İstanbul Elektrik Tramvay ve Tünel İşletmeleri Genel Müdürlüğü (İETT)

İstanbul Elektrik Tramvay ve Tünel İşletmeleri (İETT), İstanbul Büyükşehir Belediyesi'ne bağlı olarak toplu taşıma hizmetleri sunan kamu kuruluşudur. 1871 yılında faliyete başlayan İETT, günümüzde İstanbul genelinde otobüs, metrobüs, nostaljik tramvay ve tünel gibi farklı toplu taşıma sistemlerinin işletimini yürütmektedir.

Tarihçe

İETT'nin geçmişi 1869 yılında Dersaadet Tramvay Şirketi'nin kurulmasıyla başlamıştır. 1871'de İstanbul'da ilk atlı tramvaylar hizmete girmiştir. 1875'te Londra'dan sonra dünyanın en eski ikinci metrosu olan Tünel kullanıma açılmıştır. 1914 yılında elektrikli tramvay işletmeciliğine geçilmiş, bu hizmet bir süre çeşitli şirketler tarafından yürütülmüştür. 1939 yılında 3645 sayılı yasa ile millileştirilmiş ve İstanbul Elektrik Tramvay ve Tünel (İETT) İşletmeleri Umum Müdürlüğü adıyla kamuya devredilmiştir.

1930'da otobüs ve 1961'de troleybüs hizmetleri başlatılmıştır. 1945 yılında havagazı fabrikaları ve dağıtım sistemleri İETT'ye devredilmiş, bu hizmet 1993 yılında sonlandırılmıştır. 1982'de İstanbul'daki elektrik dağıtımı Türkiye Elektrik Kurumu'na (TEK) devredilmiştir. 1980 yılında Mavi Kart uygulamasına geçilmiş, 1985 yılında ise özel halk otobüslerinin yönetimi ve denetimi İETT'ye bırakılmıştır.

1991 yılında Taksim-Tünel hattında Nostaljik Tramvay hizmete alınmıştır. 1993 yılında çift katlı otobüsler kullanıma başlamış, 1994 yılında ise Türkiye'de ilk defa otobüslerde mobil reklam uygulaması başlatılmıştır. 1995 yılında elektronik bilet AKBİL sistemi kullanılmaya başlanmıştır.

1998 yılında çevre dostu otobüsler hizmete alınmış, 2003 yılında Moda Tramvayı işletmeye açılmıştır. 2004 yılında otobüs yolculuklarında sigorta uygulaması başlatılmış, 2005'te ekspres otobüsler hizmete girmiştir. 2006 yılında Avrupa standartlarına uygun çevreci ve alçak tabanlı otobüsler, 2007 yılında ise yeni çift katlı kırmızı otobüsler hizmete alınmıştır.

2006 yılında başlatılan tek bilet uygulaması ile toplu taşımada entegrasyon sağlanmıştır. 2007 yılında Metrobüs hattı hizmete açılmış, 2008 yılında kâğıt biletler kaldırılarak 'beşiBiryerde' uygulamasına geçilmiştir. 2008'de Bağlarbaşı'ndaki eski tramvay deposu kültür merkezine dönüştürülmüş, Metrobüs hattı 2009 yılında Söğütlüçeşme'ye kadar uzatılmıştır. Aynı yıl Edirnekapı-Topkapı raylı sistem hattı İETT tarafından hizmete alınmıştır.

2009 yılında mobil İETT uygulaması geliştirilmiş ve hat, güzergâh bilgileri cep telefonları üzerinden erişilebilir hâle getirilmiştir. 2010 yılında Tünel'in 135. yılı kutlanmış, güvenli yolculuk projesi kapsamında İETT şoförlerinin üniversitelerde eğitim almaları sağlanmıştır. 2011 yılında kalite yönetim çalışmaları başlatılmıştır. 2013 yılında İETT filosuna 1705 yeni otobüs dâhil edilmiştir. 2014 yılında 965 yeni şoför göreve başlamış ve şoför eğitimleri için İETT Akademi kurulmuştur. 2015 yılında AKBİL sistemi tamamen kaldırılarak İstanbulkart sistemine geçilmiştir.

2016 yılında İETT, Avrupa Kalite Yönetimi Vakfı (EFQM) tarafından “Müşteriye Değer Katma” kategorisinde ödül almıştır. Aynı yıl Stevie International Business Awards tarafından insan kaynakları alanında bronz ödüle layık görülmüştür.

İETT'nin futbol takımı, 2017 yılında İngiltere'de düzenlenen Dünya Kurumsal Kupa Oyunları'nda dördüncü kez şampiyon olmuştur. 2018 yılında tamamı yerli üretim olan 375 otobüs filosuna katılmıştır. 2019 yılında metrobüs hattında kadın güvenlik görevlileri, 2020 yılında ise kadın şoförler görev yapmaya başlamıştır. Aynı yıl Adalar'da fayton taşımacılığı kaldırılmış ve yerine elektrikli araçlar kullanıma sunulmuştur. İstanbul'daki tüm toplu taşıma otobüsleri İETT bünyesinde birleştirilmiştir.

