Hikmetiye Camii

Hikmetiye Camii, Kocaeli ili Kartepe ilçesi Derbent Mahallesi sınırları içerisinde yer alan, 19. yüzyıl sonu Osmanlı mimarisini yansıtan ve Sultan II. Abdülhamit tarafından inşa ettirilen tarihi bir ibadethanedir.^【1】

^{İç Kısım} (T.C. Kartepe Kaymakamlığı)

Cami, Sultan II. Abdülhamit’in saray görevlilerinden Habibe Hanım’ın vefatının ardından, 1899 (Hicri 1317) yılında padişahın fermanı ile inşa edilmiştir. Habibe Hanım, Japonya’da meydana gelen Ertuğrul Fırkateyni faciasında oğlunu kaybetmesi üzerine, mülkiyetinde bulunan yaklaşık 7.000 metrekarelik alanı cami yapılması amacıyla hibe etmiştir.

Yapının inşa süreci için saraydan 22.564 kuruş nakit ödenek ayrılmış, Hikmetiye köyü sakinleri ise 7.000 kuruş değerinde malzeme yardımı sağlayarak toplam maliyeti 29.564 kuruşa tamamlamıştır. İnşaatın gerçekleştirilmesi için Ermeni bir usta görevlendirilmiştir. Bazı görüşlere göre yapının asıl inşa tarihi 1894 yılına dayanmakta, 1899 tarihi ise kapsamlı bir onarımı işaret etmektedir.^【2】

Yapı, Kocaeli’nin Kartepe ilçesine bağlı Derbent Mahallesi’nde, eski adıyla Hikmetiye köyünde bulunmaktadır. Hikmetiye köyü, 26 Temmuz 1899 tarihinde Süleyman Bey tarafından "Abbas" adıyla kurulmuş, nüfusunun çoğunluğunu 19. yüzyıl sonlarında bölgeye yerleştirilen Abhaz göçmenleri oluşturmuştur. Cami, kuzey-güney doğrultulu dikdörtgen bir avlunun güneybatı kesiminde, meyilli bir arazi üzerinde konumlanmıştır. Kot farkının dengelenmesi amacıyla kuzey cephedeki subasman seviyesi daha yüksek tutulmuştur.^【3】

Hikmetiye Camii, kaba yonutaş ve tuğla malzemenin birlikte kullanıldığı almaşık teknikle inşa edilmiştir. Kuzey-güney doğrultulu dikdörtgen plana sahip olan yapının dış cepheleri sıvasız bırakılmış; köşe bölümleri ve pencere kenarları tuğla dizileriyle detaylandırılmıştır.

^{Hikmetiye Camii} (T.C. Kartepe Kaymakamlığı)

Kuzey cephesindeki pencerelerin üzerinde yer alan üçgen alınlık, yapıya anıtsal bir dış görünüm kazandırmaktadır. Yapının dış örtüsü kiremit kaplı kırma çatıdan oluşmaktadır. Alt sırada yer alan büyük boyutlu pencerelerin tamamı yuvarlak kemerli bir forma sahiptir.^【4】

Yapının harim bölümüne kuzey cephedeki ana kapıdan girilen bir giriş mekânı üzerinden geçilmektedir. Harimin üzeri, içten ahşap bir tavanla örtülüdür; bu tavanın merkezinde ince çıtalarla karelere bölünmüş ve baklava dilimli bordürle çevrelenmiş bir göbek yer almaktadır. İki kademeli kırlangıç örtü sisteminin uygulandığı tavan yapısı dikkat çekicidir.

İç mekânda yer alan çokgen formlu ahşap mihrap sonradan yenilenmiş olup, eski kayıtlarda mermer kaplı olduğu belirtilmektedir. Mihrabın sağında ahşap minber, güneydoğu köşesinde ise vaaz kürsüsü konumlanmıştır. Harimin kuzeyinde ahşap ayaklar üzerine oturtulmuş iki katlı kadınlar mahfili bulunmakta ve mahfilin orta kısmında güneye doğru uzanan bir balkon yer almaktadır.^【5】

Caminin kuzeybatı köşesine bitişik nizamda inşa edilen minaresi, kare bir kaide üzerine silindirik gövdeli ve tek şerefelidir. Minare kaidesinde taş, gövdesinde ise tuğla malzeme kullanılmıştır. Mevcut minare, 1999 Marmara depreminde yıkılan orijinal minarenin yerine aslına uygun olarak tekrar inşa edilmiştir. Minareye giriş, harimin batı duvarındaki basık kemerli kapı aracılığıyla sağlanmaktadır.^【6】

Hikmetiye Camii, 1967 Adapazarı depreminde hasar görmüş, 1999 Marmara depreminde ise minaresi tamamen yıkılmıştır. Yapı, 1982 yılında Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu tarafından tescil edilerek koruma altına alınmıştır. Kocaeli Büyükşehir Belediyesi, Kocaeli Valiliği ve Kartepe Belediyesi’nin iş birliğiyle yürütülen restorasyon çalışmaları 2014 yılında tamamlanarak yapı aslına uygun hale getirilmiştir. Cami, inşa edildiği tarihten itibaren ibadete açık kalmaya devam etmektedir.^【7】