Akut Poliomyelit

Akut poliomyelit, poliovirüsün neden olduğu, merkezi sinir sistemini (özellikle omurilikteki motor nöronları) etkileyen akut bir enfeksiyon hastalığıdır. Hastalık, genellikle asemptomatik veya hafif semptomlarla seyretse de, bazı vakalarda kalıcı felç ve hatta ölüme yol açabilir. Poliomyelit, çocuk felci olarak da bilinir ve özellikle çocuklarda ciddi morbiditeye neden olur. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) liderliğinde yürütülen küresel aşılama kampanyaları sayesinde, poliomyelit büyük ölçüde kontrol altına alınmıştır.

Poliomyelit, Enterovirüs cinsine ait poliovirüsün (tip 1, 2 ve 3) neden olduğu bir hastalıktır. Poliovirüs, fekal-oral yolla (kontamine su veya gıdalar aracılığıyla) bulaşır. Virüs, ağız yoluyla vücuda girdikten sonra bağırsaklarda çoğalır ve lenfatik sistem yoluyla yayılır. Nadiren, virüs merkezi sinir sistemine ulaşarak motor nöronları tahrip eder ve felce neden olur.

Poliomyelit, özellikle hijyenik koşulların kötü olduğu ve aşılama oranlarının düşük olduğu bölgelerde yaygındır. WHO'nun küresel polio eradikasyon programı sayesinde, vahşi poliovirüs tip 2 ve 3 eradike edilmiştir. Ancak, tip 1 poliovirüs hala Afganistan ve Pakistan gibi bazı bölgelerde endemiktir. Ayrıca, aşı kaynaklı poliovirüs (VDPV) vakaları da nadiren görülebilir.

Poliomyelit enfeksiyonları, klinik olarak dört farklı formda ortaya çıkabilir:

Enfekte bireylerin yaklaşık %90-95'inde herhangi bir semptom görülmez. Bu bireyler, virüsü başkalarına bulaştırabilir.

Hafif ve spesifik olmayan semptomlarla karakterizedir. Semptomlar şunlardır:

• Ateş
• Baş ağrısı
• Boğaz ağrısı
• Kusma
• Halsizlik

Bu form, merkezi sinir sistemini etkilemez ve genellikle birkaç gün içinde kendiliğinden iyileşir.

Abortif poliomyelite benzer semptomlara ek olarak, menenjit bulguları görülür. Semptomlar şunlardır:

• Boyun sertliği
• Sırt ağrısı
• Kas spazmları

Bu formda da felç gelişmez ve hastalar genellikle tamamen iyileşir.

Poliomyelitin en ciddi formudur ve enfekte bireylerin %0.1-1'inde görülür. Semptomlar şunlardır:

Başlangıç evresi: Ateş, baş ağrısı ve kas ağrısı.

Felç evresi: Ani başlayan asimetrik felç (genellikle bacaklarda). Felç, flasid (gevşek) tiptedir ve refleksler kaybolur.

İyileşme evresi: Felçli kasların bir kısmı iyileşebilir, ancak kalıcı güçsüzlük ve atrofi görülebilir.

Paralitik poliomyelit, solunum kaslarını etkilediğinde solunum yetmezliği ve ölüme yol açabilir.

Poliomyelit tanısı, klinik bulgular ve laboratuvar testleri ile konulur. Tanıda kullanılan yöntemler şunlardır:

Virüs izolasyonu: Dışkı, boğaz sürüntüsü veya beyin omurilik sıvısı (BOS) örneklerinde poliovirüsün izole edilmesi.

Polimeraz Zincir Reaksiyonu (PCR): Poliovirüs RNA'sının tespiti için kullanılır.

Serolojik testler: Kanda poliovirüse karşı oluşan antikorların tespiti.

Poliomyelitin spesifik bir antiviral tedavisi yoktur. Tedavi, destekleyici ve semptomatik yaklaşımları içerir:

Solunum desteği: Solunum kaslarının tutulduğu durumlarda mekanik ventilasyon gerekebilir.

Fizik tedavi: Felçli kasların rehabilitasyonu ve kas atrofisinin önlenmesi için fizik tedavi uygulanır.

Ağrı yönetimi: Analjezikler ve kas gevşeticiler kullanılır.

Post-polio sendromu: Yıllar sonra ortaya çıkan kas güçsüzlüğü ve yorgunluk gibi semptomların yönetimi.

Ortopedik müdahaleler: Kas kontraktürleri ve deformitelerin düzeltilmesi için cerrahi girişimler gerekebilir.

Poliomyelitten korunmanın en etkili yolu aşılamadır. İki tür polio aşısı mevcuttur:

Canlı zayıflatılmış virüs içerir ve bağırsak bağışıklığı sağlar. Ancak, nadiren aşı kaynaklı poliomyelite (VAPP) neden olabilir.

Ölü virüs içerir ve enjeksiyon yoluyla uygulanır. Güvenli ve etkilidir.

WHO, polio eradikasyonu için OPV ve IPV'nin kombinasyon halinde kullanılmasını önermektedir.