Filistinli Esirler Günü

Filistinli Esirler Günü, İsrail hapishanelerindeki tutukluların durumuna dikkat çekmek ve onlara destek sağlamak amacıyla her yıl 17 Nisan'da düzenlenen ulusal bir gündür. 1974 yılında Filistin Ulusal Konseyi tarafından resmi olarak ilan edilmiştir. Bu tarihin seçilme nedeni, 17 Nisan 1971'de İsrail ile Filistinli gruplar arasında gerçekleşen ilk esir değişimi anlaşmasıyla Mahmoud Bakr Hijazi'nin serbest bırakılmasıdır.^【1】 2008 yılında Şam'da düzenlenen 20. Arap Zirvesi'nde alınan kararla, bu günün tüm Arap ülkelerinde dayanışma günü olarak kabul edilmesi kararlaştırılmıştır.^【2】 1967 yılından bugüne kadar yaklaşık 1 milyon Filistinli, İsrail askeri ve sivil makamları tarafından gözaltına alınmış veya tutuklanmıştır.^【3】

Filistinli Esirler Günü'nde Yürüyüş Düzenleyen Gazzeliler, 2015 (Anadolu Ajansı)

Esir Sayıları ve Demografik Dağılım

İsrail’in 1967 yılında başlattığı işgal sürecinden bu yana yaklaşık 1 milyon Filistinli çeşitli dönemlerde gözaltına alınmış veya tutuklanmıştır.^【4】 Bu veriler, Filistin toplumunun geniş bir kesiminin doğrudan cezaevi sistemine dahil edildiğini göstermektedir. Hapishanelerdeki esir nüfusu, bölgesel gerilimler ve askeri operasyonlar doğrultusunda periyodik değişimler sergilemektedir. 2016 yılı verilerine göre 7 binin üzerinde olan toplam esir mevcudu,^【5】 2018 yılında 6 bin 500,^【6】 2020 yılında 5 bin,^【7】 2023 yılı başlarında ise 4 bin 900 seviyesinde seyretmiştir.^【8】 7 Ekim 2023 sonrasında yoğunlaşan operasyonlar neticesinde tutuklu sayısı hızla artarak 2024 Nisan ayında 9 bin 500’e,^【9】 2026 Nisan ayı itibarıyla da 9 bin 600’ün üzerine çıkmıştır.^【10】

Ekim 2023’ten 2026 Nisan başına kadar olan dönemde sadece Batı Şeria’da gerçekleştirilen tutuklama vakalarının sayısı 16 bin 400’ü aşmıştır.^【11】 Aynı süreçte Gazze Şeridi’nden aralarında doktorlar, hemşireler, öğretmenler ve gazetecilerin de bulunduğu 3 binden fazla kişi alıkonulmuştur.^【12】

Kadın Esirler ve Anneler

Kadın tutukluların sayısı yıllara göre farklılık göstermektedir. 2018 yılında 62 olan kadın esir sayısı,^【13】 2023 yılında 31’e gerilemiştir.^【14】 7 Ekim 2023 sonrasında ise kadın esirlerin sayısında belirgin bir artış yaşanmıştır; 2023 yılının 7 Ekim tarihine kadar olan dönemde kadın esir sayısı 40 iken, bu rakam Mart 2025 itibarıyla 80’e yükselmiştir.^【15】 Nisan 2026 verileri ise işgal hapishanelerindeki toplam kadın esir sayısının 84 olduğunu göstermektedir.^【16】 Tutuklu anneler arasında akademisyenler, avukatlar, doktorlar, öğretmenler ve gazeteciler bulunmaktadır. Bu kadınların büyük bir bölümü, sosyal medya faaliyetleri gerekçe gösterilerek idari tutukluluk kapsamında hapishanelerde tutulmaktadır.

Çocuk Esirler

Hapishanelerdeki çocuk esir mevcudu periyodik dalgalanmalar sergilemektedir. 2018 yılında 350 olan çocuk tutuklu sayısı^【17】 2020’de 130’a,^【18】 2023’te 160’a düşmüştür. 2024 yılında 200’e çıkan bu rakam,^【19】 2026 Nisan ayı itibarıyla yeniden 350 seviyesine ulaşmıştır.^【20】 12-17 yaş aralığındaki çocuklar ağırlıklı olarak Mecdu ve Ofer hapishanelerinde barındırılmaktadır.^【21】 Çocuklar, gözaltı süreçlerinde yetişkinlerle aynı fiziksel ve psikolojik muamelelere tabi tutulmakta ve temel eğitim haklarından yoksun bırakılmaktadır.

