Oltu Kalesi

Oltu Kalesi, Erzurum ilinin Oltu ilçe merkezinde, Oltu Çayı’nın güneyinde stratejik bir geçit üzerinde yer alan, yaklaşık 3.000 metrekarelik bir alan üzerine kurulu tarihî bir savunma yapısıdır.^【1】 Muntazam kesme taşlarla inşa edilen kale, günümüzde "Ehmedek" olarak da bilinen iç kalesiyle ihtişamını korurken; sarnıçları, gizli su yolları ve bünyesinde barındırdığı farklı inançlara ait dinî mimari yapılarıyla bölgenin kültürel miraslarından biri kabul edilmektedir.

Tarihçe

Kalenin kesin inşa tarihi bilinmemekle birlikte, konumu ve mimari özellikleri nedeniyle MÖ 4. yüzyılda Urartular tarafından yapıldığı kabul edilmektedir. İpek Yolu ticaretinin güvenliği için Roma ve Cenevizliler tarafından kullanıldığı düşünülen yapı; Bizans, Selçuklu, Akkoyunlu ve Karakoyunlu dönemlerinde çeşitli onarımlardan geçmiştir.

Osmanlı Dönemi’nde bir süre kervansaray olarak da hizmet veren kale, son kapsamlı restorasyonunu 1998-1999 yıllarında görmüştür.^【2】 1655 yılında Çıldır Eyaleti Kadısı Zinnun’un Gürcü ve Celali tehditlerine karşı kaleyi savunurken şehit düşmesi, kalenin Osmanlı tarihindeki stratejik önemini vurgulayan önemli bir hadisedir.

Mimari Yapı

Kale, savunmaya elverişli dik kayalıklar üzerine inşa edilmiş olup ana kapısı güney (kıble) yönüne açılmaktadır. İç kale çevresi yüksek ve kalın sur duvarları ile burçlarla takviye edilmiştir.

• Gizli Su Yolu: Ehmedek kısmından Oltu Çayı’na inen gizli bir su yolu bulunmaktadır.
• Selçuklu Hamamı: Kalenin doğu eteğinde yer alan ve künklerle kaleye bağlı olan bu hamam kalıntısı, dış kalenin günümüze ulaşan az sayıdaki izlerinden biridir.
• İç Mekânlar: Kale içerisinde sarnıçlar ve muhafızlara ait barınma alanları yer almaktadır.

Dinî Yapılar

Kale içerisinde farklı kültürel katmanları temsil eden yapılar mevcuttur:

• Mısri Zinnun Türbesi: Kuzeydeki burçlardan birinin içinde yer alan türbe, 1655’te şehit olan Kadı Zinnun’a aittir ve halk arasında "Başını vermeyen şehit" menkıbesiyle bilinmektedir.
• Gürcü Şapeli: Kuzeydoğu burcu üzerinde yer alan, 10-11. yüzyıllarda Gürcüler tarafından inşa edilen altı yapraklı yonca planlı bir yapıdır. Duvarlarındaki güneş saati motifi dikkat çekicidir.

Güncel Restorasyon Projesi

2024 yılı itibarıyla kalenin turizme kazandırılması için kapsamlı bir proje başlatılmıştır. Toplam bütçesi yaklaşık 53 milyon TL olan projenin 47,7 milyon TL’lik kısmı KUDAKA tarafından finanse edilmektedir. Bu restorasyonla kalenin tarihi dokusunun korunması ve sosyal gelişmişlik düzeyinin artırılması hedeflenmektedir.^【3】