Ravalpindi Deneyleri

Ravalpindi Deneyleri, Britanya makamlarının 1929 yılında Pencap'taki Ravalpindi'de kurduğu Kimyasal Savaş Araştırma Kurumu bünyesinde yürütülen çalışmaları ifade eder. Porton Down'dan gelen bilim insanları ve subaylarla kadrolanan kurum, köprüler gibi stratejik noktaların korunmasına yönelik duman denemeleriyle ilgilenmiştir. Bu tesis, Britanya'nın 1920'lerde Hindistan ve Avustralya'da kurduğu yan araştırma birimleri dizisinin bir parçasıdır.^【1】

Adlandırma, tek bir deney dizisini değil, 1929'da kurulan araştırma kurumunun faaliyetlerini karşılar. Britanya kimyasal savaş programının Hindistan'daki yapısı üç birimden oluşuyordu: Dehra Dun'daki Askerî Kimya Laboratuvarı, Belgaum'daki Hint Kimyasal Savaş Okulu ve Ravalpindi'deki araştırma kurumu. Kuruma ilişkin arşiv dayanağı, Britanya Ulusal Arşivi'ndeki WO 188/802 numaralı dosyanın 88. sayfasıdır.^【2】

Mühimmat Bakanlığı yetkilileri 1915 sonunda, bilim, teknoloji ve tıptaki gelişmeleri izleyebilmek için tam donanımlı ve büyük ölçekli bir deneme sahasına ihtiyaç duyulduğu sonucuna vardı. Eylül 1915'te Siper Savaşı Dairesi, Bilimsel Danışma Komitesi'ni "deneysel amaçlar için" uygun bir arazi bulup istimlâk etmekle görevlendirdi.

^{Ravalpindi Deneylerini Temsil Eden Görsel (Yapay Zeka İle Oluşturulmuştur)}

1916 başında Wiltshire'da, Salisbury Ovası'nın güney kenarında, Idmiston, Idmiston Down ve Porton köyleri yakınındaki yaklaşık 2.886 akrelik arazi, Porton Down adıyla anılacak tesisin temelini oluşturdu; tesis kısa sürede 6.200 akreye ulaştı.^【3】

1918'e gelindiğinde Porton'da 900'ü aşkın personel, Queen Mary Army Auxiliary Corps'tan daktilo olarak istihdam edilen otuz üç kadın ve atölyelerle laboratuvarların bakımını üstlenen yaklaşık beş yüz sivil işçi görev yapıyordu.^【4】

Savaşın ardından Britanya'nın kimyasal savaş programına yönelik siyasi ve kamusal destek azaldı. Porton Down'da araştırma faaliyetleri başlangıçta büyük ölçüde durdu ve tesisin vergi mükellefine maliyeti parlamentoda soru konusu oldu.^【5】

Kabine, Mayıs 1920'de Holland Komitesi'nin kimyasal savaş araştırmasını hızlandırma ve Porton Down'ı yeniden örgütleme yönündeki tavsiyelerini kabul etti. Deneyimli askerî ve sivil uzmanlardan oluşan komite, İmparatorluğun güvenliğinin tehlikeye atılmaması gerektiğini vurgulamış ve gaz savaşına hazırlıksız bir devletin ani ve telafisi mümkün olmayan sonuçlarla karşı karşıya kalabileceğini belirtmiştir. Komite ayrıca, savunma amaçlı araştırmalar ile saldırı amaçlı araştırmaların birbirinden kesin biçimde ayrılmasının mümkün olmadığı görüşünü benimsemiş; bu iki alanın ancak karşılıklı ilişkileri içinde anlaşılabileceğini değerlendirmiştir.^【6】

Ulf Schmidt'e göre Britanya, bir bölümü saldırı amaçlı olan araştırmaları denetimindeki denizaşırı laboratuvarlara aktarmış, bunun nedenlerinden biri genişleyen kimyasal savaş programının kamuoyundaki görünürlüğünü azaltmak olmuştur. 1920'lerde Hindistan ve Avustralya'da kurulan yan araştırma tesisleri, Britanyalı bilim insanlarının kimyasal savaş maddelerinin etkisini belirli iklim koşulları altında ve farklı nüfus grupları arasında incelemesine olanak tanıdı.^【7】

Porton'un subaylarından Yarbay W. A. Salt, 1921–1924 arasında Hindistan'daki Dehra Dun Askerî Kimya Laboratuvarı'nı yönetti. Laboratuvar, sakallı Sih askerlere uygun farklı gaz maskesi tiplerini sınamak üzere yüksek irtifa ve duman denemeleri yürüttü.^【8】

^{Ravalpindi Deneylerini Temsil Eden Görsel (Yapay Zeka İle Oluşturulmuştur)}

Porton'un muvazzaf personeli ve fizyoloji kadrosu, Britanya Hindistanı silahlı kuvvetlerinin merkezlerinden Belgaum'daki Hint Kimyasal Savaş Okulu'nda eğitmen olarak görev yaptı.

