Süngübayırı Şehitliği

Süngü Bayırı Şehitliği, Çanakkale Savaşları’nın yaşandığı Tarihî Gelibolu Yarımadası’nda, Arıburnu Cephesi’nin güney sınırında ve Türk cephe hattının hemen gerisindeki sırt üzerinde bulunan bir şehitliktir. ^【1】

Coğrafi olarak Çanakkale ili Eceabat ilçesi sınırları içerisinde yer alan şehitlik, 57'nci Alay Şehitliği ile Conkbayırı'na giden güzergâh üzerindedir.^【2】

Arıburnu Cephesi'nde kara muharebeleri, 25 Nisan 1915 tarihinde İtilaf devletlerine bağlı Anzak birliklerinin bölgeye çıkarma yapmasıyla başlamıştır. Bu tarihten tahliyenin gerçekleştiği 20 Aralık 1915 tarihine kadar bölgede yüksek yoğunluklu çatışmalar yaşanmıştır. Türk ordusu, işgal birliklerini durdurmak ve denize dökmek amacıyla 27 Nisan, 1 Mayıs ve 19 Mayıs 1915 tarihlerinde kapsamlı taarruzlar gerçekleştirmiştir. ^【3】

19'uncu Tümen Komutanı Yarbay Mustafa Kemal'in, mühimmatı biten askerlere yönelik "Ben size taarruzu emretmiyorum, ölmeyi emrediyorum" şeklindeki emri doğrultusunda icra edilen süngü hücumları bu mevkideki savunmanın temelini oluşturmuştur.^【4】

Şehitliğin tam konumu ve bünyesindeki gerçek mezarlar, modern teknikler ve tarihi belgelerin korelasyonu ile belirlenmiştir. Bu süreçte Şevki Paşa haritası ve ilgili tümen cerideleri (günlükler) temel veri kaynakları olarak kullanılmıştır. Yazılı belgelerden elde edilen veriler, jeofizik radar taramalarıyla desteklenerek 600'e yakın askerin kefensiz olarak defnedildiği gerçek mezar yerleri kesin olarak saptanmıştır. Tespit edilen bu veriler ışığında, Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı tarafından şehitliğin aslına uygun olarak ihya edilmesi için kapsamlı bir proje başlatılmıştır.^【5】

Şehitlikte mezarları tespit edilen ve isimleri belirlenebilen askerlerin bağlı bulunduğu ana birlikler şunlardır:

• 27'nci Alay
• 48'inci Alay
• 72'nci Alay
• 77'nci Alay
• 125'inci Alay.^【6】

İhya edilen Süngü Bayırı Şehitliği'nin tasarımı, dönemin askeri sembolizmini yansıtacak şekilde planlanmıştır. Şehitlik alanında bir merkezi anıt, göndere çekilmiş Türk bayrağı ve düzenlenmiş yürüyüş yolları yer almaktadır. ^【7】

Mezar taşları, Birinci Dünya Savaşı döneminde Osmanlı askerleri tarafından kullanılan ve "Enveriye" olarak adlandırılan kabalak formundaki şapkalar şeklinde tasarlanmıştır. Ayrıca alan içerisinde ziyaretçilere yönelik bilgilendirme yazıları ve panoları bulunmaktadır.^【8】

Süngü Bayırı Şehitliği, günümüzde milli bilincin aktarılmasına yönelik projelerde aktif bir rol oynamaktadır. Milli Eğitim Bakanlığı ile Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı koordinasyonunda yürütülen "Şehitliğin Al Bayrağı, Milletin Evlatlarının Baş Tacı" projesi bu faaliyetlerin merkezinde yer almaktadır. Proje kapsamında, şehitlikte dalgalanan Türk bayrakları Türkiye genelindeki okullara teslim edilerek ecdadın hatırasının yaşatılması ve bayrak sevgisinin pekiştirilmesi hedeflenmektedir.^【9】