Taze Karlar Yağmış (Türkü)

Taze Karlar Yağmış, Anadolu Türk halk müziği geleneği içerisinde yer alan, sözlü kültür ortamında aktarılmış lirik nitelikli bir halk türküsüdür. Türkü, ayrılık, gurbet ve bireysel kader temalarını merkeze alan söz yapısıyla dikkat çeker. Farklı icracılar tarafından yorumlanan eser, hem söz hem de ezgi bakımından âşık geleneğiyle ilişkilendirilir.

Türkünün Çıkış Hikâyesi

''Taze Karlar Yağmış'' türküsünün ortaya çıkışı, Anadolu’da sözlü kültürün temel aktarım alanlarından biri olan âşık geleneğiyle ilişkilendirilir Türkü, yazılı bir besteci kaydından ziyade, sözlü aktarım yoluyla yaygınlık kazanmış; zaman içinde farklı icra biçimleri ve varyantlarla günümüze ulaşmıştır. Sözlerde yer alan doğa betimlemeleri, özellikle kar imgesi, ayrılık ve içsel sıkıntı temalarıyla birlikte kullanılarak anlatıyı güçlendiren bir unsur hâline gelmiştir.^【1】 

Türkünün kaynağına ilişkin bilgiler, doğrudan tarihsel bir belgeye dayandırılamamakla birlikte, Ali Sultan (Ali Tozkoparan) adına atfedilen sözlü anlatımlar ve derlemeler üzerinden şekillenmiştir. Bu bağlamda eser, anonimleşme süreci geçirmiş; ancak belirli kaynaklarda Ali Sultan ile ilişkilendirilmiştir.^【2】  Türkü, günümüzde hem akademik çalışmalarda hem de dijital ortamlarda nota, söz ve icra kayıtlarıyla temsil edilmektedir.^【3】 

Türkünün Sözleri

Taze karlar yağmış karın üstüne

Bülbül figan eder gülün üstüne

Dediler nazlı yarin eller almış

Daha iflah olmak bunun üstüne

Ekine gidiyor elinde orak

Ekini kurumuş tarlası ırak

Yarimi görünce alıyor merak

Ben yari görmedim bunun üstüne

Yine güz geldi de hava soğudu

Benim nazlı yarda ahdim çoğudu

Ondan gayrı sevdiceğim yoğudu

Başka yar sevmedim onun üstüne

Âşık Ali Sultan (Ali Tozkoparan) Kimdir?

Asıl adı Ali Tozkoparan olan Âşık Ali Sultan, 1947 yılında Sivas’ın Yıldızeli ilçesine bağlı Yusufoğlu köyünde dünyaya gelmiş ancak, nüfus kayıtlarında doğum tarihi 1944 olarak yazılmıştır. Babasının adı Muharrem, annesinin adı ise Fatma’dır. İlkokulu doğduğu köyde okuyan Ali Sultan, ortaokul tahsili için Sivas’a gelir, önce Selçuk Ortaokulu’na kaydolur, ardından da Atatürk Ortaokulu’nda eğitim ve öğrenimine devam eder, ancak bu okulda öğrenciyken ikinci sınıftan ayrılarak vatani görevini yapmak üzere askere gider. Askerlik görevini Manisa’da piyade eri olarak yaptığı sırada uzun süre Orduevinde sazıyla sahne almıştır. 1967'de Tokat’ın Turhal ilçesine bağlı bir Çerkez köyü olan Çay köyünden Satı adında bir kızı sevmiş ve kaçırmıştır. Bu olayın ardından her ikisi de beş ay 29 gün hapis cezası almışlardır. Ali Sultan’ın eşi Satı’dan Mesut ve Canan adında iki çocuğu dünyaya gelmiştir.^【4】 

Âşık Ali Sultan, kısa bir süreliğine işçi olarak Sivas Devlet Demiryollarına girer, birkaç yıl çalıştıktan sonra buradan da ayrılmıştır. Buradan ayrıldıktan sonra plak yapmak üzere İstanbul’a gider ve burada Grafson Stüdyosu’nda dört türkülük ilk plağını doldurur, ancak bu plağın satışları umulduğu gibi olmayınca plak firması ikinci plağı yapmaya yanaşmaz. İkinci plak için başka bir plak şirketiyle anlaşan Ali Sultan’ın bu plağı beklenenin oldukça üzerinde bir satış yapar ve adının Türkiye genelinde duyulmasını sağlar. 1986'da yurtdışına çıkar, on bir yıl Viyana’da kalır ve yurt dışında çeşitli konserler verir. Ayrıca Almanya’da da Neşet Ertaş’la birlikte müzik icralarında bulunan Ali Sultan, hâlen hayatta olup İstanbul’da yaşamaktadır.^【5】 

