Saraydüzü Kışla Binası Milli Mücadele Müzesi Ve Kongre Merkezi

Saraydüzü Kışla Binası Millî Mücadele Müzesi ve Kongre Merkezi, Amasya ilinin Merkez ilçesinde, Bahçeleriçi Mahallesi Büyük Ağa Caddesi üzerinde, Yeşilırmak kıyısında konumlanmış tarihî ve kültürel bir yapıdır. Bina, Mustafa Kemal Atatürk’ün 1919 yılının Haziran ayında Amasya’ya geldiğinde üs olarak kullandığı ve Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş belgelerinden biri kabul edilen Amasya Genelgesi’nin (Tamimi) kaleme alındığı mekânın aslına uygun rekonstrüksiyonudur.^【1】

^{İç Kısım} (Türkiye Kültür Portalı)

Günümüzde hem Millî Mücadele dönemine ait eserlerin sergilendiği bir müze hem de çeşitli kültürel etkinliklere ev sahipliği yapan bir kongre ve kültür merkezi olarak hizmet vermektedir.

Yapının bulunduğu alan, Danişmentliler ve Selçuklular döneminden itibaren önem arz eden ve "Pirler Mevkii" olarak anılan bir bölgedir. Bu sahada yaklaşık 350 yıl boyunca Osmanlı şehzade ve sultanlarının ikamet ettiği saraylar bulunmaktaydı. Ancak bu saray yapıları 1883 yılında bakımsızlık ve depremler neticesinde yıkılarak tamamen ortadan kalkmıştır.^【2】

19. yüzyılın son çeyreğinde alan üzerinde bulunan Rüştiye Mektebi bir yangın geçirmiş, yerine 1892-1897 yılları arasında İdadi Mektebi inşa edilmiştir.^【3】

Bölgedeki azınlıkların faaliyetlerini denetlemek ve güvenliği sağlamak amacıyla ihtiyat askerlerinin konaklayabileceği bir binaya ihtiyaç duyulması üzerine, 3. Orduya bağlı 5. Kafkas Fıkrası (Alay Sancağı) için bir kışla binası yapılmasına karar verilmiştir. Beş binadan oluşan^【4】 bu kışla kompleksinin inşası 5 Nisan 1901 tarihinde tamamlanmıştır.^【5】

^{İç Kısım} (T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı)

Saraydüzü Kışla Binası, Millî Mücadele tarihinde stratejik bir öneme sahiptir. Mustafa Kemal Atatürk, 12 Haziran 1919’da Amasya’ya geldiğinde bu binada konaklamış^【6】ve heyetle birlikte yürüttüğü müzakereler sonucunda 21-22 Haziran 1919 tarihlerinde Amasya Genelgesi’ni burada hazırlayarak tüm dünyaya duyurmuştur.^【7】

1930 yılından itibaren askerî önemini yitirmeye başlayan yapı, 1944 yılında yaşanan bir toprak kayması (heyelan) sonucu hasar görmüş ve yıktırılmıştır. Kışlanın yerine askerî lojman ve subay orduevi inşa edilmiş, ancak bu binalar da 1986 yılında heyelan tehlikesi nedeniyle tamamen yıkılmıştır.^【8】

1997 yılında binanın tarihî önemi nedeniyle aslına uygun olarak yeniden yapılması kararlaştırılmıştır. Orijinal konumunun heyelan riski taşıması sebebiyle, yeni yapının Yeşilırmak kıyısında, Şamlar Mahallesi girişindeki bir noktada inşa edilmesine karar verilmiş ve yapım süreci 2007 yılında tamamlanmıştır.^【9】

Mimari açıdan bina, dikdörtgen planlı ve iki katlı olarak inşa edilen yapı, cephe özelliklerinde eksene simetrik bir düzene sahiptir.^【10】 Geniş saçakları ve soğan kubbesi yapının karakteristik unsurları arasında yer almaktadır. Yapı, Yeşilırmak kenarında, Künç Köprü'nün kuzeybatısında bulunmaktadır.^【11】

Binanın zemin katı ve son katı Millî Mücadele Müzesi olarak düzenlenmiştir. Müzede şu bölümler ve sergileme unsurları yer almaktadır:

^{İç Kısım} (Türkiye Kültür Portalı)

• Millî Mücadele Salonu: 12 Haziran 1919 tarihinde Mustafa Kemal’in Amasya’ya gelişi ve Cülüstepe Mevkii’nde Amasyalı heyet tarafından karşılanma anı, 12 adet balmumu heykel ile canlandırılmıştır.^【12】
• Amasya Tamimi Salonu: Amasya Genelgesi’nin Mustafa Kemal Paşa, Hüseyin Rauf Bey ve Ali Fuat Paşa tarafından kaleme alınış anı üç adet balmumu heykel ile temsil edilmektedir.^【13】
• Belge ve Eser Koleksiyonu: Müze duvarlarında Atatürk’ün İstanbul’daki resmî görevlendirme belgelerinin kopyaları, Amasya’da geçirdiği 12 güne ait olayları anlatan panolar, Amasya Genelgesi’nin eski ve yeni nüshaları ile Cumhuriyet dönemine ait belgeler sergilenmektedir. Ayrıca Millî Mücadele yıllarından kalan silahlar ve kılıçlar da koleksiyonun parçasıdır.^【14】
• Kütüphane: Binanın bir bölümü Amasya İl Halk Kütüphanesi olarak hizmet vermektedir.^【15】

Yapı, müze olmasının yanı sıra aktif bir kültür merkezi kimliği taşımaktadır.^【16】 Bünyesinde bulunan amfi tipi salon, toplantı odaları ve sergi salonları ile çeşitli etkinliklere ev sahipliği yapmaktadır.^【17】