Yerli ve Millî Teknolojilerle Güçlenen Türk Hava Savunması: Yapay Zeka ve Yazılım Entegrasyonu

Yerli ve Millî Teknolojilerle Güçlenen Türk Hava Savunması:

Türk hava savunma sistemleri, 2007 yılından itibaren Savunma Sanayii Başkanlığı koordinasyonunda ASELSAN, ROKETSAN, TÜBİTAK-SAGE ve MKE gibi yerli kuruluşlar tarafından geliştirilen entegre bir mimariye sahiptir.
Bu sistemler, sabit ve döner kanatlı uçaklar, seyir füzeleri, insansız hava araçları (İHA) ve havadan karaya atılan mühimmatlara karşı askerî üs, liman ve stratejik tesislerin korunmasını amaçlamaktadır.
2024 yılı itibarıyla HİSAR ve SİPER aileleri envantere girmiş, Çelik Kubbe adı verilen çok katmanlı entegre hava savunma mimarisi operasyonel hale gelmiştir.

HİSAR Ailesi: Çok Katmanlı Hava Savunma Sistemi

HİSAR-A, alçak irtifa hava tehditlerine karşı geliştirilmiş, FNSS ACV-30 şasisi üzerine monte edilmiş mobil bir savunma sistemidir.
Sistem, 15 kilometrenin üzerinde hedef önleme menzili ve 10 kilometreyi aşan irtifa kapasitesine sahiptir.
Elektro-optik/infrared (EO/IR) sensörler ve radar entegrasyonu ile gece/gündüz ve kötü hava koşullarında görev icra edebilmektedir.

HİSAR-A (Alçak İrtifa)

Füze güdümünde ataletsel navigasyon sistemi (ANS) ve kızılötesi görüntüleyici arayıcı (IIR) kullanılmaktadır.
Çift kademeli katı yakıtlı motor teknolojisi sayesinde çoklu angajman ve ardışık ateşleme yeteneğine sahiptir.
Her platformda dört adet dikey atış yapabilen füze bulunmaktadır.

HİSAR-O (Orta İrtifa)

HİSAR-O, Mercedes-Benz Zetros şasisi üzerine kurulu, orta irtifa için tasarlanmış sistemdir.
25 kilometrenin üzerinde hedef önleme menzili, 55 kilometrenin üzerinde takip menzili ve 15 kilometreye kadar irtifa kapasitesine sahiptir.
Radyo frekans (RF) güdümlü versiyonu ile menzil 35 kilometreye çıkabilmektedir.

Sistem, dağıtık ve esnek mimarisi sayesinde batarya ve tabur seviyesinde hava savunma görevlerini icra edebilmektedir.
Bir bataryada 18, bir taburda ise 54 adet atışa hazır füze bulunmaktadır.
Link-16, Link-11B ve JREAP taktik data link protokolleri ile Türk Silahlı Kuvvetleri'nin komuta kontrol unsurlarıyla entegre çalışabilmektedir.
2025 yılı itibarıyla seri üretim aşamasına geçilmiş ve yılda 2-3 batarya teslimatı planlanmaktadır.

SİPER: Uzun Menzilli Bölge Hava ve Füze Savunma Sistemi

SİPER projesi, ASELSAN, ROKETSAN ve TÜBİTAK-SAGE iş ortaklığıyla yürütülmektedir.
Sistem, 100 kilometrenin üzerinde menzile sahip SİPER Ürün-1, 150 kilometre menzili SİPER Ürün-2 ve 180 kilometre menzili planlanan SİPER Ürün-3 olmak üzere üç aşamada geliştirilmektedir.

SİPER Ürün-1, 2024 yılı Ekim ayında Türk Silahlı Kuvvetleri envanterine girmiştir.
Sistem, aktif radar arayıcı (RF) başlık ve kızılötesi görüntüleyici arayıcı başlık (IIR) ile terminal güdüm yeteneklerine sahiptir.
Çift darbeli roket motoru teknolojisi, füzenin terminal safhada yüksek hız ve manevra kabiliyetini korumasını sağlamaktadır.
SİPER Ürün-2, tek kademe roket motoru ile daha uzun menzil sunmakta ve booster ayrışması riskini ortadan kaldırmaktadır.

