Bangladeş 13. Parlamento Seçimleri (Şubat, 2026)

Bangladeş’te Temmuz 2024’te başlayan protesto süreci, 1971 Bağımsızlık Savaşı’nda görev alan kişilerin çocuklarına kamuda kontenjan ayrılmasına ilişkin kararın ilan edilmesiyle tetiklenmiştir. Söz konusu kararın ardından öğrencilerin öncülüğünde geniş katılımlı gösteriler düzenlenmiş, protestolar kısa sürede ülke geneline yayılmıştır. Yüksek Mahkemenin temmuz ayı sonunda kontenjan kotası oranlarını düşürmesi üzerine protestoların sona erdiği duyurulmuştur.

Ancak gösteriler sürecinde yaşanan şiddet olayları, protesto dalgasının farklı bir evreye evrilmesine yol açmıştır. Gösterilerdeki şiddet olaylarından sorumlu tutulduğu belirtilen Cemaat-i İslami Partisi ve öğrenci kanadının yasaklanmasının ardından protestolar yeniden yoğunlaşmıştır. Bu aşamada protestocular, gösterilerde yaşamını yitirenler için “adalet” çağrısıyla yeniden sokaklara çıkmıştır.

Bangladeş genelinde yaşanan şiddet olaylarında yüzlerce kişinin hayatını kaybettiği ve binlerce kişinin gözaltına alındığı bildirilmiştir. Olayların artarak devam etmesi üzerine dönemin Başbakanı Şeyh Hasina Vecid, resmi konutundan ayrılarak askeri helikopterle Hindistan’a gitmiştir. Bu süreçte göstericilerin Başbakan’ın resmi konutunu bastığı belirtilmiştir. Siyasal otoritenin fiilen sona ermesiyle birlikte ülkede yönetim boşluğu oluşmuştur.

Geçici Hükümetin Kurulması ve Yargısal Süreç

8 Ağustos 2024 tarihinde Nobel ödüllü Muhammed Yunus, geçici hükümet başkanı olarak yemin ederek göreve başlamıştır. Geçici hükümet, protestolar sonrasında oluşan siyasal krizi yönetmek ve ülkeyi seçimlere götürmek amacıyla oluşturulmuştur. Yunus’un göreve başlamasıyla birlikte yürütme yetkisi geçici bir idari yapı tarafından kullanılmaya başlanmıştır.

Geçici hükümetin kurulmasının ardından protesto sürecine ilişkin yargısal incelemeler başlatılmıştır. Bangladeş Uluslararası Suçlar Mahkemesi, 17 Kasım’da Şeyh Hasina’yı protestolarda yaşanan can kayıplarından bizzat sorumlu olduğu gerekçesiyle “insanlığa karşı suçlar” kapsamında idam cezasına çarptırmıştır. Bu karar, protesto sürecinin hukuki boyutunu uluslararası suç kategorileri çerçevesinde tanımlamıştır.

Bu dönemde yürütme organı, reform hazırlıkları ve anayasal düzenlemeler üzerinde çalışmıştır. Geçici hükümetin görev süresi 18 ay olarak şekillenmiş ve seçim sürecinin organize edilmesi temel hedef olarak belirlenmiştir.

13. Parlamento Seçimleri ve Referandumun İlanı (12 Şubat 2026)

12 Şubat 2026 tarihinde Bangladeş’te 13. Parlamento seçimleri ile geçici hükümetin reform paketine ilişkin referandum için oy verme işlemi başlatılmıştır. Bangladeş resmi ajansı Bangladesh Sangbad Sangstha’nın (BSS) bildirdiğine göre oy verme işlemi yerel saatle 07.30’da başlamıştır. Seçim süreci, Temmuz 2024’te başlayan protestoların ardından gerçekleştirilen ilk genel seçim niteliğindedir.

Seçim Komisyonu verilerine göre ülkede 127 milyondan fazla kayıtlı seçmen bulunmaktadır. Katılım oranının yaklaşık yüzde 55 civarında olması beklenmiştir. Seçimler, yalnız parlamento temsilinin belirlenmesi değil, aynı zamanda geçici hükümet tarafından hazırlanan reform paketinin halkoyuna sunulması bakımından referandum niteliği de taşımıştır.

Başkent Dakka dahil olmak üzere ülke genelindeki sandık merkezlerinde yoğun güvenlik önlemleri alınmıştır. Seçmenlerin sandık başlarında kuyruk oluşturduğu, engelli ve yaşlı seçmenlerin de oy kullanmak üzere sandık merkezlerine geldiği bildirilmiştir. 80 yaşındaki Zarina Begum’un ailesinin yardımıyla çekçekle sandık merkezine gelerek oy kullanması, seçim katılımının toplumsal boyutuna dair bir örnek olarak kaydedilmiştir.