Hasta Esirler

Sağlık koşullarının yetersizliği ve tıbbi yardımın kısıtlanması, hapishanelerdeki hasta sayısının artmasına yol açmaktadır. 2018 yılında bin 800 olan hasta sayısı,^【22】 2020 ve 2023 yıllarında yaklaşık 700 olarak saptanmıştır.^【23】 2026 yılı verilerine göre bu hastaların 300’ü kronik rahatsızlıklara sahip olup 10’u kanser teşhisiyle tıbbi müdahale beklemektedir.^【24】 Tıbbi ihmal politikaları sonucunda durumu ağırlaşan mahkumlar arasında, 38 yıl hapiste kaldıktan sonra 2024’te hayatını kaybeden kanser hastası Velid Dakka gibi isimler yer almaktadır.^【25】

Uzun Süreli Tutuklular ve Siyasi İsimler

"Esirlerin dekanları" olarak tanımlanan ve 1993 Oslo Anlaşması’ndan önce tutuklanan 20’den fazla Filistinli halen cezaevindedir.^【26】 Kerim ve Mahir Yunus, 35 yılı aşkın süre hapiste kalarak bu alanda en uzun süreli tutuklular arasında bulunmaktadır.^【27】 Siyasi liderlerden Mervan Bergusi 22 yıldır hapistedir ve 2026 yılı başında hücre hapsine sevk edilmiştir.^【28】

Yasa Dışı Savaşçı Sınıflandırması

Özellikle Gazze, Lübnan ve Suriye’den getirilen esirler için kullanılan "yasa dışı savaşçı" statüsünde tutulanların sayısı 2026 Nisan ayı başında bin 251 olarak tespit edilmiştir.^【29】 Bu rakam, İsrail ordusuna bağlı askeri kamplarda tutulan ve resmi hapishane sistemine henüz dahil edilmemiş binlerce Gazzeliyi kapsamamaktadır.

Hapishanelerdeki Ölüm Vakaları

1967’den 2025 yılına kadar geçen sürede İsrail hapishanelerinde hayatını kaybeden Filistinli sayısı 300’e ulaşmıştır.^【30】 Can kayıplarının nedenleri arasında sistematik işkence, tıbbi ihmal ve fiziksel şiddet yer almaktadır. Ekim 2023 ile 2025 Nisan ayı arasındaki dönem, 1967’den bu yana kaydedilen en yüksek ölüm oranlarına sahiptir. Bu süreçte 40’ı Gazze kökenli olmak üzere toplam 64 esir yaşamını yitirmiştir.^【31】 Hayatını kaybedenler arasında 2025 Filistinli Esirler Günü’nde ölen 20 yaşındaki Musab Adili ve 19 yıl tutukluluğun ardından 2025’te ölen 60 yaşındaki Muhyiddin Fehmi Said Necm bulunmaktadır.^【32】 İsrail makamları, hayatını kaybeden onlarca esirin kimliğini açıklamamaya ve cenazelerini alıkoymaya devam etmektedir.

Hukuki Uygulamalar ve İdari Tutukluluk

İsrail’in Filistinli esirlere yönelik uyguladığı hukuki süreçler, askeri emirler ve sivil yasaların iç içe geçtiği bir yapı üzerinden yürütülmektedir. Batı Şeria ve Gazze Şeridi'nden gözaltına alınan Filistinliler, sivil mahkemelerden ziyade askeri savcıların ve hakimlerin görev yaptığı askeri mahkemelerde yargılanmaktadır. Bu sistem içerisinde "idari tutukluluk" ve "yasa dışı savaşçı" gibi özel hukuki sınıflandırmalar, yargılama süreçlerinin temelini oluşturmaktadır.

