Sırbistan Öğrenci Protestoları

Sırbistan Öğrenci Protestoları, Sırbistan'ın Novi Sad kentindeki tren istasyonunda meydana gelen çökme sonucu 15 kişinin hayatını kaybetmesinin ardından başlayan ve ülke genelinde kitlesel gösterilere dönüşen olaylardır.

Protestolar, yolsuzluk, altyapı ihmalleri ve hükümetin şeffaflık politikalarına yönelik eleştirilerin odağında gerçekleşmiştir. Özellikle öğrencilerin öncülük ettiği bu eylemler, geniş bir toplumsal desteğe ulaşarak büyük çaplı hükümet karşıtı gösterilere dönüşmüştür.

Arka Plan

1 Kasım 2024'te Sırbistan’ın ikinci büyük kenti Novi Sad'daki tren istasyonunun beton sundurması çökmüş, olayda 15 kişi hayatını kaybetmiş ve çok sayıda kişi yaralanmıştır. Bu çökme, 2022 yılında tamamlanan yenileme projesinin ardından meydana geldiği için kamuoyunda geniş çaplı tartışmalara yol açmıştır. İnşaat sürecindeki ihmal ve yolsuzluk iddiaları gündeme gelmiş, hükümet yetkililerinin projeyle bağlantılı olduğu iddiaları kamuoyunda geniş yankı uyandırmıştır​.

Kazanın ardından öğrenci grupları ve muhalefet partileri, olayın sorumlularının hesap vermesi gerektiğini savunarak protesto çağrıları yapmıştır. Bu süreçte, hükümetin olayla ilgili yeterli açıklama yapmadığını iddia eden öğrenci ve akademisyenler, ülkenin çeşitli şehirlerinde gösterilere başlamıştır.

Protestoların Başlangıcı ve Yayılması

Kazanın hemen ardından Novi Sad'da başlayan protestolar, kısa sürede Belgrad ve diğer büyük şehirlere yayılmıştır. Öğrenciler ve sivil toplum örgütleri, hükümetten şu taleplerde bulunmuştur:

• Novi Sad’daki tren istasyonu faciasına ilişkin tüm belgelerin kamuoyuna açıklanması,
• Kazada sorumluluğu bulunan yetkililerin yargılanması,
• Önceki protestolarda gözaltına alınan öğrenci ve akademisyenlerin serbest bırakılması​

Öğrenci hareketi, ülkenin farklı kesimlerinden destek görmüş, özellikle akademisyenler, öğretmenler, çiftçiler ve işçiler de eylemlere katılmıştır. 11 Mart 2025'te, Sırbistan Radyo ve Televizyonu (RTS) önünde gerçekleştirilen protestolarda öğrenciler, devlet yayıncısının olayları tarafsız bir şekilde aktarması gerektiğini savunarak bina girişini kapatmış, bazı bölgelerde polisle arbede yaşanmıştır​.

15 Mart 2025 Belgrad Gösterisi

15 Mart 2025 tarihinde Belgrad’da gerçekleştirilen öğrenci protestosu, Sırbistan tarihindeki en büyük hükümet karşıtı gösterilerden biri olarak kaydedilmiştir.

Gösteri Öncesindeki Gelişmeler

Protestodan haftalar önce, ülkenin dört bir yanından öğrenciler Belgrad’a yürüyerek, bisikletle ve toplu taşıma araçlarıyla hareket etmeye başlamıştır. 14 Mart itibarıyla binlerce öğrenci başkente ulaşmış ve şehir merkezi, protestoya hazırlık amacıyla yoğun kalabalıklarla dolmuştur. Hükümet, protestoya katılımı sınırlamak amacıyla ülke genelindeki demiryolu ulaşımını durdurduğunu açıklamış, resmi gerekçe olarak bomba ihbarı gösterilmiştir. Bu karar, protestocular tarafından gösterilere katılımı engelleme girişimi olarak değerlendirilmiştir.

