Sagalassos

Sagalassos, Batı Toroslar’ın batı kollarında, günümüzde Burdur iline bağlı Ağlasun ilçesinin kuzeyinde, Akdağ yamaçlarında deniz seviyesinden 1500-1700 metre yükseklikte yer alan önemli bir antik kenttir. Kent, Pamfilya kıyılarını Orta Anadolu’ya bağlayan ticaret yollarını denetleyen stratejik konumuyla tarih boyunca dikkat çekmiş ve Roma İmparatorluk Dönemi'nde Pisidia bölgesinin en önemli merkezlerinden biri haline gelmiştir. Bu avantajlarının yanı sıra, kentin yakın çevresinde bol miktarda su kaynağının bulunması, Sagalassos’un uzun yıllar boyunca önemli bir yerleşim merkezi olarak varlığını sürdürmesini sağlamıştır.

^{Sagalassos Antik Kenti (Fotoğraf: Meryem Şentürk Çoban)}

Tarihsel Gelişim

Sagalassos’un tarihi, Hitit Dönemi'ne kadar uzanmaktadır. M.Ö. 3. binyılın sonlarında Luvi kabilelerinin bir kolu olan Pisidialılar tarafından kurulduğu düşünülen kent, M.Ö. 7. yüzyılda Lidya Krallığı’nın, M.Ö. 546’dan itibaren ise Pers İmparatorluğu’nun kontrolüne geçmiştir. Persler döneminde bölge halkı, paralı askerlik faaliyetleriyle tanınmıştır.

M.Ö. 333 yılında Büyük İskender tarafından fethedilen kent, M.Ö. 281’de Seleukos Krallığı’na katılmış ve yönetimsel ve ekonomik açıdan gelişme kaydetmiştir. M.Ö. 25 yılında Roma İmparatorluğu topraklarına dahil edilen Sagalassos, Augustus Dönemi’nde önemli bir kent haline gelmiş ve büyük kamu yapılarıyla donatılmıştır. İmparator Hadrianus’un (M.S. 117-138) kente Pisidia bölgesinin birinci kenti unvanını vermesiyle birlikte Sagalassos, ekonomik ve kültürel açıdan en parlak dönemini yaşamıştır.

Ancak MS 6. ve 7. yüzyıllarda meydana gelen depremler ve veba salgınları kentin çöküşüne neden olmuş, ekonomik ve demografik gücünü kaybeden Sagalassos, zamanla kırsal bir yerleşim haline gelmiştir. Selçuklu Dönemi’nde bölgeye gelen Türkler, Sagalassos’un güneyindeki Ağlasun’a yerleşerek kenti terk etmişlerdir.

Ekonomi ve Sosyal Hayat

Roma Dönemi boyunca Sagalassos, seramik üretimiyle ünlü bir merkez haline gelmiştir. Özellikle kırmızı astarlı çanak çömlekleriyle tanınan kent, bu ürünlerini Ostia ve Kartaca gibi Akdeniz pazarlarına ihraç etmiştir. Bunun yanı sıra kent ekonomisi tarım, hayvancılık ve madenciliğe dayanmaktadır. İmparator Augustus döneminde şehirde altyapı projeleri geliştirilmiş, su yolları inşa edilmiş ve tarım faaliyetleri artırılmıştır.

Mimari ve Kültürel Miras

Sagalassos, Roma mühendisliğinin ve sanatının Anadolu’daki en dikkat çekici örneklerinden biridir. Kentte bulunan anıtsal yapılar arasında Antoninler Çeşmesi, Neon Kütüphanesi, Bouleuterion (Meclis Binası), Tiyatro, Aşağı ve Yukarı Agora gibi önemli yapılar yer almaktadır. Antoninler Çeşmesi, su kaynaklarına sahip olması nedeniyle Sagalassos’un su mühendisliği alanındaki gelişmişliğini gösteren önemli bir yapıdır.

^{Antoninler Çeşmesi (https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/burdur/gezilecekyer/sagalassos-antik-kenti)}

Heykelcilik alanında da Sagalassos, dikkat çekici eserlere sahiptir. İmparator Hadrianus ve Marcus Aurelius’a ait devasa heykeller, bu alandaki sanatsal başarıyı gözler önüne sermektedir. Kentin yapılarında Roma mimarisine özgü detaylar belirgin şekilde görülmektedir.

Sagalassos’un Çöküşü ve Terk Edilişi

M.S. 6. yüzyılda meydana gelen veba salgını ve depremler, Sagalassos’un çöküş sürecini hızlandırmıştır. Kentin ekonomik ve sosyal yapısı giderek zayıflamış, halk göç etmeye başlamış ve şehir zamanla küçük bir yerleşim haline gelmiştir. M.S. 13. yüzyılda Selçukluların son Bizans askeri kale yerleşimini ortadan kaldırmasıyla birlikte Sagalassos tamamen terk edilmiştir.

Arkeolojik Keşifler ve Koruma Çalışmaları

Sagalassos, Batılılar tarafından ilk kez 1706 yılında Fransız gezgin Paul Lucas tarafından keşfedilmiştir. 19. yüzyıl boyunca birçok Avrupalı araştırmacı tarafından incelenen kent, 1990 yılından itibaren Belçika Leuven Üniversitesi tarafından yürütülen sistematik kazı çalışmalarıyla gün yüzüne çıkarılmıştır. Bu süreçte bölge halkı da kazı ve restorasyon çalışmalarında aktif rol oynamıştır.

1990'lı yıllardan itibaren gerçekleştirilen kazılar neticesinde, Antoninler Çeşmesi restore edilerek tekrar işler hale getirilmiş, Yukarı Agora, Aşağı Agora, tiyatro, kent meclis binası, Roma hamamı ve Hadrian Tapınağı gibi yapılar da kazı ve restorasyon çalışmalarıyla gün yüzüne çıkarılmıştır.

^{Sagalassos Antik Kenti (Fotoğraf: Meryem Şentürk Çoban)}

Sagalassos, hem stratejik konumu hem de tarihsel süreç içerisindeki ekonomik ve kültürel gelişimi ile Antik Dönem'in en dikkat çeken kentlerinden biridir. 2009 yılında UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’ne dahil edilen kent, halen devam eden arkeolojik çalışmalar ve restorasyon projeleriyle korunmaktadır. Anadolu’nun iyi korunmuş antik kentlerinden biri olan Sagalassos, tarih, arkeoloji ve mimari açıdan büyük bir öneme sahip olup, bilimsel araştırmalar ve turizm açısından büyük bir potansiyel taşımaktadır.