Bilimsel adıyla Vipera xanthina veya Montivipera xanthina, Viperidae (engerekgiller) ailesine mensup zehirli bir yılan türüdür. Literatürde "Ottoman Viper" (Osmanlı Engereği) adıyla da anılmaktadır. Türkiye'de bulunan zehirli yılan türleri arasında zehrinin etkinliği açısından en tehlikeli taksonlardan biri olarak kabul edilen bu tür, Türkiye'ye özgü (endemik) bir canlıdır.

Fiziksel Özellikler

Şeritli engereğin boyu ortalama 70-80 cm civarında olup, en fazla 100 cm uzunluğa ulaşabilmektedir. Sırt bölgesi genel olarak kül rengi ya da grimsi kahverengi tonlarındadır. Sırt kısmında, baştan kuyruğa kadar uzanan büyük, siyah veya koyu kahverengi benekler yer alır; bu benekler bazı bireylerde birleşerek baklava deseni, dalgalı ya da zikzaklı bir şerit görünümü oluşturur.

Vücudun yan taraflarında da birer sıra benek bulunur. Başın üzerinde küçük siyah benekler, arka kısmından yanlara sarkan iki büyük siyah benek ve belirgin bir siyah şakak bandı mevcuttur. Karın bölgesi ise sarımsı beyaz renkte olup üzerinde küçük siyah noktalar barındırır.

Habitat ve Dağılım

Bu tür, genellikle dağlarda, ormansız ve taşlık alanlarda yaşamını sürdürür. Deniz seviyesinden 2000 metre yüksekliğe kadar olan bölgelerde bulunabilirler. Coğrafi dağılım açısından Türkiye'nin Orta, Güney ve Batı Anadolu bölgelerinde, habitatın uygun olduğu alanlarda yayılım gösterirler.

Beslenme ve Davranış

Şeritli engerekler genel olarak küçük kemiriciler, kuşlar, kertenkeleler ve diğer yılanlarla beslenirler. Kemiricilerle beslenmeleri nedeniyle ekolojik açıdan yararlı kabul edilirler.

Gündüzleri taş altlarında ve oyuklarda saklanan bu hayvanlar, avlanma faaliyetlerini gece gerçekleştirirler. Hareketleri genellikle oldukça ağırdır; ancak saldırı anında veya kendilerini koruma amaçlı hamlelerinde çok hızlı olabilirler.

Zehir Özellikleri ve Toksisite

Vipera xanthina, zehir etkinliği yüksek bir türdür. Yapılan laboratuvar çalışmalarında, zehir proteinlerinin yılanın yaşına ve boyuna bağlı olarak kalitatif (nitel) ve kantitatif (nicel) varyasyonlar gösterdiği tespit edilmiştir.

Albino sıçanlar üzerinde yapılan histopatolojik incelemelerde, şeritli engerek zehrinin kas dokusuna enjekte edilmesi sonucunda deride ödem, hemoraji (kanama), hücre infiltrasyonu ve yağ nekrozu oluştuğu gözlemlenmiştir. Ayrıca karaciğer dokusunda dejenerasyon ve kas dokusunda miyonekroz (kas ölümü) gibi ciddi hasarlara yol açtığı belirlenmiştir. İnsanları ısırması durumunda ölümcül yaralar veya tehlikeli zehirlenmeler oluşturabileceği belirtilmekle birlikte, bu konudaki klinik verilerin detayı hakkında kaynaklarda henüz yeterli bilgi bulunmadığı not edilmiştir.

Korunma Durumu

Şeritli engereklerin soyları tehlike altındadır. Bu duruma neden olan temel faktörler, dar bir yayılış alanına sahip olmaları ve insanlar tarafından avlanmalarıdır.