Uluslararası Kızılhaç Aracılığıyla Serbest Bırakılan Filistinli Esirler, 2025 (Anadolu Ajansı)

İdari Tutukluluk Uygulaması

İdari tutukluluk, İsrail'in bir kişiyi somut bir suçlama yöneltmeksizin veya resmi bir yargılama süreci başlatmaksızın alıkoymasına izin veren bir sistemdir. Bu uygulama kapsamında yapılan tutuklamalar, askeri istihbarat tarafından hazırlanan ve ne tutuklunun ne de avukatının erişimine izin verilen "gizli kanıtlara" dayandırılmaktadır. Savunma makamı, kendisine yöneltilen suçlamanın içeriğini bilmediği için mahkemede bu iddiaları çürütme imkanından mahrum bırakılmaktadır. İdari tutukluluk emirleri başlangıçta bir aydan altı aya kadar olan süreleri kapsasa da askeri hakimlerin onayıyla ucu açık bir biçimde ve sınırsız sayıda yenilenebilmektedir. 2026 yılı Nisan ayı başı itibarıyla hapishanelerdeki idari tutuklu sayısı 3 bin 532'ye ulaşarak son yılların en yüksek seviyesine çıkmıştır.^【33】 Bu sayı, toplam esir nüfusu içinde hüküm giymiş mahkumları sayıca geride bırakmıştır.

Yasa Dışı Savaşçı Sınıflandırması

Özellikle Gazze Şeridi, Lübnan ve Suriye kökenli tutuklular için kullanılan bir diğer hukuki kategori "yasa dışı savaşçılar" (unlawful combatants) sınıflandırmasıdır. 2026 verilerine göre bu statüde tutulan esirlerin sayısı 1.251 olarak kaydedilmiştir.^【34】 Ancak bu rakam, İsrail ordusuna ait askeri kamplarda geçici olarak tutulan ve resmi hapishane sistemine henüz kaydedilmemiş olan binlerce Gazzeliyi kapsamamaktadır. Bu statüdeki tutuklular, standart savaş esiri haklarından yararlandırılmamakta ve hukuki süreçleri askeri otoritenin kararlarına bağlı olarak yürütülmektedir.

Yargılama Süreçleri ve Savunma Haklarındaki Kısıtlamalar

Filistinli esirlerin yargılanma süreçlerinde savunma hakları çeşitli idari düzenlemelerle sınırlandırılmaktadır. Özellikle Ekim 2023 sonrası dönemde kabul edilen düzenlemelerle, gözaltına alınan kişilerin avukatlarıyla görüşmesi uzun sürelerle engellenebilmektedir. Avukat görüşmesine izin verildiği durumlarda ise bazı merkezlerde bu görüşmelerin yüz yüze değil, sadece görüntülü iletişim araçları üzerinden yapılması zorunluluğu getirilmiştir. Gözaltına alınanlar, sorgu süresince dış dünyadan tamamen izole edilmekte; aile ziyaretleri ve bağımsız gözlemci denetimleri askıya alınmaktadır. Askeri mahkemelerin verdiği kararların büyük çoğunluğu, sanığın suçluluğunu önceden varsayan bir prosedür izlemekte ve temyiz hakları askeri yargıcın inisiyatifine bırakılmaktadır.

Uluslararası Hukuk ve Sözleşmelerle İlişkisi

Söz konusu hukuki pratikler, uluslararası insancıl hukuk ve insan hakları hukukunun temel prensipleriyle çelişki teşkil etmektedir. Dördüncü Cenevre Sözleşmesi, işgal altındaki topraklarda yaşayan sivillerin adil yargılanma haklarını ve keyfi olarak alıkonulmamalarını güvence altına almaktadır. İdari tutukluluk sistemi, savunma hakkının kısıtlanması ve "gizli kanıt" mekanizması nedeniyle bu sözleşmenin ihlali olarak nitelendirilmektedir. Ayrıca, Avrupa Birliği ile İsrail arasında imzalanan Ortaklık Anlaşması'nın 2. maddesi, tarafların insan haklarına saygı göstermesini ekonomik iş birliğinin temel bir şartı olarak belirlemektedir.^【35】 Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) ve Roma Statüsü’nde tanımlanan adil yargılanma standartlarının aksine, İsrail askeri mahkemeleri basit çoğunlukla karar verebilmekte ve bazı durumlarda af veya temyiz yolunu tamamen kapatabilmektedir.

