Ulusal Yönetim Okulu (ENA)

Ulusal Yönetim Okulu (Ecole Nationale d'Administration - ENA), Fransa'da devletin üst düzey idari kadrolarını yetiştirmek amacıyla 1945 yılında kurulan ve 2022 yılında yerini Ulusal Kamu Hizmeti Enstitüsü'ne (Institut National du Service Public - INSP) bırakan bir yükseköğrenim kurumudur. Kurum, kamu politikalarının belirlenmesi ve uygulanmasında aktif rol oynayacak yönetici sınıfın formasyonunu sağlamak üzere faaliyet göstermiştir.

Tarih ve Kuruluş

Fransa'da kamu yöneticilerini yetiştirecek bir okul kurma fikri 19. yüzyıla kadar uzanmaktadır. 1848 yılında II. Cumhuriyet döneminde kurulan ilk yönetim okulu, iç çekişmeler ve hukuk fakültelerinin muhalefeti nedeniyle yalnızca 18 ay faaliyet gösterebilmiştir. ENA'nın kurumsal mirasının bir diğer ayağı ise Fransız sömürgecilik tarihine dayanır.

1885 yılında Kamboçya Okulu adıyla kurulan ve sonrasında Sömürge Okulu (École Coloniale) ismini alan kurum, yöneticilerin eğitimi konusunda tarihsel bir temel oluşturmuştur. Bu yapı zamanla Denizaşırı Fransa Okulu (ENFOM) ve Uluslararası Kamu Yönetimi Enstitüsü (IIAP) gibi isimler almış ve nihayetinde 2002 yılında ENA ile birleştirilmiştir.

ENA'nın modern anlamda kuruluşu, İkinci Dünya Savaşı'nın ardından 9 Ekim 1945 tarihinde General Charles De Gaulle'ün liderliğindeki geçici hükümet tarafından gerçekleştirilmiştir. Kuruluşun temel amacı, devlet memurlarının seçimini tek bir merkeze toplayarak demokratikleştirmek ve kamu yönetimi aygıtını modernleştirmektir. Okul, 1991 yılında Edith Cresson hükümetinin aldığı bir kararla Paris'ten Strasbourg'a taşınmıştır.

Eğitim ve Sınav Modeli

ENA, yönetici elitleri seçen ve formasyon veren ikili bir işleve sahip olmuştur. Kuruma giriş son derece rekabetçi sınavlara dayanır ve üç farklı yoldan öğrenci kabul edilmiştir:

• En az üç yıllık üniversite eğitimini tamamlamış adaylar için yapılan sınav.
• Diploma şartı aranmaksızın kamuda en az dört yıl hizmet vermiş memurlar için yapılan sınav.
• Özel sektör çalışanları ve seçimle göreve gelmiş yetkililer için sekiz yıllık deneyim şartı aranan üçüncü kategori sınavı.

Sınavı kazanan öğrenciler stajyer memur statüsü elde ederek maaşa bağlanır ve devlete karşı on yıllık mecburi hizmet yükümlülüğü altına girerler. Toplam 27 ay süren eğitim-öğretim süreci; Avrupa, yerinden yönetim ve kamu yönetimi gibi alanlarda hem teorik eğitimi hem de yurt içi ve yurt dışı stajları kapsar. Mezunlar, okulu bitirme derecelerine göre Danıştay, Sayıştay veya Maliye Teftiş gibi devletin en saygın ve kilit kurumlarında (grands corps) görev yapma hakkı kazanırlar.

Sosyolojik Yapı ve Eleştiriler

Siyasi ve idari elitleri bir araya getiren ENA, yıllar içinde sosyal eşitsizlikleri yeniden ürettiği gerekçesiyle yoğun eleştirilere maruz kalmıştır.

• Fransız sosyolog Pierre Bourdieu, bu tür elit okulların (grandes écoles) liyakat maskesi altında kültürel sermayenin eşitsiz dağılımını meşrulaştırdığını savunur.
• Yapılan araştırmalar, elit okullardaki öğrencilerin %64'ünün sosyo-ekonomik açıdan en avantajlı kesimlerden geldiğini, dezavantajlı kesimlerin oranının ise yalnızca %9'da kaldığını göstermektedir.
• Benzer bir istatistik olarak, son mezuniyet sınıflarından birindeki öğrencilerin sadece %1'inin işçi sınıfı kökenli ebeveynlere sahip olduğu görülmüştür.
• Okulun formasyon modeli, öğrencileri toplumdan kopuk, "kibirli", "soğuk" ve "robot" gibi yetiştirdiği iddialarıyla sürekli tartışma konusu olmuştur.

Siyasi Etki ve "Énarque"lar

ENA mezunları (énarque), Fransa'nın hem yönetsel hem de siyasi yaşamında son derece baskın bir rol oynamıştır. Siyasi hayata atılan yüksek bürokratlar, Fransa'nın politik elitinin önemli bir parçasını oluşturur. Fransa cumhurbaşkanlarından Emmanuel Macron, François Hollande, Jacques Chirac ve Valery Giscard d'Estaing ile başbakanlardan Laurent Fabius, Michel Rocard, Edouard Balladur ve Alain Juppé bu okulun mezunları arasındadır.

INSP'nin Kurulması

Kasım 2018'de Sarı Yelekliler (gilets jaunes) hareketi, ENA'yı halkla bağı kopmuş bir yönetici elit sınıfı yaratmakla itham ederek protestoların hedefine yerleştirmiştir. Artan toplumsal tansiyonun ve sosyal kırılmaların ardından Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Nisan 2019'da ENA'yı kapatma sözü vermiştir.

Bu reform süreci sonucunda ENA, Ocak 2022'de resmen kapatılarak yerini Ulusal Kamu Hizmeti Enstitüsü'ne (INSP) bırakmıştır. Maryvonne Le Brignonen'in direktörlüğünde kurulan yeni enstitü; dezavantajlı öğrenciler için burslu özel hazırlık sınıfları açmak, okulu dereceyle bitirenlerin doğrudan devletin en üst kademelerini seçme ayrıcalığını kaldırmak ve mezunların merkezden önce taşrada görev yapmasını zorunlu kılmak gibi radikal değişiklikler getirerek kamu hizmetinin toplumsal tabanını genişletmeyi hedeflemektedir.