Hadrian Tapınağı

Hadrian Tapınağı, Balıkesir ili Erdek ilçesi sınırlarında yer alan Kyzikos Antik Kenti’nde bulunan, Roma İmparatorluk Dönemi’ne ait anıtsal bir tapınaktır. Korinth düzeninde inşa edilen yapı, kentin dikkat çeken mimari eserlerinden biridir.

Tarihçe

Tapınağın yapımına büyük olasılıkla MS 1. yüzyılda başlanmıştır. Antik kaynaklara göre yapı, mali sıkıntılar nedeniyle kısa sürede tamamlanamamış, MS 123 yılında meydana gelen deprem sonrasında kenti ziyaret eden İmparator Hadrianus’un maddi desteğiyle inşası sürdürülmüştür. Depremin ardından gerçekleştirilen bu destekle tapınağın yapımı yeniden hız kazanmıştır.

Yapının başlangıçta Zeus’a adanmış olduğu, ancak imparatorun desteği nedeniyle Hadrianus’a da ithaf edildiği belirtilmektedir. Antoninler Dönemi’nde meydana gelen bir başka deprem sonucunda tapınak yeniden zarar görmüş ve onarım çalışmaları yapılmıştır.

6. yüzyıl ortalarında meydana gelen deprem sonrasında yapı büyük ölçüde tahrip olmuş, Doğu Roma döneminde kentin önem kaybetmesiyle birlikte tapınak da terk edilmiştir. Orta Çağ ve sonrasında yapı malzemelerinin devşirilmesi ve kireç üretimi amacıyla kullanılması, kalıntıların önemli ölçüde zarar görmesine yol açmıştır.

Mimari Özellikler

Hadrian Tapınağı, doğu-batı doğrultusunda uzanan yedi galeri üzerine inşa edilmiştir. Pseudodipteros planlı ve Korinth düzenindeki yapı 8 × 15 sütunlu olarak tasarlanmıştır. Antik yazarlar tapınağın üç katlı olduğunu ve büyüklüğü sayesinde denizciler için bir işaret noktası oluşturduğunu belirtmektedir.

Tapınağın stylobat ölçüleri konusunda farklı görüşler bulunmakla birlikte, kazı verilerine göre güney uzun kenarda eutyntheria seviyesindeki ölçü yaklaşık 116 metre olarak tespit edilmiştir. Yapının naos kısmı tonozlu galeriler üzerine oturmaktadır. Havalandırma boşlukları ve galeriler, tapınağın altyapısına ilişkin önemli mimari unsurlar arasında yer almaktadır.^【1】

Korinth başlıklarına ait mimari bezemeler kazılarda çok sayıda parça hâlinde ele geçirilmiştir. Ancak alanın uzun süre kireç ocağı olarak kullanılması nedeniyle bezeme parçalarının büyük bölümü küçük ve dağınık hâlde bulunmuştur.

Seyyahların Tanıklıkları

15. yüzyılda Kyzikos’u ziyaret eden seyyahlar, tapınağın dönemin koşullarına rağmen hâlen ayakta olan sütunlarını ve anıtsal görünümünü kaydetmiştir. Özellikle Anconalı Cyriacus’un aktardıkları, yapının geç Orta Çağ’daki durumu hakkında bilgi vermektedir. Seyyahın ilk ziyaretinde çok sayıda sütunun ayakta olduğu, ikinci ziyaretinde ise önemli ölçüde yıkım gerçekleştiği belirtilmektedir.^【2】

Kazı Çalışmaları

Kyzikos’ta ilk düzenli kazılar 1989–1997 yılları arasında gerçekleştirilmiş, ikinci dönem kazılar 2006 yılında yeniden başlamıştır. Çalışmalar özellikle tapınak alanında yoğunlaşmıştır.

Kazılarda Orta Çağ’a ait mezarlar, pithoslar ve amphoralar ortaya çıkarılmıştır. Ayrıca tapınak çevresinde Orta Çağ ve Cumhuriyet Dönemi’ne ait kireç kuyuları tespit edilmiştir. Bu bulgular, yapının uzun süre yapı malzemesi kaynağı olarak kullanıldığını göstermektedir.

Tapınağın üzerine oturduğu tonozlu galeriler, havalandırma boşlukları ve altyapı sistemi kazılarla daha ayrıntılı biçimde belgelenmiştir. Sütun sayısı konusunda farklı görüşler bulunmakla birlikte, bazı araştırmacılar ön cephede sekiz sütun bulunduğunu kabul etmektedir.

Günümüzdeki Durumu

Günümüzde tapınak kalıntıları büyük ölçüde toprak ve moloz altında olup, doğu-batı doğrultusunda uzanan yükselti şeklinde görülmektedir. Kazı ve belgeleme çalışmaları sürmekte, mimari bezemeler ve yapı elemanları üzerine araştırmalar devam etmektedir.