Dereköy Kilisesi

Dereköy Kilisesi, Bursa ilinin Mudanya ilçesine bağlı Dereköy mahallesinde yer alan, 1857 tarihinde inşa edilmiş olan anıtsal bir Rum Ortodoks kilisesidir.^【1】

Yapı, Bursa ili, Mudanya ilçesi, Dereköy mevkii sınırları içerisinde bulunmaktadır. Eski adı Rumcada "dere" anlamına gelen "Potamia" olan Dereköy’de konumlanan kilise, resmi kayıtlarda 139 cilt, 78 sahife ve 93 sıra numaralı tapu senedi ile kayıt altına alınmıştır. Yapı günümüzde Vakıflar Genel Müdürlüğü mülkiyetinde ve koruması altında bulunmaktadır.^【2】

Kilisenin inşasından sonra bölgede yaşayan Rum nüfus, 1922 yılındaki nüfus mübadelesi sürecine kadar yapıyı kullanmaya devam etmiştir. 1922 yılında Rumların bölgeden ayrılmasının ardından, 1924 yılı itibarıyla Selanik çevresindeki Drama, Kavala, Yanya, Karacaova, Langaza ve Girit Adası gibi bölgelerden gelen Müslüman Türk nüfus bölgeye yerleştirilmiştir.

^{Dereköy Kilisesi (}Kültür Portalı⁾

Bu süreçle birlikte yapı camiye dönüştürülmüş ve 1972 yılına kadar cami olarak hizmet vermiştir. 1972 yılından itibaren kullanım dışı kalan yapı, hem doğal etkenler hem de fiziksel müdahaleler neticesinde tahribata uğramıştır.^【3】

Dereköy Kilisesi, gerek genel mimari kurgusu gerekse iç mekanında barındırdığı ayin düzenini belirleyen unsurlar bakımından yüksek sanatsal değer taşımaktadır. Yapının iç kısmında alçı ve ahşap süslemeler yoğunluktadır. Naos bölümünün kuzey ve güney duvarlarında yer alan pencerelerin üzerindeki yuvarlak madalyonlarda, alçı kabartma tekniğiyle yapılmış kerubim (melek) figürleri yer almaktadır.

Bu kabartmalar; yeşil, bordo, kırmızı ve altın yaldız renklerle boyanmıştır. Kilisenin bünyesindeki ikonostasis, Anadolu'dan günümüze ulaşan örnekler arasında teknik ve sanat değeri açısından "ünik" (eşsiz) bir eser olarak kabul edilmektedir.^【4】

Yapı, cami işlevinin sona erdiği 1972 yılından sonra bakımsızlık ve özensiz kullanım nedeniyle ciddi oranda yıpranmıştır. İç mekandaki süslemelerin ve kabartmaların bir kısmı, bölgeyi ziyaret eden turistler tarafından yerinden sökülerek tahrip edilmiştir.

Kilisenin mimari bütünlüğü içerisindeki önemli parçalardan biri olan vaiz kürsüsü, yaşanan bu tahribatlar sebebiyle koruma altına alınarak Bursa Arkeoloji Müzesi deposuna nakledilmiştir.^【5】