Karagöl-Sahara Milli Parkı

Karagöl–Sahara Milli Parkı, Türkiye’nin kuzeydoğusunda Artvin ilinin Şavşat ilçesi sınırları içinde yer alan ve Karagöl ile Sahara yaylası olmak üzere iki ayrı bölümden oluşan bir korunan doğal alandır.^【1】 Alan; sahip olduğu orman ekosistemleri, sulak alanlar, dağ çayırları ve zengin biyolojik çeşitlilik nedeniyle Türkiye’de milli park statüsünde koruma altına alınmıştır. Milli park; doğal peyzaj özellikleri, jeolojik yapısı, flora ve fauna çeşitliliği ile rekreasyonel kullanım olanaklarının bir arada bulunduğu bir alan olarak değerlendirilmektedir.

Karagöl-Sahara Milli Parkı (Şavşat Belediyesi)

Kuruluşu ve Statüsü

Karagöl–Sahara Milli Parkı, doğal ve kültürel değerlerinin korunması amacıyla 1994 yılında milli park statüsü kazanmıştır. Milli park statüsüne alınan alanın büyüklüğü yaklaşık 3766 hektardır. Bu statü ile alanın doğal ekosistemlerinin korunması, rekreasyonel kullanımın planlı biçimde yürütülmesi ve biyolojik çeşitliliğin sürdürülebilir şekilde korunması amaçlanmıştır.^【2】

Milli parkın ilan edilmesinde bölgenin sahip olduğu doğal peyzaj özellikleri, flora ve fauna zenginliği, yayla kültürü ve rekreasyon potansiyeli etkili olmuştur. Alanın iki farklı bölümden oluşması, farklı ekolojik ve coğrafi özelliklerin bir arada bulunmasını sağlamaktadır.

Coğrafi Konum

Karagöl–Sahara Milli Parkı, Türkiye’nin kuzeydoğusunda Artvin ilinin Şavşat ilçesi sınırları içinde yer almaktadır. Milli park alanı Şavşat ilçesinin kuzey ve kuzeybatı kesimlerinde yer almakta olup doğal peyzaj özellikleri bakımından Doğu Karadeniz dağ sisteminin etkisi altındaki alanlardan biridir.

Milli park iki ayrı bölümden oluşmaktadır: Karagöl bölümü ve Sahara bölümü. Bu iki bölüm hem coğrafi özellikleri hem de ekosistem yapıları bakımından farklı karakterler göstermektedir. Karagöl bölümü daha çok ormanlarla çevrili göl ekosistemi ile dikkat çekerken, Sahara bölümü yayla ve dağ çayırı ekosistemlerinin hâkim olduğu bir alan niteliği taşımaktadır.

Karagöl-Sahara Milli Parkının Karagöl Bölümü (Kültür Portalı)

Karagöl Bölümü

Karagöl bölümü, Şavşat ilçe merkezinin yaklaşık 45 kilometre kuzeyinde yer almaktadır.^【3】 Bu bölüm, ormanlarla çevrili bir göl havzası ve çevresindeki dağlık alanlardan oluşmaktadır. Karagöl’ün bulunduğu alan doğal peyzaj özellikleri bakımından bölgenin dikkat çeken alanlarından biridir.

Karagöl çevresi yoğun orman örtüsü ile kaplıdır ve bu ormanlar göl ekosistemi ile birlikte bütünleşmiş bir doğal yapı oluşturmaktadır. Gölün çevresindeki topoğrafya vadilerle parçalanmış olup eğimli arazi yapısı dikkat çekmektedir.

Karagöl bölümünde Meşeli köyüne bağlı bazı yerleşim alanları bulunmaktadır. Bu yerleşim alanları milli park sınırları içinde yer almakta veya sınırlarına yakın konumda bulunmaktadır.

Sahara Bölümü

Sahara Yaylası (Kültür Portalı)

Sahara bölümü Şavşat ilçe merkezine yaklaşık 17 kilometre uzaklıkta bulunmaktadır.^【4】 Bu bölüm Karagöl kesimine göre daha yüksek rakımlı alanlardan oluşmaktadır. Sahara Yaylası ve çevresindeki dağ çayırları bu bölümün başlıca doğal özelliklerini oluşturmaktadır.