Sırbistan Cumhurbaşkanı Aleksandar Vučić, protestonun bir "Batı destekli komplo" olduğunu iddia ederek, şiddet olaylarına karışanların cezalandırılacağını duyurmuştur. Vučić ayrıca, güvenlik güçlerinin kamu düzenini sağlamak için müdahaleye hazır olduğunu belirtmiştir.ABD’nin Belgrad Büyükelçiliği, gösterilerin olası şiddet olaylarına dönüşebileceğine dair bir güvenlik uyarısı yayımlamış ve ABD vatandaşlarının protesto alanlarından uzak durmalarını tavsiye etmiştir.

Gösterinin Gerçekleşmesi

15 Mart günü, öğleden sonra saat 16.00’da (yerel saatle) parlamento binası önünde başlayan gösterilere, bağımsız kaynaklara göre 275.000 ila 325.000 kişi katılmıştır. Hükümet ise katılım sayısını 107.000 olarak açıklamıştır. Göstericiler, şehir merkezinde büyük yürüyüşler düzenleyerek taleplerini dile getirmiştir. Belgrad’ın farklı bölgelerinde toplanan kalabalıklar, Slavija Meydanı, Terazije Bulvarı ve Cumhuriyet Meydanı gibi merkezi noktalara doğru ilerlemiştir.

Öğrenci grupları, protestoların barışçıl kalmasını sağlamak amacıyla yürüyüşlerin belirli güzergahlarda yapılmasını organize etmiş, polisle doğrudan çatışmadan kaçınılmasını istemiştir. Göstericiler, devlet televizyonu RTS’nin önünde toplanarak, kamu yayıncılığının tarafsız olması gerektiğini savunmuş ve binaya girişleri geçici olarak engellemiştir. Bazı çiftçiler ve işçiler de protestoculara destek vererek traktörleriyle gösteri alanına gelmiştir. Ayrıca, motosikletli gruplar protestoculara lojistik destek sağlamıştır.

Polis Müdahalesi ve Olaylar

Gösteri genel olarak barışçıl geçmiş olsa da, bazı noktalarda polisle göstericiler arasında çatışmalar yaşanmıştır. Resmi açıklamalara göre, olaylarda 56 kişi yaralanmış, 22 kişi ise gözaltına alınmıştır. Bazı noktalarda göstericilerin taş ve havai fişek atması üzerine polis göz yaşartıcı gaz kullanmış, güvenlik güçleri belirli bölgelerde barikatlar kurarak protestocuların ilerlemesini engellemiştir.

Protestolar sırasında bazı insan hakları örgütleri, güvenlik güçlerinin göstericilere karşı yasaklanmış bir akustik silah kullandığını öne sürmüştür. Bu iddialar üzerine Sırbistan hükümeti, askeri düzeyde bir ses silahı kullanılmadığını açıklamıştır. 

Hükümet ve Uluslararası Tepkiler

Sırbistan Hükümetinin Açıklamaları

Sırbistan Cumhurbaşkanı Aleksandar Vučić, protestolarla ilgili yaptığı açıklamalarda, hükümetinin istifa etmeyeceğini ve göstericilerin kendisini iktidardan uzaklaştıramayacağını belirtmiştir. Hükümet yetkilileri, kamu düzeninin korunması için gerekli güvenlik önlemlerinin alınacağını açıklamış ve gösterilerde şiddet olaylarına karışanların cezalandırılacağını ifade etmiştir​.

Başbakan Miloš Vučević, 28 Ocak 2025 tarihinde, gösterilerin ardından istifasını sunmuş ve hükümette değişiklikler yaşanmıştır.

Uluslararası Tepkiler

Avrupa Parlamentosu üyeleri, Sırbistan hükümetine barışçıl gösterilere müdahale etmemesi yönünde çağrıda bulunmuş, gösterilere yönelik sert müdahalelerin ülkenin Avrupa Birliği sürecine olumsuz etki edebileceğini belirtmiştir​.

Uluslararası medya ve insan hakları örgütleri, gösterilerde yaşanan gelişmeleri yakından takip etmiş, bazı kuruluşlar Sırbistan’daki basın özgürlüğü ve demokratik süreçlere ilişkin endişelerini dile getirmiştir​.