Patara

Patara Antik Şəhəri Likyanın ən mühüm yaşayış məntəqələrindən biri olub, müasir dövrdə Antalyanın Kaş rayonu sərhədləri daxilində, Gelemiş kəndi yaxınlığında yerləşir. Xanthos Vadisinin cənub-qərb hissəsində yerləşən bu şəhər, tarix boyu Aralıq dənizinə açılan ən mühüm limanlardan biri olmuşdur. E.ə. XIII əsrə aid Hitit mənbələrində "Patar" adı ilə qeyd edilən Patara, Likya Birliyinin paytaxtı olmaqla yanaşı, Hellenistik, Roma və Bizans dövrlərində də mühüm əhəmiyyətini qorumuşdur.

Pataranın tarixi Son Kalkolit və Erkən Tunc Dövrünə qədər uzanır. Şəhərdə tapılmış daş baltalar və Tepecik Akropolunda aşkarlanan keramika nümunələri, burada yaşayışın çox qədim dövrlərə dayandığını sübut edir. Likyanın dənizlə əlaqəsini təmin edən yeganə liman olması, Pataranın tarix boyu strateji bir mövqeyə malik olmasına şərait yaratmışdır.

Hellenistik dövrdə Ptolemeylərin hakimiyyətinə keçən Patara, E.ə. II əsrin əvvəlində Seleukos Krallığı tərəfindən ələ keçirilmiş və Likyanın paytaxtına çevrilmişdir. E.ə. 167/168-ci illərdə Patara, Likya Birliyinin paytaxtı kimi rəsmi status qazanmış və birliyin məclisi burada toplanmağa başlamışdır. Likya Birliyi Məclis Binası, o dövrün siyasi və inzibati sisteminə dair mühüm məlumatlar verən memarlıq qalıqları arasındadır.

Roma hakimiyyəti dövründə də Patara əhəmiyyətini qorumuş, xüsusilə Roma imperiyasının şərq əyalətləri ilə əlaqəsini təmin edən bir dəniz bazası və inzibati mərkəz kimi mövcudluğunu davam etdirmişdir. M.S. 43-cü ildə Likya Roma əyalətinə çevrildikdə, Patara yenə də paytaxt kimi fəaliyyət göstərmişdir. M.S. 74-cü ildə isə Likya və Pamfiliya vahid bir əyalətə çevrilmiş, Patara isə bu inzibati vahidin mərkəzi olaraq qalmağa davam etmişdir.

Qədim dövrdə Apollonun mühüm kahinlik mərkəzlərindən biri kimi tanınan Patara, xüsusilə Roma dövründə taxıl anbarı və ticarət limanı olaraq istifadə olunmuşdur. Anadoludan Romaya göndərilən taxılların saxlandığı Patara limanı, bölgənin iqtisadi sistemində həlledici rol oynamışdır.

Bizans dövründə də əhəmiyyətini qoruyan şəhər, Xristianlıq baxımından mühüm bir dini mərkəzə çevrilmişdir. Müqəddəs Nikolayın Patarada doğulması, şəhərin Xristian dünyasında xüsusi bir mövqeyə sahib olmasına səbəb olmuşdur. Bundan əlavə, Müqəddəs Paulun Romaya getmək üçün Pataradan gəmiyə mindiyi məlumdur. M.S. 325-ci ildə keçirilən İznik Konsilində Likyanı təmsil edən yeganə imza sahibi Patara yepiskopu Eudemos olmuşdur, bu da şəhərin həmin dövrdə dini baxımdan mühüm bir mövqeyə sahib olduğunu göstərir.

Patarada günümüzə qədər gəlib çatan ən diqqətçəkən abidələrdən biri möhtəşəm Roma Zəfər Tağıdır. M.S. 100-cü illərdə bölgə valisinin şərəfinə inşa edilən bu tikili, şəhərin əsas giriş nöqtələrindən biri olmuşdur. Şəhərin müxtəlif hissələrində Likya tipli lahitlər və məzar tikililəri də yerləşir.

Patara Teatrı, Kurşunlu Təpəsinin yamacında inşa edilmişdir. M.S. 147-ci ildə baş verən zəlzələdən sonra yenidən bərpa edilən bu teatr, şəhərin sosial həyatına dair mühüm məlumatlar təqdim edir. Teatrın şimalında yerləşən Məclis Binası, Likya Birliyi iclaslarının keçirildiyi yer olmuşdur.

^{Patara Teatrı (}https://antalya.ktb.gov.tr/TR-310898/patara.html⁾

Roma dövrünə aid Vespasian Hamamı, Korinf Məbədi, əsas küçə və liman quruluşları, Pataranın şəhərləşmə prosesini əks etdirən mühüm qalıqlar arasındadır. İmperator Hadrian və onun həyat yoldaşı Sabina tərəfindən tikdirilən Granarium (taxıl anbarı), şəhərin ticarət fəaliyyəti baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır.

Patara, Roma dövründə inkişaf etmiş su təchizatı sistemi ilə də diqqət çəkmişdir. Şəhərin su tələbatı təxminən 20 kilometr uzaqlıqda yerləşən Kızıltepe su mənbəyindən qarşılanmış, buradan gətirilən su "Delik Kemer" (Dəlik Tağ) adlı monumental su kəmərləri vasitəsilə şəhərə ötürülmüşdür.

Şəhər daxilində yerləşən ən mühüm abidələrdən biri, bu gün yenidən bərpa edilən Patara Nero Dəniz Fənəridir. Roma dövrünə aid olan bu qurğu, dünyanın ən qədim dəniz fənərlərindən biri hesab olunur.

Patara yalnız tarixi abidələri ilə deyil, həm də təbii gözəlliyi ilə diqqət çəkir. Şəhərin yaxınlığında yerləşən Patara Çimərliyi, Aralıq dənizinin ən uzun qumlu sahillərindən biri olub, 12 kilometr boyunca uzanır. Bundan əlavə, bu çimərlik nadir Aralıq dənizi dəniz tısbağaları (Caretta caretta) üçün mühüm çoxalma sahələrindən biri kimi qorunur.

Günümüzdə davam edən qazıntı işləri, Pataranın keçmişinə dair yeni tapıntılar ortaya çıxarmaqda və şəhərin tarixi ilə bağlı naməlum məqamları aydınlatmaqdadır. Bölgədəki arxeoloji qalıqlar, Pataranın yalnız bir liman şəhəri deyil, həm də siyasi, ticarət və dini baxımdan mühüm bir mərkəz olduğunu sübut edir.

Likya Birliyinin paytaxtı olması, Roma və Bizans dövründəki əhəmiyyəti, Apollon kahinlik mərkəzi kimi tanınması və Xristianlıq üçün xüsusi bir yer tutması kimi xüsusiyyətlərinə görə Patara, Anadolunun ən mühüm antik şəhərlərindən biri hesab olunur. Tarixi və mədəni irsi, möhtəşəm təbiət mənzərələri ilə birləşərək Pataranı arxeoloji baxımdan dəyərli bir yaşayış məskəninə çevirir.