Garipçe Kalesi

Garipçe Kalesi, İstanbul'un Sarıyer ilçesinde, Garipçe sırtlarında yer alan Osmanlı dönemine ait kâgir bir savunma yapısıdır. Boğaz'ın Karadeniz'e açıldığı noktada, Anadolu yakasındaki Poyraz Kalesi ile karşılıklı olarak konumlandırılmıştır. Yapının asıl amacı, Osmanlı Devleti'nin başkentini kuzeyden ve Karadeniz üzerinden gelebilecek askeri tehditlere karşı korumaktır.

Tarihçe

Kalenin inşası, Osmanlı Devleti'nin 26. padişahı III. Mustafa dönemine (1757-1774) rastlamaktadır. Başbakanlık Osmanlı Arşivi'nde yer alan belgelere göre, yapının inşasından söz eden ilk kayıtlar 1772-1773 yıllarına aittir.^【1】 Kalenin gözetleme kulesi, Fransız askeri danışmanı François Baron de Tott tarafından 1778 yılı civarında inşa edilmiştir; aynı zamanda Baron de Tott'un kalenin genel mimarı olduğu düşünülmektedir.

İnşa edildikten sonra stratejik önemini koruyan kale, arşiv kayıtlarına göre III. Selim dönemi de dâhil olmak üzere 1829-1830 yıllarına kadar çeşitli onarımlar geçirmiştir. Kale içerisinde geçmişte bir cami bulunduğu ve bu ibadethanenin 1925 yılına kadar yöre halkı tarafından kullanıldığı tespit edilmiştir.

Mimari Özellikler

Garipçe Kalesi, bulunduğu topoğrafyanın yapısına uygun olarak biçimlendirilmiş, hafif çarpık duran dikdörtgen bir plana sahiptir. 1838 tarihli Boğaziçi haritalarında yapının 100 zira-i Osmani ölçeğinde çizilmiş planları mevcuttur.^【2】Savunma kurgusu denizden gelebilecek saldırılara göre tasarlanmış olup, sur duvarları kâgir sistemle örülmüştür.

Güncel Durumu

Cumhuriyet döneminde bir süre Türk Silahlı Kuvvetleri tarafından kullanılan kalenin tahrip olan ve dökülen kısımları geçmişte betonarme malzemelerle yenilenmiştir. Zamanla askeri işlevini yitiren ve günümüzde atıl durumda olan yapı, tabiat şartları nedeniyle aşınmaya devam etmektedir. Bir tarihi eser konumunda olan kalenin, özgün mimarisine uygun kapsamlı bir restorasyon projesine ihtiyacı bulunmaktadır.