Siyasi Boyut

Seçimlerde en güçlü iki siyasi partinin Bangladeş Milliyetçi Partisi (BNP) ile Cemaat-i İslami Partisi olduğu değerlendirilmiştir. BNP lideri Tarık Rahman ve Cemaat-i İslami Partisi lideri Shafiqur Rahman’ın Dakka’da oy kullandığı bildirilmiştir. Bu durum, siyasal rekabetin iki ana eksen üzerinden şekillendiğini göstermiştir.

Geçici hükümete “başdanışman” sıfatıyla başkanlık eden Muhammed Yunus, Dakka’daki Gulshan Koleji’nde oy kullandıktan sonra açıklamada bulunmuştur. Yunus, seçim gününü “yeni bir Bangladeş’in doğum günü” olarak tanımlamış ve referandumun önemine vurgu yapmıştır. Açıklamalarında geçmiş dönemin reddedildiğini ve yeni bir siyasal sürecin başladığını ifade etmiştir.

Seçimlerle birlikte Muhammed Yunus liderliğindeki 18 aylık geçici hükümet döneminin sona ermesi beklenmiştir. Bu durum, yürütme yetkisinin yeniden seçilmiş parlamento ve yeni hükümet tarafından devralınması anlamına gelmiştir.

Askerî ve Güvenlik Boyutu

Temmuz 2024 protestoları sürecinde güvenlik güçleri ile göstericiler arasında yoğun çatışmalar yaşanmıştır. Şiddet olaylarının artması üzerine Başbakan Şeyh Hasina’nın askeri helikopterle ülkeyi terk etmesi, silahlı kuvvetlerin kriz anındaki lojistik rolünü ortaya koymuştur. Bu gelişme, yürütme organının güvenlik zafiyeti ve devlet otoritesinin kırılması bağlamında değerlendirilmiştir.

2026 seçimleri sırasında ülke genelinde yoğun güvenlik önlemleri alınmıştır. Sandık merkezlerinde güvenlik güçlerinin konuşlandırıldığı ve seçim güvenliğinin sağlanması amacıyla tedbirlerin artırıldığı belirtilmiştir. Bu önlemler, protesto geçmişi olan bir ülkede seçim güvenliğinin sağlanmasına yönelik kurumsal refleks olarak ortaya çıkmıştır.

Protesto sürecinde yüzlerce kişinin hayatını kaybetmesi ve binlerce kişinin gözaltına alınması, iç güvenlik mekanizmalarının sert biçimde işletildiğini göstermiştir. Seçim sürecinde ise güvenlik önlemleri, kamu düzeninin korunması ve oy verme işleminin kesintisiz sürdürülmesi amacıyla uygulanmıştır.

Teknik ve Kurumsal Boyut

Seçim süreci, 13. Parlamento seçimleri ile referandumun eş zamanlı yürütülmesini içermiştir. Oy verme işlemi yerel saatle 07.30’da başlamış ve ülke genelinde organize edilmiştir. Seçim Komisyonu tarafından 127 milyondan fazla kayıtlı seçmen için sandık merkezleri oluşturulmuştur.

Referandum, geçici hükümetin hazırladığı reform paketinin halk tarafından doğrudan onaylanmasını hedeflemiştir. Bu durum, seçim sürecine ikili bir işlev kazandırmıştır: yasama organının belirlenmesi ve reformların halk iradesine sunulması. Böylece temsilî demokrasi ile doğrudan demokrasi araçları eş zamanlı uygulanmıştır.

Seçim sürecinin organizasyonu, geçici hükümetin son icrai işlemlerinden biri olarak gerçekleştirilmiştir. Sandık güvenliği, seçmen kayıt sistemi ve katılım oranı tahminleri, seçim komisyonu verilerine dayalı olarak kamuoyuna açıklanmıştır.

Kavramsal ve Hukuki Boyut

Temmuz 2024 protestoları, kamusal kontenjan politikası üzerinden başlayan ancak kısa sürede siyasal meşruiyet ve adalet taleplerine dönüşen bir toplumsal hareket niteliği taşımıştır. Gösterilerdeki can kayıpları, devlet sorumluluğu ve insanlığa karşı suç kavramları çerçevesinde yargısal değerlendirmeye tabi tutulmuştur.

Bangladeş Uluslararası Suçlar Mahkemesi’nin Şeyh Hasina hakkında verdiği idam kararı, iç hukukta uluslararası suç kategorilerinin uygulanması bakımından önemli bir örnek teşkil etmiştir. Bu karar, protesto sürecini yalnız bir kamu düzeni sorunu değil, uluslararası ceza hukuku kapsamına giren bir mesele olarak tanımlamıştır.

2026 seçimleri ise geçici hükümet döneminin sona erdirilmesi ve anayasal düzenin yeniden tesis edilmesi bakımından kurumsal geçiş süreci olarak şekillenmiştir. Seçim ve referandum birlikteliği, siyasal meşruiyetin halk oylaması yoluyla yeniden yapılandırılmasını hedeflemiştir.