Britanya makamları 1929'da Pencap'ta, Ravalpindi'de bir Kimyasal Savaş Araştırma Kurumu kurdu. Porton'dan gelen bilim insanları ve subaylarca kadrolanan kurum, köprülerin ve diğer stratejik noktaların korunmasına yönelik duman denemeleriyle uğraştı. İlişkilerin geliştirilmesi amacıyla Hintli temsilciler kimyasal savaşın gücünü değerlendirmek üzere Britanya'ya davet edildi.^【9】

Aynı dönemde Britanya, tropik ve yarı tropik koşulların kimyasal savaş üzerindeki etkilerini incelemek üzere Avustralya Kimyasal Savaş Kurulu ile daha yakın bağlar kurdu, Avustralyalı, Kanadalı ve Güney Afrikalı temsilcileri Porton'a bağladı ve Dominyonlarda kimyasal savaş kursları düzenledi.

Savaşlar arası dönemde Porton'un sorumluluk alanlarının hızla genişlemesine, araştırma kadrosunun büyümesi ve önce Hindistan'daki, ardından Kanada'daki yan araştırma tesisleriyle daha sıkı bağların kurulması eşlik etti.^【10】

Hindistan ve Avustralya'daki tesislerin kuruluş gerekçelerinden biri, kimyasal savaş maddelerinin etkisinin belirli iklim koşulları altında incelenmesiydi; Avustralya Kimyasal Savaş Kurulu ile kurulan bağlantının konusu ise tropik ve yarı tropik koşulların kimyasal savaş üzerindeki etkileriydi.^【11】

Denizaşırı tesislerin ikinci gerekçesi, kimyasal savaş maddelerinin etkisinin farklı nüfus grupları arasında incelenmesiydi. Dehra Dun'da yürütülen maske denemelerinin sakallı Sih askerlere göre tasarlanması, bu gerekçenin uygulamadaki karşılığını oluşturur.^【12】

Holland Komitesi'nin 1920'de savunma ve saldırı araştırmasının birbirinden ayrılamayacağı yönündeki saptaması, bu tür çalışmaların programdaki konumunu belirleyen çerçeveyi oluşturur.^【13】

Ravalpindi Pencap'ta yer alıyordu. 1857'den sonra Britanya devşirmesi Bengal'den Pencap ve Kuzeybatı Hindistan'a kaymıştı. David Omissi, 'savaşçı ırk kuramı'na dayalı sınıflandırmanın tutarsız olduğunu ve zamanla 'ırk' kategorisinden 'savaşçı sınıflar' kategorisine kaydığını belirtir.^【14】

Dönemin devşirme el kitapları — George MacMunn'ın The Martial Races of India (1933) ve P. D. Banerjee'nin A Handbook of the Fighting Races of India (1899) — nüfusları özelliklerine göre sınıflandıran ve Avrupalı ile Hintli ırklar arasında karşılaştırmalar kuran bir "sömürge etnografyası" uygulamasına dayanıyordu.^【15】

^{Ravalpindi Deneylerini Temsil Eden Görsel (Yapay Zeka İle Oluşturulmuştur)}

Sansür bürosu, I. Dünya Savaşı'nda Hintli askerlerin mektuplarını savaşçı ırka göre tasnif etti. Büronun başındaki Evelyn Berkeley Howell'ın çalışması üstlerince "Hint psikolojisine açılan bir pencere" olarak değerlendirildi. Savaşlar arası dönemde psikiyatri hizmetlerinde Hintli personelin payı arttı; buna karşın savaşçı ırklara mensup askerlerin akıl hastalığına daha az yatkın olduğu yönündeki sömürge varsayımları korundu.^【16】

Kitchener Hint Hastanesi komutanı Albay Sir Bruce Seton'ın 1915 tarihli ve "Gizli, Yayımlanmayacak" kaydını taşıyan bin yaralanma incelemesi, yaraların kendi kendine verildiği yolundaki yaygın şüpheyi istatistiksel yolla sınadı.