Sahara bölgesi geniş yayla düzlükleri ve çevresindeki dağlık alanlardan meydana gelmektedir. Yaklaşık 1700–1800 metre yükselti aralığında bulunan bu yayla alanları bölgedeki yaylacılık faaliyetleri için önemli bir kullanım alanı oluşturmaktadır.^【5】

Sahara bölümünde Kocabey Yaylası başta olmak üzere çeşitli yayla yerleşimleri bulunmaktadır. Bu yayla alanları özellikle yaz aylarında hayvancılık faaliyetleri ve geleneksel yayla yaşamı açısından kullanılmaktadır.

Milli parkın bu iki bölümü hem doğal peyzaj özellikleri hem de ekolojik yapıları bakımından farklılık gösterse de birlikte değerlendirildiğinde bölgenin biyolojik çeşitliliğini ve doğal zenginliğini oluşturan bütüncül bir ekosistem meydana getirmektedir.

Jeomorfolojik ve Jeolojik Özellikler

Milli park alanında Paleojen ve Neojen dönemlerine ait jeolojik oluşumlar bulunmaktadır. Bölgedeki kayaçların önemli bir bölümü sedimanter kökenlidir. Arazi yapısı vadilerle parçalanmış olup bu durum heyelan ve kütle hareketlerinin görüldüğü bir topoğrafya oluşturmuştur.^【6】

Karagöl, heyelan sonucunda oluşmuş bir göldür. Kayan kütlenin gerisinde oluşan çanakta biriken sular gölü meydana getirmiştir. Bu nedenle göl, heyelan gölü olarak tanımlanmaktadır.^【7】

Sahara bölgesinde ise örtü bazaltları ile karakterize edilen bir jeolojik yapı bulunmaktadır. Bazalt örtüsünün aşındığı yerlerde tersiyer formasyonları ortaya çıkmaktadır. Bölgenin topoğrafyası derin vadilerle parçalanmış olup eğim değerleri oldukça yüksektir.

Topoğrafya

Milli parkın topoğrafyası genel olarak dağlık ve engebeli bir yapı göstermektedir. Sahara bölümü yaklaşık 1700–1800 metre yükselti aralığında bulunan sınırlı düzlüklerden oluşmaktadır. Bu düzlükler çevresindeki yüksek eğimli dağlık alanlarla çevrilidir.^【8】

Karagöl çevresi ise ormanlarla kaplı dağlık bir alan içinde yer alan göl havzasından oluşmaktadır. Bu alan yer yer vadilerle parçalanmış bir topoğrafik yapıya sahiptir.

Hidrografya

Milli parkın hidrolojik yapısının en önemli unsurunu Karagöl oluşturmaktadır. Heyelan sonucu oluşmuş olan göl, çevresindeki orman ekosistemi ile birlikte önemli bir doğal peyzaj unsuru meydana getirmektedir. Göl çevresinde çeşitli dere ve akarsular bulunmakta olup bu akarsular bölgedeki sulak alan ekosistemlerinin oluşmasında önemli rol oynamaktadır.

Karagöl-Sahara Milli Parkı'nın Kış Manzarası (Anadolu Ajansı)

İklim

Karagöl–Sahara Milli Parkı, Doğu Karadeniz ile Doğu Anadolu iklim özelliklerinin etkisinin görüldüğü bir bölgede yer almaktadır. Bölgenin yüksek rakımlı olması nedeniyle kış aylarında yoğun kar yağışı görülmektedir. Bu durum özellikle kış aylarında milli parkın kar örtüsü ile kaplanmasına yol açmaktadır. Kar yağışının yoğun olduğu dönemlerde bölge tamamen beyaz bir örtü ile kaplanmakta ve doğal peyzaj önemli ölçüde değişmektedir. Bu durum kış mevsiminde bölgenin doğal görünümünün farklı bir karakter kazanmasına neden olmaktadır.

Flora

Karagöl–Sahara Milli Parkı zengin bitki çeşitliliğine sahip alanlardan biridir. Bölgede yapılan araştırmalarda çok sayıda bitki taksonu belirlenmiştir. Bu bitkiler farklı vejetasyon tipleri içinde dağılım göstermektedir.

