Cembeli Tatlısı

Cembeli tatlısı, önceki günlerden kalan ve tazeliğini kaybetmiş ekmeklerin tereyağı, ceviz içi, bal ve/veya pekmez ile tatlandırılmasıyla hazırlanan, Hakkari ve Van illerine özgü geleneksel bir tatlıdır. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında 13 Ocak 2025 tarihinden itibaren korunmak üzere, 3 Nisan 2026 tarihinde Van Ticaret Borsası tarafından tescil ettirilmiş ve "mahreç işareti" statüsü almıştır.

^{Cembeli Tatlısı} (Coğrafi İşaret Portalı)

Tatlının adı, eski zamanlarda özellikle Hakkari yöresinde halk arasında "cembeli" kelimesinin "tatlı" anlamında kullanılmasından gelmektedir. Cembeli tatlısının ortaya çıkışı, beyaz şeker gibi malzemelerin bulunmadığı yokluk ve kıtlık dönemlerine dayanmaktadır. O dönemlerde yerel halk, ellerindeki ekmeği bal veya pekmez ile tatlandırarak bu ürünü hazırlamış ve tüketmiştir.

Hakkari ve Van illerinin mutfak kültüründe çok önemli bir yere sahip olan Cembeli tatlısı, yalnızca günlük öğünlerde tüketilmekle kalmaz; aynı zamanda misafir ağırlama, düğün, davet, bayram ve festival gibi özel günlerde de özenle hazırlanarak ikram edilir.

6 kişilik ortalama bir Cembeli tatlısı hazırlamak için gereken bileşenler şunlardır:

• 500 gram ekmek
• 250 gram tereyağı
• 250 gram bal, üzüm pekmezi ve/veya dut pekmezi
• 100 gram ceviz içi

Cembeli tatlısının hazırlanması ustalık becerisi ve emek gerektiren aşamalardan oluşur:

• Gıda ile temasa uygun, yeterli büyüklükte bir kapta tereyağı eritilir.
• Ekmekler küçük parçalara bölünerek kaba eklenir, tereyağı ile birlikte hafifçe kızarana kadar karıştırılır ve kavrulur.
• Kızaran ekmekler tereyağını tamamen çektikten sonra üzerine bal ve/veya pekmez ilave edilir.
• Ekmekler ile tatlandırıcıların (bal/pekmez) iyice karıştırılmasının ardından tatlı hazır hale gelir.
• Bu işlemler sırasında ekmeklerin kaba yapışmaması, yeterince kızarmasının sağlanması ve karıştırma işleminin etkin bir şekilde yapılması son derece önemlidir.

Tatlı servis tabağına alındıktan sonra üzerine parçalanmış ve/veya öğütülmüş ceviz içi konulur. Alternatif olarak ceviz içi, bal ve/veya pekmez eklendiği sırada da karışımın içine katılabilir. Tatlının sıcak ya da ılık olarak servis edilmesi ve tüketilmesi tavsiye edilmektedir.

Cembeli tatlısının üretim aşamalarının tamamı, ürünün Hakkari ve Van illeriyle olan ün bağı ve gerektirdiği ustalık becerisi nedeniyle yalnızca bu coğrafi sınır (Hakkari ve Van illeri) içerisinde gerçekleştirilmelidir.

Üretimin standartlara uygunluğu, Van Ticaret Borsası koordinatörlüğünde denetlenir. Van Ticaret Borsası ve Hakkari İl Tarım ve Orman Müdürlüğü yetkililerinden oluşan en az 3 kişilik bir denetim mercii, yılda en az bir kez (gerekli görülen veya şikayet edilen hallerde ek olarak) üretim sürecini, bileşen listesini ve mahreç işareti ambleminin kullanım biçimini denetler.