SUNGUR: Taşınabilir Hava Savunma Sistemi

SUNGUR, ROKETSAN tarafından üretilen, kara, deniz ve hava platformlarından kullanılabilen kısa menzilli hava savunma füzesidir.
Omuzdan atılabilen (MANPADS) varyantı bulunmaktadır.
8 kilometrenin üzerinde menzil ve 6 kilometre irtifa kapasitesine sahiptir.

Sistem, kızılötesi görüntüleyici arayıcı başlık ve atış öncesi kilitlenme özelliği ile yüksek isabet başarısı sunmaktadır.
2022 yılında Türk Silahlı Kuvvetleri envanterine girmiş, BMC Vuran aracına entegre edilmiş ve Bayraktar TB2/TB3 İHA'larına hava-hava füzesi olarak entegrasyonu planlanmaktadır.

Yazılım ve Yapay Zeka Entegrasyonu

Çelik Kubbe Mimarisi

Çelik Kubbe, Türkiye'nin farklı menzil ve irtifalardaki tüm hava savunma sistemlerini tek bir merkezden yöneten entegre bir "sistemler sistemi"dir.
HAKİM Hava Savunma Yönetim Sistemi, bu yapının komuta kontrol merkezi olarak görev yapmakta ve yapay zeka algoritmaları ile saniyeler içinde karar vererek hedefi en uygun bataryaya yönlendirmektedir.

Sistem, çok katmanlı bir yapıya sahiptir: çok alçak irtifada (0-10 km) KORKUT ve SUNGUR, alçak irtifada (10-25 km) HİSAR-A, orta irtifada (25-50 km) HİSAR-O ve yüksek irtifada (60-150+ km) SİPER konuşlandırılmaktadır.
Bu yapay zeka destekli önceliklendirme, tehditlerin menzil, hız ve irtifasına göre en uygun savunma katmanı tarafından etkisiz hale getirilmesini sağlamaktadır.

Radar ve Sensör Ağları

ASELSAN tarafından geliştirilen KALKAN radarları, üç boyutlu arama ve takip görevlerinin yanı sıra füzenin ara safha güdümü için gerekli verileri üretmektedir.
Aktif elektronik taramalı dizi (AESA) mimarisine sahip radarlar, elektronik taarruz ve anti-radyasyon füze saldırılarına karşı elektronik korunma tedbirleri içermektedir.

Radar füzyonu teknolojisi, farklı menzil ve bantlardaki sensörlerden gelen verilerin yapay zeka tabanlı analiz yazılımları ile işlenmesini sağlamaktadır.
Bu yöntem, düşük görünürlüklü hedeflerin ve sürü drone saldırılarının hızlı tespitinde kritik rol oynamaktadır.

Ağ Merkezli Harp ve Veri Bağlantıları

Tüm sistemler, RADNET ve T-LINK protokolleri ile ortak hava resmi oluşturmakta ve anlık veri paylaşımı yapmaktadır.
Link-16, Link-11B ve JREAP taktik data linkleri sayesinde hava savunma sistemleri, Türk Silahlı Kuvvetleri'nin diğer unsurları ile koordineli çalışabilmektedir.
Bu entegrasyon, "doygun saldırı" senaryolarında çok sayıda hedefe eşzamanlı karşı koyma kabiliyetini artırmaktadır.

Üretim ve Geliştirme Süreci

HİSAR projesi, 2007 yılında Savunma Sanayii Başkanlığı tarafından başlatılmış, 2009'dan itibaren üretime geçilmiştir.
ASELSAN radar, komuta kontrol ve atış kontrol sistemlerinden; ROKETSAN füze sistemlerinin tasarım ve üretiminden sorumludur.
SİPER projesi ise ASELSAN, ROKETSAN ve TÜBİTAK-SAGE iş ortaklığında yürütülmektedir.

2024 yılı itibarıyla SİPER Ürün-1 envantere girmiş, HİSAR-O seri üretim aşamasına geçmiştir.
SİPER Ürün-2 ve Ürün-3'ün geliştirme çalışmaları devam etmektedir.
SUNGUR ise 2022 yılında envantere girmiş ve İHA entegrasyonu için çalışmalar sürmektedir.