• Orman ekosistemlerinde başlıca ağaç türleri arasında ladin ve sarıçam bulunmaktadır. Ayrıca göl çevresinde ahlat gibi bazı geniş yapraklı türlere de rastlanmaktadır.^【9】
• Ağaççık ve çalı formundaki bitkiler arasında orman gülü, kızılcık, fındık, böğürtlen ve orman çileği gibi türler yer almaktadır. Bunun yanında eğrelti ve çeşitli çayır bitkileri de yaygın olarak görülmektedir.^【10】
• Sahara Yaylası ve çevresinde alpin zon bitki toplulukları bulunmaktadır.^【11】 Bu alanlarda dağ çayırları ve yüksek dağ bitki türleri yaygın olarak gelişmiştir.

Fauna

Milli park alanı fauna açısından da çeşitlilik göstermektedir.

• Bölgede yaşayan memeli türleri arasında ayı, kurt, tilki, tavşan, domuz, porsuk ve sincap bulunmaktadır. Ayrıca vaşak gibi yaban hayatı türlerine de rastlanmaktadır.
• Kuş türleri arasında keklik, doğan, güvercin, karga, saksağan ve sığırcık gibi türler bulunmaktadır. Sulak alanlarda ve göl çevresinde çeşitli kuş türleri gözlenmektedir.
• Balık türleri arasında alabalık ve sazan gölde bulunan türler arasındadır.
• Ayrıca bölgede sürüngen türleri olarak yılan, kertenkele ve kaplumbağa gibi canlılara da rastlanmaktadır.^【12】

Sahara Yaylası ve Yaylacılık

Yayla alanlarında geleneksel yaylacılık faaliyetleri sürdürülmektedir. Bu faaliyetler bölge halkının ekonomik ve kültürel yaşamının önemli bir parçasını oluşturmaktadır.

Sahara bölgesinde düzenlenen geleneksel etkinliklerden biri Sahara Pancar Şenlikleri’dir. Bu etkinlikler bölge dışında yaşayan yöre halkının da katılımıyla gerçekleştirilmektedir ve yerel kültürel yaşamın önemli unsurlarından biri olarak değerlendirilmektedir.^【13】

Karagöl-Sahara Milli Parkında Konaklama Tesislerinin Karlar İçerisindeki Görünümü (Kültür Portalı)

Rekreasyon ve Turizm

Karagöl–Sahara Milli Parkı doğal peyzaj özellikleri nedeniyle rekreasyon ve doğa turizmi açısından önemli bir potansiyele sahiptir. Karagöl çevresindeki ormanlık alanlar günübirlik kullanım ve kamp faaliyetleri için uygun alanlar sunmaktadır.

Milli parkın Karagöl bölümünde konaklama amacıyla kullanılan tesisler bulunmaktadır. Ayrıca göl çevresinde yürüyüş, doğa gözlemi ve fotoğrafçılık gibi faaliyetler gerçekleştirilmektedir.

Sahara bölümü ise yayla turizmi, doğa yürüyüşleri ve kültürel etkinlikler açısından kullanılmaktadır.

Bölgedeki doğal peyzaj, flora ve fauna çeşitliliği ile rekreasyonel kullanım olanakları milli parkın turizm potansiyelini oluşturan başlıca unsurlar arasında yer almaktadır.

Koruma ve Yönetim

Karagöl–Sahara Milli Parkı’nın korunması ve yönetiminde temel amaç, alanın sahip olduğu doğal ekosistemlerin ve biyolojik çeşitliliğin devamlılığını sağlamaktır. Bu doğrultuda milli parkta bulunan bitki örtüsü, doğal habitatlar ve ekolojik yapı korunmaya çalışılmakta; insan faaliyetlerinin bu doğal dengeyi bozmayacak şekilde sınırlandırılması önem taşımaktadır. Ayrıca parkın sahip olduğu doğal değerlerin korunurken aynı zamanda kontrollü biçimde kullanılması ve alanın ekolojik özelliklerinin sürdürülebilir şekilde devam ettirilmesi yönetim anlayışının temel unsurlarından biridir.