Seton, yaralıların merminin geldiği yönü çoğu zaman bilmediğini, bu nedenle yön etkeninin belirlenmesinin hekimin değerlendirmesine bırakıldığını yazdı; hastanın kendi ifadesi güvenilir sayılmıyordu. Sanaullah Khan, Seton'ın kendi kendine yaralama şüphesini çürütme çabasını askerlerin yeniden cepheye gönderilebilmesi kaygısıyla ilişkilendirir.^【17】

Kasım 1930 tarihli Porton yönetmeliği, testlerin yalnızca hiçbir yaralanmaya yol açmayacak, asgari rahatsızlık verecek biçimde yürütülmesi için "en titiz özenin" gösterildiğini ve "bu testlere gönüllülerden başkasının tabi tutulmadığını" belirtiyordu.^【18】

Bir ay sonra, Aralık 1930'da Savaş Bakanı Parlamento'ya Ocak 1929'dan bu yana yaklaşık 520 askerin hardal gazı deneylerine katıldığını ve ilgili tüm önlemlerin alındığını bildirdi.^【19】

Ocak 1931'de Porton Deney İstasyonu Komutanı Albay Look, dışarıdan gelen gözlemcilerin "her bir testin amacını anladığını" ve yanlış izlenim edinme riski bulunmadığını Savaş Bakanlığı'na bildirdi.^【20】

Bazı öneriler yetkililerce geri çevrildi: Kimyasal Savunma Araştırma Dairesi 1926'da zehirli dumanla solunum testlerine, önerinin uzun vadede çok kapsamlı sonuçlar doğurabileceği ve sağlığa zarar bakımından güçlükler yaratabileceği gerekçesiyle izin vermedi; 1932'de Ordu Konseyi benzer önerileri, kısmen Cenevre Protokolü'nün onaylanması sürecine bağlı gerekçelerle reddetti.^【21】

Haziran 1933'te Tıbbi Araştırma Konseyi'nin başvurusu üzerine Hazine Hukuk Müşaviri, deneyin uygulandığı kişinin rızasının herhangi bir tazminat talebine "tam bir cevap" oluşturacağı görüşünü bildirdi.^【22】

Britanya, kimyasal ve biyolojik savaş konularına en yüksek gizlilik derecesini vererek ve çalışmanın niteliği ile kapsamı hakkında başka ülkeleri bilgilendirebilecek ayrıntıları yayımlamaktan kaçınarak, genişleyen programının kamuoyunca bilinmemesini sağlamaya çalıştı.Schmidt bunu yalnızca mevcut uzmanlığın korunmasıyla değil, sürmekte olan silahsızlanma görüşmelerinde Britanya'nın siyasi güvenilirliğinin korunmasıyla da açıklar. Porton bazı durumlarda sömürge yönetimlerine iç karışıklıklarla başa çıkmalarında destek sağladı; 1930'da Güney Afrika'ya, hükümetin muhalefet gruplarına karşı kullandığı, göz yaşartıcı gazla doldurulmuş özel olarak geliştirilmiş bombalar temin etti.^【23】

^{Ravalpindi Deneylerini Temsil Eden Görsel (Yapay Zeka İle Oluşturulmuştur)}

Sürmekte olan silahsızlanma görüşmeleri nedeniyle Londra'daki üst düzey yetkililer kimyasal savaş maddeleriyle insan deneylerine izin vermekten kaçındı; zehirli maddelerle solunum testleri 1939'da savaşın başlamasına kadar yasak kaldı.^【24】

Ravalpindi kurumuna ilişkin kayıt, Britanya kimyasal savaş programının iç tarihçesine dayanan ikincil literatürde WO 188/802 dosyasının 88. sayfasına gönderme yapılarak yer alır.^【25】Aynı gönderme, Rob Evans'ın 1 Eylül 2007 tarihli The Guardian haberine de atıfta bulunur.^【26】

Helen Tilley, sömürge dönemi insan deneylerini tıbbi araştırma pratikleriyle sömürge yönetim pratiklerinin kesiştiği bir alan olarak ele alır.^【27】

Tilley'e göre meşru ve gayrimeşru araştırma arasındaki sınır tarihsel olarak değişkendir; aynı çalışma, deneylerin tasarımında bazı grup ve bölgelerin orantısız biçimde hedef alındığını belirtir.^【28】Tilley ayrıca resmî insan deneylerinin sömürge Afrikası'nda diğer bölgelere kıyasla daha seyrek görüldüğünü kaydeder ve bunu, sömürge yönetimlerinin siyasal denetim kurdukları her yerde deneysel araştırma kapasitesi oluşturamamasına bağlar.^【29】