Çamlıyayla İğne Oyaları

Çamlıyayla iğne oyaları, Mersin ilinin Çamlıyayla ilçesine özgü bir el sanatı ürünüdür. Bu ürün; halılar, kilimler ve dokumalar dışında kalan el sanatı ürünleri grubu altında sınıflandırılmaktadır. Çamlıyayla Kaymakamlığı tarafından tescil ettirilen bu coğrafi işaret, 15 Ekim 2024 başvuru tarihiyle 18 Ağustos 2026 tarihinde "Mahreç İşareti" türünde, 1887 tescil numarasıyla tescillenmiştir. İlgili coğrafi işaret, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında korunmaktadır. Standartlar gereği ürünün kendisinde veya ambalajında "Çamlıyayla iğne oyaları" ibareli logo ve mahreç işareti amblemi yer alır. Logoların ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığı durumlarda ise bu ibare ve mahreç işareti amblemi işletmelerde kolayca görülecek şekilde bulundurulmaktadır.

Toros Dağları'nın bitki örtüsünden ilham alan doğa motiflerinin ince bir işçilikle üretildiği ürünlerdir. Motifler ağırlıklı olarak kardelen ve dağ menekşesi gibi bölgenin endemik bitkilerini, yaprakları, sarmaşıkları ve ağaç dallarını yansıtır. Üç boyutlu motif yapısı, sıkı düğüm tekniği ve pastel tonlarındaki renk paleti en önemli ayırt edici özelliklerindendir. Toprak renkleri, yeşilin tonları, mor, sarı ve beyaz renkler ağırlıklı olarak kullanılmaktadır.

İğneye tek dolama şeklinde atılan ve esnetilen üç katlı ince iplik sayesinde oyalar kendiliğinden sert bir form alır. Atılan ilmek boyları 1 mm'yi geçmez. Oyalara herhangi bir kolalama veya kimyasal sertleştirme işlemi uygulanmaz. Formunu kaybetmeyen bu sıkı yapı sayesinde ürünler uzun yıllar kullanılabilir, defalarca yıkanabilir ve çeyizlerde nesilden nesile bir sanat eseri olarak aktarılabilir.

• Çamlıyayla iğne oyaları, sadece bir süsleme aracı değil, duygusal durumları ve sosyal ilişkileri anlatan sözsüz bir iletişim aracı olarak kullanılır.
• Düğün ve nişan gibi özel günlerde kullanılan oyaların motifleri, genç kızların beklentilerini ve duygularını simgeler.
• Toplu halde üretilmesi sebebiyle yörede dostluk, paylaşma ve dayanışma kültürünü beslerken, anlatılan masallar ve öykülerle geçmişten günümüze aktarılan geleneklerin yaşatılmasına katkı sağlar.

• Üretimde ibrişim olarak bilinen ipliğin yanı sıra; 2 katlı pamuklu fındık yumak iplik, 3 katlı naylon iplik, 3 katlı floş iplik, merserize iplik ve 3 katlı suni ipek iplik kullanılır.
• Motiflere sert form vermek ve çiçeklerin çevresine çerçeve işlemek amacıyla ilk dönemlerde yaklaşık 50 cm uzunluğunda ibrişim at kuyruğu kılı kullanılmış, bu malzeme zamanla yerini naylon misina ve ince metal tele bırakmıştır.
• At kılı gibi doğal malzemelerin oyalara kattığı dokusal zenginlik, ürünün önemli ayırt edici niteliklerinden biridir.
• Üretimde ayrıca 4, 6 ve 6 cm boyutlarında iğneler, 10,5 cm nakış makası, takı aparatları ve broş iğnesi gibi araç-gereçler yer alır.

• Üretim süreci genel olarak; düz merserize ipin zemin olarak hazırlanması, üçgen ilmekle kök oluşturulması, kare ilmekle boru ve motifin yapılması aşamalarından meydana gelir. İğne oyası bir kumaş üzerine yapılacaksa ilk işlem olarak "Zürafa" tekniği uygulanır.
• Zürafa Tekniği: Kumaş kenarına oya işlenirken kullanılan, sağdan sola doğru tek ipliğin üstten, çift ipliğin alttan dolanarak ilmeklerin oluşturulduğu temel yöntemdir.
• Üçgen (Gözemeli) İlmek: İpliğin tek üstten çift alttan dolanmasıyla yapılır, her sırada eksiltilerek tek ilmek kalana kadar işlem devam ettirilir.
• Kare (Gözemesiz) İlmek: İkinci sıraya geçilirken son ilmeğin ortasına batılarak ilerlenen ilmek çeşididir.
• Fiskil (Kirpik Tekniği): İlmeklerin orta veya kenar kısımlarında ipliklerin bol bırakılmasıyla elde edilen tekniktir.
• Kök ve Boru: İğne oyalarının başlangıcına kök denirken; dallar ve gövde, kare ilmek tekniği kullanılarak "boru" biçiminde işlenir. Borunun her ilmeğine yeni ilmekler atılarak dairesel yuvarlak yapılar oluşturulur ve çiçek motifleri bu yapının üzerine çalışılır.

• Bölgenin engebeli yapısında zorlukla yeşeren endemik bitkilerden ilham alan, yöreye özgü isimlere sahip pek çok motif bulunmaktadır.
• Çamlıyayla'ya ait temel motifler arasında; Coşturan çiçeği, Çarkıfelek çiçeği, Karanfil, Küpeli çiçeği, Mercan çiçeği, Nergis, Tesbih çiçeği, Çakır dikeni çiçeği, Yayla menekşesi, Kirpik adalya çiçeği, Kütüle çiçeği, Namrun gülü ve Sepetli oyası yer alır.
• Bu motiflere ek olarak; Damarlı karanfil, Marul çiçeği, Biberli, Üç gül çiçeği, Deli papatya, Lale, Yabani karanfil, Yürekli, Yedi dal karanfil, Develik çiçeği, Yoncalı, Kelebek, Pıynar çalısı ve Vazoda karanfil gibi motifler de mevcuttur.

Çamlıyayla iğne oyalarının üretim denetimi; Çamlıyayla Kaymakamlığı koordinatörlüğünde, Mersin Olgunlaşma Enstitüsü, Çamlıyayla Belediyesi ve Çamlıyayla Halk Eğitim Merkezinden birer uzmanın katılımıyla oluşturulan 3 kişilik denetim mercii tarafından gerçekleştirilir. Düzenli denetimler yılda en az iki kere yapılır; ayrıca şikâyet veya gereklilik durumlarında her zaman gerçekleştirilebilir.

Denetimlerde; başta bükülmüş ipler olmak üzere malzemelerin uygunluğu, kökün tülbent ya da kumaştan bağımsız yapılmış olması, ürünün üretim metoduna uygunluğu, sertleştirme için kimyasal madde kullanılmaması ve mahreç işaretli logonun doğru kullanımı kontrol edilir.