Cezaevi Koşulları ve İnsan Hakları İhlalleri

İsrail hapishanelerindeki Filistinli esirlerin karşı karşıya kaldığı yaşam koşulları, uluslararası insan hakları örgütleri ve Filistinli esir kurumları tarafından "sistematik bir sindirme ve cezalandırma politikası" olarak tanımlanmaktadır. Özellikle Ekim 2023 sonrasında bu koşulların, esirlerin temel insani ihtiyaçlarından mahrum bırakıldığı ve fiziksel bütünlüklerinin ciddi tehdit altında olduğu bir aşamaya evrildiği gözlemlenmektedir.

İsrail'in Teslim Ettiği Ancak Kimliği Tespit Edilemeyen Filistinlilerin Cenazeleri Defnediliyor, 2025 (Anadolu Ajansı)

Sistematik İşkence ve Kötü Muamele

Hapishanelerde ve gözaltı merkezlerinde tutulan esirler; darp, uzun süreli stres pozisyonlarında bekletme, uyku yoksunluğu ve psikolojik baskı gibi yöntemlere maruz kalmaktadır. 2026 yılına ait raporlar, esirlerin kemik kırılmalarıyla sonuçlanan şiddetli darp vakalarını, cinsel taciz iddialarını ve aşağılayıcı muameleleri belgelemektedir.^【36】 Özellikle Gazze’den getirilen esirlerin tutulduğu askeri kamplarda, tutukluların gözlerinin ve ellerinin haftalarca bağlı tutulduğu, dış dünyayla bağlarının tamamen kesildiği belirtilmektedir.^【37】

Tıbbi İhmal ve "Sessiz Öldürme" Politikası

Hapishane idarelerinin "tıbbi ihmal" (medical negligence) politikası, esirlerin hayatını kaybetmesindeki en temel nedenlerden biri olarak öne çıkmaktadır. Kronik hastalığı olan veya kanser tedavisi görmesi gereken mahkumların hastaneye sevk edilmemesi veya tedavilerinin aylarca geciktirilmesi, "sessiz öldürme" olarak nitelendirilmektedir.

• Örnek Vakalar: 38 yıl hapis yatan ve kanser hastası olan Velid Dakka’nın, uluslararası çağrılara rağmen serbest bırakılmaması ve 2024 yılında hapishanede ölmesi bu politikanın en somut örneğidir.^【38】 Benzer şekilde, 2025 yılında 19 yıllık tutukluluğunun ardından hayatını kaybeden 60 yaşındaki Muhyiddin Fehmi Said Necm’in ölümü de sistematik tıbbi ihmalin bir sonucu olarak kaydedilmiştir.^【39】

Yaşam Koşulları ve İnsani Mahrumiyetler

Hapishanelerdeki aşırı kalabalık, hijyen imkânlarının kısıtlanması ve beslenme yetersizliği ciddi sağlık sorunlarına davetiye çıkarmaktadır.

• Gıda ve Su Kısıtlamaları: Mahkumlara verilen yemek miktarının "hayatta kalma sınırına" çekildiği, protein ve taze gıda erişiminin neredeyse tamamen kesildiği bildirilmektedir. Bazı hapishanelerde mahkumların duş alma süreleri ve kullandıkları su miktarı sert bir şekilde sınırlandırılmıştır.
• Dini İbadetlere Yönelik Baskılar: Özellikle Ramazan aylarında, Ofer ve Gilboa gibi hapishanelerde yönetimlerin kasıtlı olarak sahur ve iftar vakitlerini mahkumlara bildirmediği, ezan sesinin duyulmasını engellediği ve mahkumların ibadetlerini yerine getirmesini zorlaştırdığı rapor edilmiştir.^【40】 Mahkumlar, çoğu zaman ne zaman iftar yapacaklarını bilmeden, yetersiz birkaç lokma yiyecekle oruç tutmak zorunda bırakılmaktadır.

Tecrit ve Dış Dünyadan İzolasyon

Hücre hapsi (solitary confinement) uygulaması, özellikle siyasi liderlere ve "tehlikeli" olarak sınıflandırılan esirlere karşı bir cezalandırma yöntemi olarak yaygınlaştırılmıştır. Mervan Bergusi gibi isimlerin uzun sürelerle tecrit altında tutulması, bu politikanın bir parçasıdır. Aile ziyaretlerinin süresiz olarak askıya alınması, avukat görüşmelerinin kısıtlanması ve mahkumların radyo, televizyon veya gazete gibi haber kaynaklarına erişiminin yasaklanması, esirlerin psikolojik olarak çökertilmesini hedeflemektedir.

