Zonguldak Bartın Karabük Kalkınma Projesi

Zonguldak-Bartın-Karabük (ZBK) Kalkınma Projesi, Türkiye'nin Batı Karadeniz Bölgesi'nde ekonomik, sosyal ve çevresel kalkınmayı desteklemek amacıyla geliştirilmiş bir bölgesel kalkınma girişimidir. Proje, 1997 yılında Devlet Planlama Teşkilatı tarafından başlatılan ZBK Bölgesel Gelişme Projesi’nin devamı niteliğindedir. 2010 yılında Batı Karadeniz Kalkınma Ajansı’nın (BAKKA) kurulmasıyla birlikte bölgesel kalkınma politikaları daha sistematik hale getirilmiştir. 2024-2028 TR81 Bölge Planı, bölgenin ekonomik dönüşümünü hızlandırmayı ve sanayiden turizme kadar farklı sektörlerde gelişim sağlamayı amaçlamaktadır. 

Sanayi ve madencilik sektörlerinin hâkim olduğu bu bölge, zaman içinde değişen ekonomik dinamikler nedeniyle yeni kalkınma stratejilerine ihtiyaç duymaktadır. Özellikle taşkömürü madenciliğinin azalması ve sanayinin dönüşüm sürecine girmesi, yeni istihdam ve ekonomik çeşitlenme politikalarının hayata geçirilmesini zorunlu kılmıştır. Bu proje, Batı Karadeniz Kalkınma Ajansı (BAKKA) koordinasyonunda, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın 2024-2028 TR81 Bölge Planı doğrultusunda hazırlanmış olup, 1997’den bu yana uygulanan bölgesel gelişim projelerinin en güncel aşamasıdır.

Proje kapsamındaki illerin gösterimi 

Tarihsel Süreç ve Ekonomik Yapı

ZBK Kalkınma Projesi’nin temelleri, 1964 yılında hazırlanan Zonguldak Bölgesi Ön Planı’na dayanmaktadır. 1997 yılında başlatılan ZBK Bölgesel Gelişme Projesi, bölgedeki kömür madenciliğinin daralması nedeniyle ekonomik çeşitlendirme ihtiyacını ortaya koymuştur. 2010 yılından itibaren BAKKA’nın desteğiyle bölgesel kalkınma politikaları güçlendirilmiş, 2024-2028 TR81 Bölge Planı ile sanayi, turizm, tarım ve lojistik alanlarında yeni yatırımlar planlanmıştır.

Batı Karadeniz Bölgesi mekansal gelişim planı (Fotoğraf: T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı TR81 Bölge Planı)

Ekonomik Yapı ve Sanayi Dönüşümü

Zonguldak, Türkiye'nin taşkömürü rezervlerine sahip en önemli bölgesi olarak bilinmektedir. Ancak kömür madenciliğinin ekonomik sürdürülebilirliği zamanla azalmış ve bu sektörde çalışan iş gücünün büyük bir kısmı farklı istihdam alanlarına yönlendirilmek zorunda kalmıştır. Bu dönüşüm sürecinde, madencilik dışı sanayi sektörlerinin gelişimi desteklenerek ekonomik çeşitlilik sağlanmaya çalışılmıştır. Bu kapsamda, bölgedeki sanayi işletmelerine yönelik vergi indirimleri, düşük faizli kredi destekleri ve yatırım teşvik belgeleri gibi çeşitli finansal destek mekanizmaları hayata geçirilmiştir. Ayrıca, organize sanayi bölgelerinin genişletilmesi, lojistik altyapının iyileştirilmesi ve Ar-Ge yatırımlarına yönelik teşvik programlarıyla sanayinin daha rekabetçi hale getirilmesi hedeflenmektedir. Karabük ve Ereğli'de faaliyet gösteren demir-çelik sanayisi, bölgenin en önemli sanayi dallarından biri olup, bu sektörün modernizasyonu ve yeşil üretim süreçlerine adaptasyonu için teşvik mekanizmaları geliştirilmiştir. Ayrıca, bölgedeki Organize Sanayi Bölgeleri (OSB) genişletilerek yenilikçi üretim ve teknoloji odaklı yatırımların artırılması hedeflenmektedir.

Filyos Limanı Projesi, bölgenin sanayi ve lojistik altyapısını güçlendiren en önemli projelerden biridir. 1994 yılında planlama aşaması tamamlanan ve 2016 yılında inşaatına başlanan liman, bölgenin dış ticaret hacmini artırmayı amaçlamaktadır. Limanın tamamlanmasıyla yıllık 25 milyon ton yük kapasitesine ulaşılması hedeflenmektedir. Ayrıca, limanın bölgeye sağlayacağı ekonomik katkının yıllık 1,5 milyar TL seviyesinde olması öngörülmektedir. Bu gelişmeler, bölgenin uluslararası ticaret hacmini artırarak ihracat potansiyelini yükseltecek ve lojistik sektöründe yeni istihdam olanakları yaratacaktır. Bu proje sayesinde ZBK Bölgesi, uluslararası ticaret ağlarına entegre edilerek lojistik ve taşımacılık sektörünün gelişimine katkı sağlayacaktır. Ayrıca, teknoloji geliştirme bölgeleri (TGB) ve Ar-Ge merkezlerinin kurulmasıyla bölgedeki üniversiteler ile sanayi arasında iş birliği artırılarak katma değerli üretimin teşvik edilmesi planlanmaktadır.

