktivitesi 27 kat daha fazla olan MTP9 (metal tolerans proteini) geni sayesinde mümkün olmaktadır.

Koruma Statüsü

Chrysomallon squamiferum, doğadaki dağılım alanının küçük olması ve süregelen tehditler nedeniyle IUCN Kırmızı Listesi'nde "Tehlike Altında" (Endangered - EN B2ab(iii)) olarak sınıflandırılmıştır. Mevcut bilinen yaşam alanlarının (occupancy area) sadece 12 kilometrekare olduğu hesaplanmaktadır. Longqi ve Kairei gibi türün ana yaşam alanlarında, sülfür madeni çıkarılması ve derin deniz madenciliği amaçlı uluslararası arama lisanslarının verilmiş olması, bu eşsiz canlının habitatını büyük ölçüde yok olma tehlikesiyle karşı karşıya bırakmaktadır.