Tsushima Dəniz Döyüşü (1905)

Tsushima Dəniz Döyüşü, Rus-Yaponiya Müharibəsi zamanı baş vermiş ən böyük dəniz döyüşü olub, Yaponiyanın dəniz üstünlüyünü möhkəmləndirdiyi və Rusiyanın müharibədə məğlubiyyətini qəbul etmək məcburiyyətində qaldığı bir mübarizə olaraq tarixə keçmişdir. Bu döyüş, müasir dənizçilik tarixində bir Asiya gücünün bir Avropa donanmasını tamamilə məhv etdiyi ilk döyüş olması baxımından bir dönüm nöqtəsidir.

^{Yaponiya Hərbi Dəniz Qüvvələri süni intellektin köməyi ilə çəkilib}

Savaşın əsasını, Rusiyanın Uzaq Şərqdəki dəniz gücünü itirməsi və Yaponiyanın dənizlərdəki üstünlüyünü qoruma istəyi təşkil edirdi. Port Arturun 2 yanvar 1905-ci ildə Yaponlar tərəfindən işğal edilməsi və Rus Sakit Okean Donanmasının tamamilə məhv edilməsi üzərinə, Rusiya Baltik Donanmasını Yaponiyaya qarşı hərəkətə keçirmə qərarına gəldi. 2-ci Sakit Okean Donanması adı verilən bu donanma, Admiral Zinovy Rozhestvensky komandasına 15 oktyabr 1904-cü ildə Baltik Dənizindən yola çıxdı. Donanmanın məqsədi Vladivostoka çatmaq və burada Yaponiyaya qarşı yeni bir dəniz gücü yaratmaq idi. Lakin bu donanma üçün yolculuq 33,000 kilometrlik uzun və çətin bir proses idi.

Rus donanmasının yolu İngiltərə, Atlantik Okeanı, Afrikanın cənubu, Hind Okeanı və Cənub-Şərqi Asiyanı əhatə edən son dərəcə uzun bir marşrut idi. İngiltərə, Rusiyanın Avropadakı ən böyük rəqibi olduğu üçün, Baltik Donanmasının Süveyş Kanalından keçməsinə icazə vermədi və Rus gəmiləri Afrikanın ətrafından gəzərək Uzaq Şərqə çatmalı oldu. Bu uzun yolculuq boyunca, donanma həm sursat və yanacaq çatışmazlığı yaşadı, həm də heyət fiziki və əxlaqi baxımdan yoruldu. Gəmilərin baxımları lazımi şəkildə edilə bilmədi, heyət yoruldu və bəzi gəmilər Yapon donanması ilə döyüşəcək qabiliyyətə malik deyildi.

^{Rusiya Baltik Donanmasının Sakit Okean marşrutu} 

May 1905-ə gəldikdə, Rus donanması Vladivostoka çatmaq üçün Yaponiyanın Koreya ilə sərhədindəki Tsushima Boğazından keçmək məcburiyyətində idi.^【1】 Lakin, Yapon kəşfiyyatının Rus donanmasının yolunu əvvəlcədən aşkar etməsi ilə Yapon donanması, Admiral Togo Heihachiro komandasına Tsushima Boğazında pusu quraraq Rusları gözləməyə başladı. 27 May 1905-ci il səhər saat 04:45-də Yapon kəşfiyyat gəmiləri Rus donanmasını aşkar etdi və Admiral Togoya xəbər verdi. Togo, Rus donanmasını Tsushima Boğazında sıxışdırmaq və onları məhv etmək üçün "T Manevri" adlandırılan bir taktika tətbiq etməyə qərar verdi.

Bu manevr, Yapon döyüş gəmilərinin Rus donanmasının önünə keçməsini və düşməni çapraz atəşə tutmasını təmin edəcək şəkildə hazırlanmışdı. Saat 14:10-da, Yapon donanması topçu atəşinə başladı və Rus döyüş gəmiləri böyük bir dezavantajla üzləşdi. Yapon topçuları, müasir, sürətli atəş açan toplara sahib idi və Rus gəmilərinə böyük dəqiqliklə atəş edirdi. Rus gəmiləri isə ağır və klumsuz strukturları ilə manevr qabiliyyətindən məhrum idi və Yapon atəşi qarşısında sürətlə zəiflədi.

Rusiyanın flaqmanı Knez Suvorov

Döyüşün ilk saatlarında Rus admiral gəmisi "Knez Suvorov", Yaponların intensiv atəşi altında ağır zərər aldı və saat 18:30-da batdı. Digər mühüm Rus zırhlıları "Borodino" və "Oslyabya" da Yapon topçularının güclü atəşi nəticəsində batdı. Yaponlar, yüksək dəqiqlik və döyüş intizamındakı üstünlükləri ilə Rus gəmilərini tək-tək təsirsiz hala gətirərkən, Rus tərəfi ciddi koordinasiya çatışmazlığı yaşadı.

Gecə düşdükdə Yapon donanması, müharibə gəmiləri (muhriplər) və torpido gəmiləri ilə hücumlarını davam etdirdi. Rus gəmiləri gecə görmə və radar sistemlərindən məhrum olduqları üçün Yapon hücumlarına qarşı mübarizə aparmaqda çətinlik çəkdi. Rus donanmasının böyük bir hissəsi məhv edildi və ya ələ keçirildi. Ümumilikdə, Rus donanmasının 38 gəmisi arasında 21-i batdı, 7-si ələ keçirildi, 6-sı silahsızlaşdırıldı və yalnız 3 gəmi qaçmağa müvəffəq oldu. Rusların 5,000-dən çox dənizçisi öldü və 6,000-dən çoxu Yaponlara əsir düşdü. Rus Baltik Donanmasının komandiri Admiral Rozhestvensky ağır yaralandı və Yaponlara təslim olmaq məcburiyyətində qaldı.

Tsushima Döyüşü, Rus-Yaponiya Müharibəsinin taleyini tam şəkildə müəyyən edən bir dönüm nöqtəsi oldu. Rusiya, dənizlərdəki bütün üstünlüyünü itirdi və Sakit Okeanda demək olar ki, heç bir təsiri qalmadı. Yaponya isə müharibədə tam bir dəniz gücü halına gəldi və qlobal arenada böyük bir güc olaraq qəbul edilməyə başlandı. Bu məğlubiyyət, Rusiyada hökumətə qarşı böyük bir qəzəb doğurdu və 1905-ci ilin İnqilabına səbəb oldu. Eyni zamanda, Rusiya Yaponya ilə sülh müzakirələrinə başlamağa məcbur oldu və 5 sentyabr 1905-ci ildə Portsmouth Sazişinin imzalanmasına gətirib çıxardı.

^{Süni intellektin köməyi ilə çəkilmiş Tsuşima döyüşü}

Bu döyüş, müasir dəniz döyüşlərinin strateji təbiətini dəyişdi və sürətli atəş edən topçularla zırhlı gəmilərin əhəmiyyətini ortaya qoydu. Yapon donanmasının intizamlı və planlı hərəkətləri, döyüşün nəticəsini müəyyən edən əsas amillərdən biri oldu. Rus donanması isə, çətin bir yolculuqdan sonra yorulmuş, sursat çatışmazlığı və logistika çətinlikləri ilə mübarizə aparmış və bu döyüşdə tamamilə təsirsiz hala gəlmişdir.