Uluslararası Tepkiler

Uluslararası Af Örgütü ve çeşitli BM mekanizmaları, bu uygulamaların Dördüncü Cenevre Sözleşmesi’ni ve İşkenceye Karşı Sözleşme’yi açıkça ihlal ettiğini vurgulamaktadır. 2026 yılı itibarıyla, İsrail hapishanelerindeki koşulların iyileştirilmesi ve bağımsız gözlemcilerin (Kızılhaç gibi) tesisleri denetlemesi için uluslararası toplum üzerindeki baskılar artmış olsa da, hapishane idarelerinin sert tutumu devam etmektedir.

Hukuki Mevzuat: İdari Tutukluluk ve 2026 İdam Yasası Düzenlemesi

İsrail’in işgal altında tuttuğu Filistin topraklarında uyguladığı hukuk rejimi, kişilerin milliyetine ve coğrafi konumuna göre ayrışan, uluslararası literatürde "ikili hukuk sistemi" (dual legal system) olarak adlandırılan bir yapı arz etmektedir. Batı Şeria’daki Yahudi yerleşimciler İsrail sivil kanunlarına ve sivil mahkemelere tabi iken, aynı bölgedeki Filistinli nüfus 1967’den bu yana yürürlükte olan askeri emirlere ve temel hakların büyük ölçüde kısıtlandığı askeri mahkemelere tabidir.

Bu hukuki sistemin temel sütunlarını, Filistinliler üzerindeki baskının önemli araçları olan “idari tutukluluk” uygulaması ile 2026 yılında yasalaşan “idam cezası” düzenlemeleri oluşturmaktadır.

İdari Tutukluluk ve Gizli Kanıt Sistemi

İdari tutukluluk, kökenini 1945 tarihli İngiliz Manda dönemine ait “Olağanüstü Hal Savunma Düzenlemeleri”nden alan ve günümüzde İsrail askeri komutanlarının yetkisiyle uygulanan; Filistinlilerin çoğu durumda herhangi bir suçlama yöneltilmeksizin ve yargı süreci işletilmeksizin alıkonulmasına imkân tanıyan bir prosedürdür.

• Gizli Kanıt Mekanizması: Bu mekanizmada tutuklanan kişiye karşı resmi bir iddianame hazırlanmaz. Tutuklama, istihbarat birimlerince sunulan ve "gizli dosya" (secret file) olarak sınıflandırılan delillere dayandırılır. Bu kanıtlara tutuklunun kendisi veya avukatı erişemez, bu durum savunma hakkının sınırlandırılmasına neden olur.
• Belirsizlik ve Psikolojik Baskı: İdari tutukluluk kararları başlangıçta 1 ila 6 ay arasında verilir; ancak bu süre askeri hakimlerin onayıyla sınırsız kez uzatılabilmektedir. Birçok esir, tahliye edilmeyi bekledikleri gün tutukluluk sürelerinin yeniden uzatılmasıyla karşılaşmakta, bu da sistematik bir psikolojik işkence yöntemi olarak değerlendirilmektedir.
• Sayısal Veriler ve Hedef Kitle: 2026 yılı Nisan ayı başı itibarıyla, İsrail hapishanelerinde bulunan 9.600’ü aşkın Filistinli tutuklunun 3.532’si “idari tutuklu” statüsündedir;^【41】 bu sayı, modern dönemde kaydedilen en yüksek seviyelerden birine işaret etmektedir. Söz konusu uygulama yalnızca direniş faaliyetleriyle ilişkilendirilen kişileri değil, aynı zamanda gazeteciler, akademisyenler ve sosyal medya paylaşımları gerekçesiyle “provokasyon” suçlamasıyla alıkonulan 39 Filistinli anneyi de kapsamaktadır.^【42】

2026 İdam Yasası ve İnfaz Düzenlemeleri

30 Mart 2026 tarihinde İsrail Meclisi (Knesset), 48 “hayır” oyuna karşı 62 “evet” oyuyla Filistinli esirleri hedef alan idam cezası düzenlemesini kabul etmiş; söz konusu yasa, bu mahkûmlara yönelik muameleyi uluslararası hukuk bağlamında tartışmalı hâle getiren en kapsamlı ve radikal düzenlemelerden biri olarak değerlendirilmiştir.