2021 yılında İETT'nin 150. yılı kutlanmış, metrobüs hattı için 160 yeni araç alımı gerçekleştirilmiştir. Aynı yıl İngiltere merkezli Prestige Awards tarafından "Yılın Ulaşım Şirketi" ödülü verilmiştir. 2022 yılında İETT, 112. UITP Otobüs Komitesi Toplantısına ev sahipliği yapmış ve Avrupa Kalite Araştırma Topluluğu tarafından kalite ödülüne layık görülmüştür. Aynı yıl metrobüs hattında bakım maliyetlerini azaltmak ve yolculuğu güvenli hâle getirmek amacıyla "Beyaz Yol" uygulamasına geçilmiştir.

İETT Mevcut Hizmetleri

İstanbul Elektrik Tramvay ve Tünel İşletmeleri (İETT), günümüzde İstanbul genelinde çeşitli toplu taşıma hizmetleri sunmaktadır. Bu hizmetler aşağıdaki başlıklar altında toplanmaktadır:

Otobüs İşletimi

İETT, İstanbul genelinde kent içi yolcu taşımacılığı amacıyla otobüs seferleri düzenlemektedir.

• 2025 yılı itibarıyla İETT filosunda yaklaşık 3735 otobüs bulunmaktadır.
• Otobüsler, belirlenmiş güzergâhlar üzerinde faaliyet göstermekte olup, Avrupa ve Anadolu yakasında geniş bir ağa sahiptir.
• Seferler, günlük yolcu talebi ve trafik yoğunluğuna göre planlanmakta, yoğun hatlarda sıklaştırılmış servis uygulanmaktadır.

Metrobüs İşletimi

Metrobüs, İETT tarafından işletilen ve İstanbul'da özel yol (BRT - Bus Rapid Transit) kullanan hızlı toplu taşıma sistemidir.

• Söğütlüçeşme ile Beylikdüzü arasında hizmet vermektedir.
• 44 istasyon ve yaklaşık 52 kilometre uzunluğunda bir hattır.
• Şehir trafiğinden bağımsız bir taşıma koridorunda çalıştığı için hızlı ve kesintisiz bir ulaşım sağlar.
• 24 saat kesintisiz hizmet sunan hatlardan biridir.

Nostaljik Tramvay

İETT tarafından iki bölgede nostaljik tramvay işletimi yapılmaktadır:

• Taksim – Tünel Hattı (Beyoğlu Nostaljik Tramvayı)
• Kadıköy – Moda Hattı (Kadıköy Nostaljik Tramvayı)
• Bu hatlar, özellikle turistik ve tarihi değeri olan bölgelerde sınırlı mesafede hizmet vermektedir.

Tünel İşletmesi

• Karaköy – Beyoğlu Tünel Hattı, İETT tarafından işletilen ve 1875 yılından bu yana hizmet veren bir yeraltı ulaşım sistemidir.
• Tünel, dünyanın en eski ikinci yeraltı taşıma sistemlerinden biridir.
• İki durak arasında kısa mesafede, eğimli bir hat üzerinde sefer yapmaktadır.

Özel Halk Otobüsleri Koordinasyonu

İETT, özel halk otobüslerinin güzergâh, tarife ve hizmet kalitesini denetlemektedir.

• Özel halk otobüsleri, İETT ile entegre şekilde faaliyet gösterir ve aynı bilet sistemi kullanılır.

Toplu Taşıma Yönetim ve Denetim Hizmetleri

• İETT, İstanbul genelinde tüm otobüs ve metrobüs hatlarının sefer saatleri, araç takibi ve yolcu yoğunluk yönetimini sağlamaktadır.
• Güzergâh planlamaları ve sefer optimizasyonları yapılarak toplu taşıma hizmetlerinin etkinliği artırılmaktadır.

Akıllı Ulaşım Sistemleri

• Gerçek zamanlı araç takibi
• Durak bilgilendirme ekranları
• Mobil uygulamalar aracılığıyla yolcu bilgilendirme
• Elektronik ücret toplama sistemleri
• gibi teknolojik uygulamalar, İETT tarafından aktif şekilde kullanılmaktadır.

Günümüzde Kullanılan Halk Otobüsleri(İETT)

Hizmetlerin ve Uygulamaların Kronolojik Gelişimi

• Atlı Tramvay (1871)
• Elektrikli Tramvay (1914)
• Otobüs Hizmeti (1930)
• Troleybüs Hizmeti (1961)
• Nostaljik Tramvay (1991)
• Çift Katlı Otobüsler (1993)
• AKBİL Elektronik Bilet (1995)
• Moda Tramvayı (2003)
• Tek Bilet ve Entegrasyon (2006)
• Metrobüs (2007)
• Mobil İETT Uygulamaları (2009)
• İstanbulkart (2015)
• Kadın Güvenlik Görevlileri ve Kadın Şoförler (2019-2020)
• Elektrikli Araçlarla Adalar Ulaşımı (2020)
• Beyaz Yol Uygulaması (2022)