Yahya Kemal Beyatlı (d. 2 Aralık 1884, Üsküp - ö. 1 Kasım 1958, İstanbul), saf şiir akımının kurucularından biri olarak kabul edilen şair, yazar, siyasetçi ve diplomattır.

Yahya Kemal Beyatlı (asıl adıyla Ahmed Âgâh), 2 Aralık 1884 tarihinde o dönem Osmanlı'ya bağlı olan Makedonya’nın başkenti Üsküp’te dünyaya gelmiştir. Baba tarafı XVIII. yüzyılda yaşamış olan Şehsuvar Bey’e dayanmaktadır. Babası bir dönem Üsküp belediye başkanlığı yapmış olan İbrâhim Nâci Bey, annesi ise şair Leskofçalı Galib’in yeğeni Nakiye Hanım’dır.

Eğitim hayatına Üsküp’te Yeni Mektep adlı mahalle mektebinde başlamış, ardından Mekteb-i Edeb’e devam etmiştir. 1895 yılında bu okulu bitirdikten sonra Üsküp İdadisine girmiş, ailenin Selanik’e taşınması üzerine öğrenimine Selanik İdadisinde devam etmiştir.

1897 yılında annesini kaybetmiş, babasının yeniden evlenmesi üzerine aile içinde yaşanan sorunlar nedeniyle bir süre Üsküp’e dönmüş, ardından eğitimini tamamlamak üzere Nisan 1902’de İstanbul’a gönderilerek Vefa İdadisine devam etmiştir. İstanbul’da akademik takvimin ortasına denk gelinmesi sebebiyle hiçbir eğitim kurumuna kabul edilmeyen şair, bir müddet bağımsız bir hayat sürdürmüştür. Yaşadığı bu savrulma hâli onu Temmuz 1903'te Paris'e doğru yola çıkarmıştır.^【1】

Paris’te önce Collège de Meaux’ya yatılı olarak girerek Fransızcasını ilerletmiş, Eylül 1904’te École Libre des Sciences Politiques’e kaydolmuştur. Burada Jön Türkler olarak anılan Genç Osmanlılarla ve dönemin tanınmış simalarıyla ilişki kurmuş, Quartier Latin’deki edebî çevrelerde yer almıştır. Tarihçi Albert Sorel’in derslerini takip etmiş ve Fustel de Coulanges’ın fikirlerinden etkilenerek Türk vatanına uyarlamak üzere "tarih içinde Türklüğü arama" çalışmalarına başlamıştır.^【2】Paris’teki École des Langues orientales’te Arapça ve Farsçasını ilerletip divan şiirinin klasiklerini incelemiş, daha sonra Sorbonne Üniversitesi Tarih Bölümü'ne geçmiştir.

Nisan 1912’de İstanbul’a dönen Beyatlı; Darüşşafaka, Darülfünun (İstanbul Üniversitesi) ve Medresetü'l-vaizin gibi kurumlarda Batı ve Türk edebiyatı, tarih ile medeniyet tarihi dersleri okutmuştur.^【3】Millî Mücadele dönemini desteklemiş, Darülfünun’daki öğrencileriyle birlikte bağımsızlık mücadelesine katkı sunmuş; İleri, Dergâh, Tevhid-i Efkâr ve Hâkimiyet-i Millîye gibi gazete ve dergilerde yazılar kaleme almıştır.

1922’de barış anlaşması için Lozan’a giden kurulda danışman olarak yer almıştır. 1923 yılında Urfa milletvekili olarak Meclis'e girmiş; Cumhuriyet'in ilanından sonra Varşova ve Madrid’de ortaelçi (büyükelçiden önceki elçilik aşaması) olarak görev yapmıştır.^【4】Daha sonra sırasıyla Yozgat, Tekirdağ ve İstanbul milletvekili olmuş, Halkevleri Sanat Danışmanlığı görevinde bulunmuştur. 1949 yılında Pakistan Büyükelçisi iken emekli olan şair, hayatının son yıllarını Pera Palas’ta geçirmiştir.

Yazın hayatına ilk olarak Selanik yıllarında "Esrar" takma adıyla şiir yazarak başlayan sanatçı, İstanbul’da "Ahmed Âgâh", "Âgâh Kemal" ve Paris yıllarında "Kemal" adını kullanmış; yurda döndükten sonra Yahya Kemal adıyla tanınmıştır.^【5】Gazete ve dergilerde yayımlanan bazı nesirlerinde "Süleyman Sadi" mahlasını veya "S.S" imzasını tercih etmiştir.^【6】

^{Yahya Kemal Beyatlı Hakkında İnfografik (}Anadolu Ajansı⁾

İlk dönemlerinde Servet-i Fünûn etkisinde şiirler kaleme alırken, Paris yıllarında Fransız simgecilerinin eserleriyle yakınlık kurmuş; tarihî okumaları ve dil çalışmaları neticesinde millî bir şiir anlayışına yönelmiştir.

