Ana YazarBilal TOPRAK13 Temmuz 2026 13:48

ORCID ID

0000-0001-8039-2128

ABD’li arkeolog, filolog ve Kitab-ı Mukaddes araştırmacısı olan William Foxwell Albright (1891-1971), Kitab-ı Mukaddes arkeolojisinin babası olarak kabul edilmektedir. Filistin bölgesindeki arkeolojik çalışmalar İngiliz mandasıyla hız kazanmış ve bölgeye çok sayıda araştırmacı gitmiştir. Kitab-ı Mukaddes arkeolojisinin bir disiplin olarak ortaya çıkmasında önemli etkisi bulunan Albright, Kutsal Kitap bilgisini, arkeoloji deneyimini ve Antik Dönem dillerine hâkimiyetini bir arada kullanarak Kitab-ı Mukaddes arkeolojisine yeni bir boyut kazandırmıştır.1891 yılında misyonerlik faaliyetleri amacıyla Şili’de yaşayan Protestan bir ailenin çocuğu olarak dünyaya gelen Albright, ABD’ye geri döndüklerinde babasının rahiplik yaptığı Metodist kilise çevresinde yetişmiştir. Miyop olması ve diğer birtakım fiziksel engelleri onu sosyal çevreden uzaklaştırarak araştırmacı olmaya yönlendirmiştir. Akadca diline hâkimiyeti ona Johns Hopkins Üniversitesi’nin kapılarını açmıştır. Burada Gılgamış Destanı “Tufan Miti” üzerine 1916’da doktorasını tamamlayan Albright, 1919 yılında Amerikan Doğu Araştırmaları Okulları’nın (ASOR-American Schools of Oriental Research) Thayer bursuyla Filistin’e gitmiştir (Alter, 2012). Bir süre sonra ASOR’un başına geçen Albright, Tell el-Ful, Gibeah, Bab edh-Dhra ve Tell Beit Mirsim gibi Kitab-ı Mukaddes’te adı geçen veya dinî, tarihsel anlatılar açısından önem arz eden sit alanlarında çalışmıştır. 1940 yılında Taş Çağı’ndan Hristiyanlığa (From the Stone Age to Christianity) isimli önemli eserini yayımlamıştır. 1948’de Ölü Deniz Yazmaları’nın tarihlendirilmesinde ve analizinde önemli görevler almış, 1971 yılına gelindiğinde 80 yaşındayken Baltimore’da ölmüştür (Fuller, 2021).Albright, arkeolojiyi Kitab-ı Mukaddes anlatılarının doğruluğunu kanıtlayan bir araç olarak görmüştür. Bu doğrultuda onun arkeolojik malzemeyi “İsrailleştirmek” gibi bir amacının olduğu “İsrail Çanak Çömleği” isimlendirmesinden de anlaşılmaktadır. Nitekim bu isimlendirme, geçmiş uygarlıklara ait arkeolojik bulguların yeni bir adla anılması anlamına gelir ve bilimsel gerçeklik ile örtüşmemektedir. Bunun yanında o, Eski Ahit’te bulunan Yeşu Kitabı’ndaki savaş anlatılarını doğru bilgiler olarak kabul etmiş ve Yahudilerin Kenanlılara karşı kesin ve hızlı bir zafer kazandıklarını iddia etmiştir. Bu anlayış daha sonra İsrailli arkeolog Yigeal Yadin tarafından da benimsenmiş ve arkeolojik çalışmalar aynı doğrultuda sürdürülmüştür. İsrail’in kurulduğu ilan edildikten sonra siyonist devletin yılmaz savunucusu olduğunu açık eden Albright, özellikle işgalci İsrail ve ABD’deki Yahudi kuruluşlarınca taltif edilmiştir. Emekli olduktan sonra New York’ta çalıştığı The Jewish Theological Seminary ve Kudüs İbrani Üniversitesi gibi birçok kurum tarafından kendisine fahri dereceler verilmiştir. Ayrıca Albright 1969’da İsrail’in konuğu olarak davet edilmiş, sivillere verilen en büyük “onur” olan “Kudüs’ün Önemli Kişisi” ödülünü almış ve yıllarca çalışmalarını sürdürdüğü bölgeleri gezme fırsatı bulmuştur (Freedman, 1972). Kudüs’te, günümüzde de faaliyetlerini sürdüren ASOR bünyesinde, kendisini onurlandırmak adına Albright Arkeolojik Araştırmalar Enstitüsü (Albright Institute of Archaeological Research) kurulmuştur (bkz. AIAR, 2024).Albright’ın “yerleşimci” toplumlar ile ilgili yaklaşımları İsrail’in işgal politikalarına tarihsel köken oluşturma hususunda önemli bir rol oynamıştır. Bir bakıma Amerikan sömürgeci anlayışını ve İsrail işgalci yerleşimciliğini (gaspçılığını) merkeze alan Albright, yerleşimci (gaspçı) toplumların iki özelliği olduğunu iddia etmiştir. Bunlardan ilki savaş ve yerleşim aşamasıdır diğeri ise etnik saflıktır. Albright yerleşimcilerin (gaspçıların) bunu kaçınılmaz bir şekilde yerine getirmesi gerektiğini savunmuştur (Piterberg, 2015). Eski Ahit’in Yeşu Kitabı’ndaki savaş anlatılarını tarihsel bir bilgi olarak kabul eden Albright, benzeri durumların tarihte de yaşandığını, söz gelimi Amerika’ya gelen göçmenlerin yerlilere zulmettiğini ve onları sürdürdüğünü ifade etmiş (Albright, 1940) bu yolla siyonistlerin işgal, imha ve etnik temizlik politikalarına teolojik ve tarihsel altyapı oluşturmuştur.Okuma ÖnerileriKukulick, Bruce (1996). Puritans in Babylon: The Ancient Near East and American Intellectual Life, 1880-1930. Princeton: Princeton University Press.Whitelam, Keith W. (2003). The Invention of Ancient Israel: The Silencing of Palestinian History. London & New York: Routledge.