Seben Kaya Evleri

Seben Kaya Evleri, Bolu ilinin Seben ilçesinde, sarp kayalık yamaçlara insan eliyle oyulmuş, dikey yerleşim düzenine sahip çok katlı ve çok birimli tarihi kaya yerleşimleridir.

Konum

Bolu iline bağlı Seben ilçesi sınırlarındaki vadilerde, kayalara oyularak yapılmış birçok yerleşim yeri bulunmaktadır. Bu kaya evleri yerleşimlerinin en önemlileri Alpagut Köyü, Muslar Mahallesi, Çeltikdere, Karca, Solaklar ve Kaşbıyıklar köyleri çevresinde toplanmıştır.

Bu yapılar arasında öne çıkan Solaklar Kaya Evleri, Seben ilçe merkezine 4 km uzaklıkta yer almaktadır. Seben-Bolu yolu üzerinden yaklaşık 2 kilometre içeride konumlanan bu yerleşim; Solaklar Köyü’nün kuzeydoğusunda, köye yaklaşık 750 metre mesafededir. Kaya evleri, bölgedeki Kuz Deresi'nin açtığı vadinin kuzeyinde yükselen kayalık yamaç üzerinde konumlanmaktadır.

Seben Kaya Evleri İç Yapısı (Anadolu Ajansı)

Tarihsel Dönemlendirme

Kaya evlerinin oluşturduğu yerleşim alanında kırmızı boyalı haç işaretlerinin görülmesi; bazı evlerde şapel, rölik çukuru gibi uygulamaların yer alması; Seben Kaya Evleri’nin Erken Hristiyanlık döneminden Orta Bizans dönemine kadar kullanılmış olabileceğine işaret etmektedir.^【1】

Mimari ve Yapısal Özellikler

Kaya evleri, birbirine yakın aralıklarla kayalara oyulmuş çok sayıda birimden oluşmaktadır. Yapılar dört-beş kattan meydana gelmekte ve her kat birbirine baca merdivenler (düşey bacalar) aracılığıyla bağlanmaktadır.

Kat Düzeni ve İç Mekân Yapısı

Günümüzde üç katı ziyarete açık olan yapıların mekânsal organizasyonu kaynaklarda şu şekilde detaylandırılmaktadır:

Seben Kaya Evleri (Anadolu Ajansı)

• Zemin Kat: Kaya yerleşiminin girişinde yer alan geniş ölçekli alanın, hayvanların barınması amacıyla kullanıldığı değerlendirilmektedir.
• Birinci Kat: Bir koridor üzerinde sıralanmış üç odadan oluşmaktadır. Odaların duvarlarında küçük nişler bulunmaktadır. İkinci odanın her iki duvarında birer haç ve haçların üzerinde Latince bir yazıt yer almaktadır. Koridorun sağ tarafı vadiyi gören pencere açıklıklarına sahiptir.
• İkinci Kat: Düşey bir baca aracılığıyla çıkılan bu kat tek mekândan oluşmaktadır. Bacanın solunda, zemine oyulmuş yaklaşık 1,5 metre derinlik ve çapta bir kuyu bulunmaktadır.
• Üçüncü Kat: Tek mekândan oluşan bu katta, pencerenin karşısında 1,5 x 1,5 metre ölçülerinde bir sarnıç yer almaktadır. Bu sarnıca, dışarıdaki pencereden açılan bir kanal vasıtasıyla su taşınmaktadır.
• Dördüncü Kat: Tavan yüksekliği yaklaşık 1,20 metredir. Bu katın, konumu itibarıyla vadinin gözetlenmesi amacıyla kullanıldığı varsayılmaktadır.

Koruma Durumu ve Turizm

Seben Kaya Evleri, Ankara Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu tarafından 2009 yılında Birinci Derece Arkeolojik ve Doğal Sit Alanı olarak tescil edilmiştir. Solaklar Köyü Kaya Yerleşimi ise 2023 yılında "Kesin Korunacak Hassas Alan ve Nitelikli Doğal Koruma Alanı" statüsünü almıştır. Günümüzde turizme açık olan bölgede, Solaklar mevkisinde Seben Belediye Başkanlığı tarafından işletilen dağ evi tipi konaklama tesisleri ve bir kır lokantası hizmet vermektedir.