• Uygulama Kriteri: Yasa metni, "İsrail Devleti'nin varlığını inkar etme ve bir Yahudi'ye veya İsrail vatandaşına zarar verme" amacını taşıyan eylemleri idam kapsamına almaktadır. Düzenleme, bu tanımıyla münhasıran Filistinli mahkumlara uygulanacak şekilde formüle edilmiştir.
• Karar Mekanizması: İdam cezası için daha önce aranan "hakimlerin oy birliği" şartı bu yasayla kaldırılmış; üç hakimden ikisinin onayı (salt çoğunluk) cezanın verilmesi için yeterli kılınmıştır.
• Temyiz ve İnfaz: İşgal altındaki Batı Şeria’da görev yapan askeri mahkemeler tarafından verilen idam kararları için temyiz yolu kapatılmıştır. Yasa ayrıca, mahkumiyet kararının kesinleşmesini takip eden 90 gün içinde infazın gerçekleştirilmesini hükme bağlamaktadır. İsrail sivil mahkemelerinde yargılananlar için ise bu cezanın ömür boyu hapse çevrilme imkanı saklı tutulmuştur.

Ulusal Güvenlik Bakanlığı ve Itamar Ben-Gvir'in Politikaları

İsrail Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir, bu hukuki düzenlemelerin yasalaşma sürecinde ve hapishane politikalarının sertleştirilmesinde merkezi bir rol oynamıştır.

• Siyasi Koşul Olarak İdam Yasası: Ben-Gvir liderliğindeki Yahudi Gücü (Otzma Yehudit) partisinin koalisyon hükümetine katılım şartlarından biri, Filistinli mahkumlara yönelik idam yasasının çıkarılmasıdır. Ben-Gvir, yasanın kabul edildiği oturumda bu durumu "hüküm saati geldi" şeklinde nitelendirmiştir.
• Resmi Söylemler: Ben-Gvir, kamuoyuna açık beyanatlarında "mümkün olduğunca fazla teröristin idam edilmesi" gerektiğini savunmuş ve Filistinli annelere yönelik "Her anne, çocuğu birini öldürmeye kalkarsa idam edileceğini bilecek" ifadelerini kullanmıştır.
• Hapishane Uygulamaları: Ben-Gvir’in bakanlığı döneminde, hapishanelerde esirlere yönelik "misilleme politikaları" kapsamında duş sürelerinin kısıtlanması, ekmek fırınlarının kapatılması ve temel gıda maddelerine erişimin azaltılması gibi idari kararlar yürürlüğe konulmuştur. Ayrıca, özellikle dini bayramlarda ve Ramazan ayında mahkumların dış dünyayla bağının kesilmesi (ezan sesinin engellenmesi, iftar vakitlerinin bildirilmemesi gibi) yönünde talimatlar verdiği rapor edilmiştir.

"Yasa Dışı Savaşçı" Statüsü ve Kayıt Dışı Alıkoyma

Özellikle Gazze Şeridi’nden 7 Ekim 2023 sonrası süreçte alıkonulan kişiler için "Yasa Dışı Savaşçıların Hapsedilmesi Yasası" (Incarceration of Unlawful Combatants Law) işletilmektedir.

• Hukuki Tanım: Bu statüdeki kişiler, Cenevre Sözleşmesi uyarınca "savaş esiri" (POW) olarak kabul edilmemekte ve sivil mahkum haklarından yararlandırılmamaktadır.
• Veriler: Nisan 2026 itibarıyla bu sınıflandırma altında 1.251 kişi resmi hapishane kayıtlarında yer almaktadır.^【43】Ancak bu rakam, İsrail ordusuna bağlı Sde Teiman gibi askeri kamplarda tutulan ve henüz Cezaevi İdaresi'ne (IPS) devredilmemiş olan Gazzeli tutukluları kapsamamaktadır. Bu merkezlerde tutulanların dış dünya ile iletişimi tamamen kesiktir.