Şiirlerinde aruz veznini korumakla birlikte günlük dili, iç ahengi ve dil işçiliğini esas almıştır. "Mısra haysiyetimdir" anlayışıyla şiirde şekle, iç uyuma ve musikiye önem vermiş; imgeden uzak, arka planında tarihi barındıran nesnel bir üslup benimsemiştir.^【7】"Bu dil, ağzımda annemin ak sütüdür" dizesiyle Türkçeye olan sevgisini dile getiren şair, klasik Türk şiirinin değerleriyle Batı şiirinin imkânlarını sentezlemeye çalışmıştır.^【8】

Edebiyatımızda saf şiir anlayışının kurucu isimlerinden biri olarak kabul edilen Yahya Kemal, Türk toplumunun Tanzimat’tan bu yana yaşadığı kimlik sorununa tarihî ve millî temelde çözümler aramıştır.

Hayatı boyunca kitap yayımlamamış olan Yahya Kemal Beyatlı’nın eserlerinin tamamı, vefatından sonra yayımlanmıştır. Nihad Sami Banarlı ve İstanbul Fetih Cemiyeti’nin katkılarıyla okuyucuyla buluşan başlıca eserleri şunlardır:

• Kendi Gök Kubbemiz (1961)
• Eski Şiirin Rüzgârıyle (1962)
• Rubailer ve Hayyam Rubailerini Türkçe Söyleyiş (1963)
• Bitmemiş Şiirler (1976)

• Aziz İstanbul (1964)
• Eğil Dağlar: İstiklal Harbi (1966)
• Siyasi Hikâyeler (1968)
• Edebiyata Dair (1971)
• Çocukluğum, Gençliğim, Siyasî ve Edebî Hatıralarım (1973)
• Tarih Musahabeleri (1975)
• Mektuplar ve Makaleler (1977)

Yahya Kemal Beyatlı ve Nâzım Hikmet'in yolları, hem hoca-öğrenci ilişkisi hem de manevi bağlar ve Türk şiirine getirdikleri yenilikler bağlamında kesişmiştir. İkili arasındaki ilişki, edebiyat dünyasında şu başlıklar altında incelenmektedir:

Nâzım Hikmet, Heybeliada Bahriye Mektebi'nde öğrenci iken Yahya Kemal bu okulda tarih dersleri vermekteydi. Yahya Kemal, okul numarası 962 olan Nâzım Hikmet'in hocası olmuştur. Nâzım Hikmet ilk şiir denemelerinde ve şiir tekniğinin gelişmesinde Yahya Kemal'den faydalanmış; genç şairin edebiyat çevrelerince tanınmasında ve ilk şiirlerinin yayımlanmasında Yahya Kemal'in yönlendirici katkıları bulunmuştur. Vâlâ Nurettin ve Nâzım Hikmet, yıllar sonra dahi Yahya Kemal'den şiir tekniği ve mısra kurma becerisi açısından çok şey öğrendiklerini dile getirmişlerdir.^【9】

Yahya Kemal ile Nâzım Hikmet ilişkisinin bir diğer olayı, Yahya Kemal'in Nâzım Hikmet'in annesi Celile Hanım ile yaşadığı aşktır. Yakup Kadri vasıtasıyla tanıştığı Celile Hanım'a âşık olan Yahya Kemal, bir dönem evlilik eşiğine kadar gelmiş, hatta bu ilişki dönemin edebiyat ve askerî çevrelerinde yankı uyandırmıştır. Ailevi ve siyasi konularda hassas olan Nâzım Hikmet'in bu yakınlıktan duyduğu rahatsızlık ve dönemin siyasi atmosferi, ilişkide gerilimlere yol açmıştır. Yahya Kemal'in çeşitli gerekçelerle (gelecek endişeleri, köksüzlük korkusu veya dönemin siyasi/teşkilatsal baskıları) bu evlilikten vazgeçmesi ve mektupla ilişkiyi sonlandırması, iki taraf arasında bir kırılma oluşturmuştur.

Yaşanan bu aşk hikâyesi, ilerleyen yıllarda Nâzım Hikmet'in şiirlerine ve Yahya Kemal'e bakışına eleştirel bir dille yansımıştır. Nâzım Hikmet, Kuvâyı Milliyet ve Benerci Kendini Niçin Öldürdü? gibi eserlerinde Yahya Kemal'in rahatına düşkün yaşam tarzını ve bazı tutumlarını eleştiren mısralara yer vermiştir.^【10】Buna rağmen Nâzım Hikmet, her zaman Yahya Kemal'in Türk şiirindeki gücünü ve ustalığını teslim etmiştir.

Yahya Kemal Beyatlı, rahatsızlığı sebebiyle tedavi olmak amacıyla 1957 yılında Paris’e gitmiş, bir yıl sonra İstanbul’a dönmüştür. Tedavisi sürerken Cerrahpaşa Hastanesinde 1 Kasım 1958 tarihinde vefat etmiştir.^【11】İstanbul'un Rumelihisarı semtindeki Aşiyan Mezarlığı'nda medfundur.