Çocukluk yıllarından itibaren saz çalmaya hevesli olan Âşık Ali Sultan, ilkokul yılarında gizli gizli ağabeyi Hüseyin’in sazını alarak saz çalmaya başlamıştır. Bu yıllarda Hamit Şeker’den etkilenen Ali Sultan, ortaokul öğrencisiyken Sivas Halk Eğitim Merkezi’nde Mehmet Tek’ten ve Amasyalı Yusuf Bey’den dersler almıştır. Ali Sultan, ilk olarak Selçuk Ortaokulu’nda öğrenciyken sahneye çıkmıştır. Müzik öğretmeni Nezahat Arseven’in teşvikiyle okullar arası müzik yarışmasına katılmış, aralarında Zaralı Halil’in de bulunduğu jüri karşısında üç türkü söyleyerek birincilik ödülünü almaya hak kazanmıştır. Yarışma ödülü olarak bir yıllık okul masrafları karşılanmıştır. Genç yaşlarda Âşık Veysel ile tanışan Ali Sultan, Veysel’den oldukça etkilenmiştir. Âşık Veysel ve Âşık Ali İzzet Özkan ile birlikte Anadolu’nun çeşitli yörelerini dolaşarak konserler vermiştir. 30 Ekim 1964’te Sivas Garnizon Komutanı Fuat Doğu Paşa’nın düzenlediği II. Sivas Âşıklar Bayramı’na katılmıştır. Toplam 50’den fazla plak yapan Ali Sultan, ilk kasetini 1974'te Almanya’da doldurmuştur.^【6】 

Alevi–Bektaşi inancına mensup olmasına nazaran şiirlerinde Alevi-Bektaşi inancına ait konulardan ziyade daha beşeri konuları ele alan Âşık Ali Sultan, şiirlerini hece vezniyle kaleme alır. Şiirlerinde daha çok aşk, sevda, gurbet, hasretlik, ayrılık, tabiat, ölüm ve yaşlılık gibi konuları işlemiştir. Şiirlerinde “Sultan” mahlasını kullanan âşığın tek bir âşık karşılaşması (atışması) vardır. O da Divriği’de Şeref Taşlıova ile olmuştur. Kasetlerine okuduğu eserlerin büyük çoğunluğunu söz ve müzik olarak kendisi düzenlemiştir. Ayrıca usta malı deyiş ve şiirlerin müzik düzenlemelerini de yapmıştır. Bugüne kadar pek çok konsere, festivale, âşık etkinliklerine, TV ve radyo programlarına katılan Âşık Ali Sultan, 2004 yılı itibariyle elli dört kaset yapmıştır. Türkiye Radyo Televizyon Kurumu arşivine bazılarının sözü, bazılarının söz ve müziği ya da sadece müziği kendisine ait olan kırktan fazla eser kazandırmıştır.^【7】 

Ali Sultan’a atfedilen eserler, yazılı bir külliyat hâlinde değil; derleme, biyografik çalışma ve dijital arşivler aracılığıyla günümüze ulaşmıştır. Bu durum, onun şiir ve türkü geleneği içerisindeki konumunu sözlü aktarım bağlamında değerlendirmeyi gerekli kılar. Ali Sultan’ın adı, özellikle Taze Karlar Yağmış türküsü üzerinden halk müziği literatüründe anılmakta; söz konusu eser, onunla ilişkilendirilen en bilinen örneklerden biri olarak kabul edilmektedir.

Türkünün Tematik ve Biçimsel Özellikleri

Türkünün sözlerinde doğa unsurları, bireysel iç sıkıntısı ve ayrılık teması birlikte sunulmaktadır. Kar imgesi, anlatıda hem fiziksel bir mekânı hem de duygusal bir durumu temsil eder. Bu yönüyle eser, Anadolu halk şiirinde sıkça rastlanan sembolik anlatım geleneğini yansıtır. Türkü, sade dil yapısı ve tekrar eden dizeleriyle sözlü icraya uygun bir biçim sergiler.