Uluslararası Hukuk Çerçevesindeki Statü

Filistinli esirlerin hukuki durumu, uluslararası belgeler ve örgütler nezdinde belirli normlara göre değerlendirilmektedir:

• Dördüncü Cenevre Sözleşmesi: Sözleşme, işgal altındaki bir halkın kendi toprakları dışına (İsrail içindeki hapishanelere) nakledilmesini yasaklamaktadır.
• Uluslararası Tepkiler: 2026 yılında yasalaşan idam düzenlemesi; Avrupa Birliği, Fransa, Almanya ve Birleşik Krallık tarafından "insan hakları standartlarına ve geri dönüşsüz bir ceza olması hasebiyle hukuk ilkelerine aykırı" olduğu gerekçesiyle eleştirilmiştir. Filistin Esirler Cemiyeti ve PCHR gibi kuruluşlar, bu yasaların "ayrımcı hukuk" (apartheid) sistemini pekiştirdiğini ve yargı organlarını bir siyasi infaz mekanizmasına dönüştürdüğünü raporlamaktadır.

Uluslararası Hukuk Standartları ve Küresel Tepkiler

İsrail hapishanelerindeki Filistinli esirlerin hukuki statüsü ve bu kişilere yönelik uygulamalar, uluslararası insancıl hukuk ve insan hakları hukuku çerçevesinde çeşitli normlara tabidir. Özellikle 2026 yılında yasalaşan idam cezası düzenlemesi ve "idari tutukluluk" uygulamaları, uluslararası toplumda geniş yankı bulmuş ve hukuk normlarına uygunluk açısından tartışmalara neden olmuştur.

Cenevre Sözleşmeleri ve Esirlerin Statüsü

Filistinli esirlerin korunması ve yargılanma süreçleri temel olarak 1949 tarihli Dördüncü Cenevre Sözleşmesi ile düzenlenmektedir.

• Toprak Dışına Nakil Yasağı: Dördüncü Cenevre Sözleşmesi'nin 49. ve 76. maddeleri, işgalci gücün, işgal altındaki topraklarda yaşayan kişileri (korunan kişiler) kendi topraklarına nakletmesini yasaklamaktadır.^【44】 Filistinli esirlerin büyük çoğunluğunun Batı Şeria veya Gazze dışındaki İsrail topraklarında bulunan hapishanelerde (Ofer, Megiddo, Gilboa gibi) tutulması, uluslararası hukuk otoriteleri ve Birleşmiş Milletler (BM) mekanizmaları tarafından bu maddelerin ihlali olarak değerlendirilmektedir.
• Adil Yargılanma Hakkı: Sözleşme, tutukluların kendilerine yöneltilen suçlamalar hakkında bilgilendirilme ve adil bir yargılama sürecine tabi tutulma hakkını garanti altına alır. "İdari tutukluluk" kapsamında gizli delillere dayalı olarak suçlama yapılmaksızın gerçekleştirilen alıkoymalar, "adil yargılanma" ilkesiyle çelişen bir uygulama olarak raporlanmaktadır.

2026 İdam Yasası’na Yönelik Diplomatik Tepkiler

30 Mart 2026’da kabul edilen idam yasası, uluslararası platformda devletler ve örgütler düzeyinde resmi kınamalara konu olmuştur.

• Avrupa Birliği ve Üye Ülkeler: Fransa, Almanya, İtalya ve Birleşik Krallık dışişleri bakanları, ortak veya ayrı açıklamalarla yasanın "insan onuruna aykırı ve geri dönüşsüz" olduğunu belirtmiştir. Avrupa Birliği (AB) yetkilileri, idam cezasının AB değerleriyle bağdaşmadığını ve İsrail-AB Ortaklık Anlaşması'nın 2. maddesinde yer alan "insan haklarına saygı" şartını hatırlatmıştır.
• Filistin Yönetimi ve Kurumları: Filistin Yönetimi, söz konusu yasayı "Filistin halkına karşı işlenmiş bir savaş suçu" olarak nitelendirmiş ve konuyu Uluslararası Ceza Mahkemesi'ne (UCM) taşıyacağını ilan etmiştir. Filistin Esirler Cemiyeti ve Filistinli İnsan Hakları Merkezi (PCHR), yasanın "apartheid" (ırk ayrımcılığı) rejiminin hukuki bir enstrümanı olduğunu vurgulayan raporlar yayımlamıştır.

Uluslararası Mekanizmaların Müdahalesi

İsrail'in esir politikaları, BM bünyesindeki çeşitli özel raportörler ve komiteler tarafından takip edilmektedir.