Proje kapsamında sanayi ve üretim ekosistemi (Fotoğraf: T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı TR81 Bölge Planı)

Tarım, Turizm ve Alternatif Ekonomik Faaliyetler

ZBK Bölgesi, sanayi dışında tarım ve turizm potansiyeline de sahiptir. Bölgedeki tarım faaliyetleri, sürdürülebilir tarım teknikleri ile desteklenerek üretimin artırılması ve kırsal kalkınmanın teşvik edilmesi sağlanmaktadır. Organize tarım bölgeleri kurulmakta ve tarımsal üretimde verimliliği artıracak teknolojik yenilikler uygulanmaktadır. Özellikle Bartın ve Karabük kırsalında alternatif tarım uygulamaları yaygınlaştırılmaktadır.

Turizm, ZBK Kalkınma Projesi’nde ekonomik kalkınmayı destekleyen temel sektörlerden biri olarak öne çıkmaktadır. Bölge turizmi, 2022 yılında yaklaşık 1.5 milyon ziyaretçiyi ağırlamış olup, bu rakamın sürdürülebilir turizm politikaları ile önümüzdeki beş yıl içinde yüzde 20 oranında artması beklenmektedir. Turizmin bölge ekonomisine yıllık katkısının 500 milyon TL seviyesinde olduğu tahmin edilmekte ve bu değerin artırılması için kültürel miras, doğa turizmi ve kıyı turizmine yönelik yatırımların artırılması planlanmaktadır. Safranbolu, UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde yer alan bir kültürel miras bölgesi olarak korunarak turizm gelirlerini artırma potansiyeline sahiptir. Aynı şekilde Amasra gibi kıyı destinasyonlarında sürdürülebilir turizm politikaları uygulanarak bölgeye olan turist ilgisinin artırılması hedeflenmektedir. Doğa turizmi açısından Küre Dağları Milli Parkı ve Yenice Ormanları gibi ekolojik alanlar geliştirilerek doğa sporları ve ekoturizm faaliyetlerine yönelik yatırımlar yapılmaktadır.

Proje kapsamında turizm odakları (Fotoğraf: T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı TR81 Bölge Planı)

Çevresel Koruma ve Sürdürülebilir Kalkınma

Zonguldak-Bartın-Karabük Kalkınma Projesi, çevresel sürdürülebilirlik ilkesi doğrultusunda geliştirilmiş olup, su kaynaklarının korunması ve yönetimi öncelikli hedefler arasındadır. Filyos ve Bartın Havzalarında entegre yönetim modeli uygulanarak taşkın riski azaltılmakta ve su kirliliği önlenmektedir. Bölgedeki sanayi üretim süreçlerinde çevre dostu teknolojilerin kullanımı teşvik edilerek karbon emisyonlarının azaltılması sağlanmaktadır. Yenilenebilir enerji yatırımları kapsamında, güneş ve rüzgâr enerjisi projeleri desteklenerek enerji bağımsızlığına katkı sağlanmaktadır. Ayrıca, bölgedeki ormanlık alanlar korunarak ekosistem hizmetlerinin sürdürülebilirliği güvence altına alınmaktadır.

Altyapı Yatırımları ve Ulaşım Projeleri

Bölgedeki ulaşım ve lojistik altyapısının geliştirilmesi, ekonomik büyümeyi destekleyen en önemli unsurlardan biridir. Filyos Limanı’nın tamamlanmasıyla birlikte bölgenin uluslararası ticarette daha rekabetçi hale gelmesi beklenmektedir. Ayrıca, demiryolu ve karayolu ağlarının iyileştirilmesiyle sanayi tesislerinin lojistik kapasitesi artırılmakta ve ticaret hacminin genişlemesi hedeflenmektedir. Doğalgaz ve elektrik altyapısının modernize edilmesi ile sanayi üretim süreçlerinin daha verimli hale getirilmesi sağlanmaktadır. Bölgedeki ulaşım projeleri, hem sanayi ve ticareti güçlendirmek hem de turizm ve kırsal kalkınmayı desteklemek açısından stratejik bir rol oynamaktadır. 2024-2028 planları kapsamında, bölge içi ulaşımın daha verimli hale getirilmesi için yeni karayolu ve demiryolu bağlantıları planlanmaktadır. Özellikle Filyos Limanı’nın tamamlanması, Zonguldak-Bartın-Karabük bölgesini uluslararası ticaretin merkezi haline getirecektir. Bunun yanı sıra, Zonguldak Havalimanı'nın kapasitesinin artırılması, demiryolu hatlarının modernizasyonu ve kıyı bölgelerinde yeni karayolu bağlantılarının oluşturulması sayesinde ulaşım altyapısının daha verimli hale getirilmesi hedeflenmektedir.

Proje kapsamında ulaşım ağları (Fotoğraf: T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı TR81 Bölge Planı)