Karaca (Capreolus capreolus)

Karaca (Capreolus capreolus), Mammalia (Memeliler) sınıfının Artiodactyla (Çift Toynaklılar) takımında, Cervidae (Geyikler) familyasında yer alan ve Avrupa ile Türkiye'de yaşayan en küçük geyik türüdür. Vücut ağırlıkları ortalama 18 ila 35 kilogram, boyları 65-75 santimetre ve uzunlukları 95-140 santimetre arasında değişmektedir. Sadece erkek bireylerde bulunan kısa, çatallı ve üzeri pürüzlü boynuzları, cinsel dimorfizmin belirgin bir kanıtıdır; ancak boyut açısından dişi ve erkek bireyler arasında yüksek bir fark bulunmamaktadır.

^{Karaca (Capreolus capreolus)}

^{(Yapay Zeka ile Oluşturulmuştur)}

Karacaların fiziksel yapısı, ince ve uzun bacaklar ile nispeten uzun bir boyun karakteristiği taşır. Gözleri büyüktür ve üst göz kapaklarında uzun kirpikler yer alır. Kulakları gövdelerine oranla oldukça büyük olup (12-16 santimetre) öne dönük ve yukarı kalkık bir yapı sergiler.

Türün kuyrukları 2 ila 3 santimetre ile oldukça kısadır ve kuyruğun bağlandığı bölgede "ayna" adı verilen, geniş ve beyaz renkli belirgin bir leke bulunur. Vücut kürklerinin rengi mevsimsel varyasyonlar gösterir; yaz aylarında kırmızımsı-kahverengi veya pas kırmızısı olan kürk, kış aylarında kalınlaşarak gri ve boz-kahverengi tonlarına dönüşür. Karın altı kısımları ise genellikle açık renklidir.

Dünya üzerinde Capreolus cinsi altında, biri Capreolus capreolus diğeri ise Kuzeydoğu Asya'da yayılış gösteren Capreolus pygargus olmak üzere iki tür tanımlanmıştır. Capreolus capreolus, Avrupa kıtasının en kuzeyi hariç tamamında, Kafkaslar, Suriye, Irak ve İran'ın kuzey bölgelerinde yayılış göstermektedir.

Türkiye popülasyonu genel olarak Karadeniz ve Marmara bölgelerinde yoğunlaşmakla birlikte; Ege, Akdeniz, Güneydoğu Anadolu, Hakkari ve İç Anadolu'nun kalıntı ormanlık alanlarında da yaşamaktadır. Sistematik açıdan Türkiye'deki karacalar ağırlıklı olarak nominat alttür (Avrupa formu) kabul edilmekle birlikte, Doğu Karadeniz popülasyonunun C. c. armenius, Hatay ve Hakkari popülasyonlarının ise C. c. coxi alttürü olduğu yönünde taksonomik kayıtlar mevcuttur.

Habitat bağlamında yaprak döken, iğne yapraklı veya karışık ormanlar, tarım arazileri, bozkırlar ve orman içi açıklıklar ana yaşama alanlarıdır. Tür, genellikle yüksek insan etkinliğine sahip kara yolu ve yerleşim yerlerinden uzak durma eğilimi gösterir.

^{Karaca ve Yavrusu}

^{(Yapay Zeka ile Oluşturulmuştur)}

Karacalar 24 saat boyunca aktif olabilen canlılar olup özellikle gün doğumu ve gün batımında yüksek hareketlilik sergilerler. Beslenme rejimleri; yaşadıkları alanın ve mevsimin özelliklerine göre yaprak döken ağaçların taze sürgünleri, yaprakları, otsu bitkiler, eğrelti otları, böğürtlen gibi meyveler ile kış aylarında yosun ve likenlerden oluşur.

Saatte 70 kilometre hıza ulaşabilen kısa mesafe koşucularıdır. Uzun mesafeli bir göç rotaları bulunmamasına rağmen, mevsim koşullarına ve besin bulma durumuna göre yazın yüksek rakımlara, kışın ise vadilere veya tarlalara doğru dikey yer değiştirmeler yaparlar.

Sosyal yapıları kış aylarında 4-5 bireylik küçük gruplar halindeyken, yaz aylarında yetişkin erkekler yalnızlaşarak bölgeci (territoryal) bir davranış sergilerler. Üreme döneminde bölgelerini diğer erkeklere karşı savunan lider erkekler arasında, zaman zaman ölümle sonuçlanabilen şiddetli boynuz kavgaları yaşanır.

Türün üreme dönemi temmuz ayında başlar ve ağustos sonuna kadar devam eder. Çiftleşme sonrası döllenen yumurta, dişi karacanın uterusunda birkaç ay boyunca gelişime başlamadan bekler; bu durum karacayı implantasyonun geciktirildiği tek çift toynaklı tür yapmaktadır.

^{Karaca (Capreolus capreolus)}

^{(Yapay Zeka ile Oluşturulmuştur)}

Yaklaşık 264 ila 318 gün süren toplam gebelik sürecinin ardından yavrular nisan ve temmuz ayları arasında doğar. Dişiler genellikle ikiz, nadiren de tek veya üçüz yavru dünyaya getirirler; yenidoğanların kütlesi 1 ila 1,7 kilogram arasındadır. Yavruların kürkleri ilk 6 hafta boyunca beyaz benekli olup, bu desen doğal ortamda gizlenmelerine olanak tanıyan bir kamuflaj sağlar.

Anne, beslenmek için yavrularını doğada izole şekilde saklar. Dişi ve erkek bireyler fizyolojik olarak 14 aylıkken eşeysel olgunluğa ulaşmalarına karşın, erkekler grup içi hiyerarşi sebebiyle genellikle üç yaşından önce çiftleşme imkânı bulamazlar.

Karacaların doğal ortamlardaki ortalama yaşam süresi 7-8 yıl olup, genel olarak 8 yaşından önce ölmektedirler; ancak kaydedilmiş maksimum yaşam süreleri 14 ila 18 yıla kadar çıkabilmektedir.

Karaca, IUCN Kırmızı Listesi'nde küresel düzeyde tehlike altında olmayan türler kategorisinde yer almaktadır. Bununla birlikte, Orta Doğu gibi belirli coğrafyalarda yaşayan alttürlerinin (örneğin C. c. coxi) popülasyon riskine sahip olabileceği belirtilmektedir.

Doğal ekosistemde kurt, vaşak, çakal ve tilki gibi predatörler ile avlanma, trafik kazaları ve yaşam alanlarının daralması türün popülasyonunu sınırlandıran başlıca faktörlerdir. Türkiye'de dişi ve yavrular 1937'den, erkekler ise 1956'dan beri resmi olarak koruma altındadır ve bazı sahalarda tarımsal faaliyetlerin veya avlanmanın engellenmesi türün popülasyonunda artış sağlamış; karacalar son yıllarda İç Anadolu step ormanları gibi yeni bölgelere doğru yayılım göstermiştir.^【1】