• BM Özel Raportörleri: İşgal altındaki Filistin topraklarındaki insan hakları durumuyla ilgilenen BM Özel Raportörü ve İşkenceye Karşı Özel Raportör, esirlerin maruz kaldığı "tıbbi ihmal" ve "kötü muamele" iddiaları üzerine bağımsız soruşturmalar açılması çağrısında bulunmuştur. 2026 raporları, özellikle cezaevlerindeki ölümlerin (Musab Adili ve Velid Dakka vakaları gibi) sistematik bir ihmalin sonucu olup olmadığının incelenmesi gerektiğini belirtmektedir.
• Uluslararası Adalet Divanı (UAD) Görüşleri: UAD'nin 2004 (Duvar Kararı), 2024 (İşgal Kararı) ve 2025 yılındaki danışma görüşlerinde, savaş hukukunun yanı sıra insan hakları hukukunun da işgal altındaki bölgelerde eş zamanlı olarak uygulanması gerektiği vurgulanmıştır. Bu durum, sivil mahkumlara yönelik idam cezası veya süresiz idari tutukluluk gibi uygulamaların sadece askeri gerekliliklerle açıklanamayacağını ortaya koymaktadır.

İnsani Örgütlerin Çağrıları

Uluslararası Kızılhaç Komitesi (ICRC) ve Uluslararası Af Örgütü, esirlerin dış dünya ile bağlarının koparılmaması gerektiğini yinelemektedir. Özellikle Ekim 2023 sonrası askıya alınan aile ziyaretlerinin yeniden başlatılması ve bağımsız gözlemcilerin tüm tutukevlerine (askeri kamplar dahil) erişim sağlaması yönünde İsrail makamlarına yönelik çağrılar, 2026 yılı itibarıyla diplomatik gündemin üst sıralarında yer almaktadır.

Filistinli Esirler Meselesinin Güncel Durumu

Filistinli esirler konusu, 2026 yılı itibarıyla hem hukuki düzenlemeler hem de sahadaki insani koşullar açısından kritik bir evreye girmiş durumdadır. 1974'ten bu yana her 17 Nisan'da anılan Filistin Esirler Günü, günümüzde sadece bir anma günü olmanın ötesinde, geniş çaplı hak ihlalleri iddialarının ve yeni yasal statülerin tartışıldığı siyasi bir zemin haline gelmiştir.

• Hukuki Dönüşüm: 2026 yılında yasalaşan idam cezası ve "idari tutukluluk" sürekliliği, askeri yargı sisteminin sivil hukuk normlarından tamamen ayrıştığını teyit etmiştir. Özellikle temyiz yolunun kapatılması ve salt çoğunlukla karar alınabilmesi, yargısal güvencelerin asgari düzeye indiğini göstermektedir.
• Sayısal Veriler: Nisan 2026 verilerine göre 9.600'ü aşan esir sayısı, son yılların en yüksek seviyesidir. Bu kitlenin yaklaşık üçte birinin herhangi bir suçlama olmaksızın "idari tutuklu" statüsünde bulunması, uygulamanın istisnai bir güvenlik önlemi olmaktan çıkıp yerleşik bir idari mekanizmaya dönüştüğünü kanıtlamaktadır.
• Siyasi Etki: Itamar Ben-Gvir gibi figürlerin yönetimindeki Ulusal Güvenlik Bakanlığı’nın hapishane koşulları üzerindeki doğrudan müdahaleleri, esirlerin temel insani ihtiyaçlarını (gıda, hijyen, dini ibadet saatleri) bir cezalandırma ve caydırma aracı haline getirmiştir.

Uluslararası Görünüm

Uluslararası toplumun tepkileri, İsrail'in iç hukuku ile uluslararası insancıl hukuk arasındaki makasın açıldığını işaret etmektedir. Cenevre Sözleşmeleri'nin ihlali yönündeki tespitler, Birleşmiş Milletler ve Avrupa Birliği düzeyinde diplomatik bir baskı unsuru olarak kalmaya devam etse de, sahadaki infaz ve tutuklama pratiklerini değiştirecek somut bir yaptırıma henüz dönüşmemiştir.

Sonuç olarak, Filistinli esirler meselesi; tıbbi ihmal iddiaları, yeni idam yasası ve Gazze'den getirilen "yasa dışı savaşçı" statüsündeki kişilerle birlikte, Orta Doğu'daki çatışma dinamiğinin en karmaşık ve insani açıdan en hassas başlıklarından biri olmayı sürdürmektedir.