Kimseye Hayır Diyememek: İyi Niyetin Sessiz Bedeli

“Hayır” demek çoğu insan için sadece iki hecelik bir kelime değildir. Birini kırma ihtimali, reddedilme korkusu, suçluluk duygusu ve onaylanma ihtiyacı bu kelimenin önüne koca bir duvar örer. Zamanla bu duvarın arkasında kalan kişi ise çoğu zaman biz oluruz.

Kimseye hayır diyememek genellikle iyi niyetle başlar. Yardımseverlik, uyumlu olma arzusu ve ilişkileri koruma isteği ilk motivasyonlardır. Ancak bu davranış tekrarlandıkça bir tercih olmaktan çıkar, otomatik bir refleks haline gelir. Kişi neye ihtiyacı olduğunu sormadan, hatta fark etmeden “evet” demeye başlar.

Hayır Diyememenin Psikolojik Arka Planı

Bu durum çoğu zaman çocuklukta öğrenilen ilişki kalıplarıyla ilişkilidir. Sevginin koşullu hissedildiği, onayın performansa bağlandığı ortamlarda büyüyen bireyler, kabul görmek için uyum sağlamayı öğrenir. Hayır demek, sevilmeme ya da dışlanma riskiyle eş tutulur.

Bir diğer önemli etken çatışmadan kaçınma eğilimidir. Hayır demek potansiyel bir gerilim oluşturur. Bu gerilimi tolere edemeyen kişiler, kısa vadede huzuru korumak için kendi sınırlarını sessizce ihlal eder. Sorun şu ki bu huzur geçicidir, bedeli ise birikir.

Görünmeyen Sonuçlar

Sürekli evet demek zamanla yorgunluk oluşturur. Fiziksel değil, zihinsel ve duygusal bir yorgunluk. Kişi kendine ayırması gereken zamanı başkalarının taleplerine verir. İçten içe bir öfke oluşur ama bu öfke çoğu zaman dışarı değil, içeri yönelir. Bir süre sonra şu düşünceler belirmeye başlar:
“Kimse beni gerçekten düşünmüyor.”
“Hep ben fedakarlık yapıyorum.”
“Değerim ancak işe yaradığım kadar.”

Bu noktada sorun başkalarının talepleri değil, bu talepler karşısında kendi sınırlarını koruyamamak olur.

Hayır Demek Neden Bu Kadar Zor

Hayır demek çoğu kişi için bencillik gibi algılanır. Oysa hayır, bir reddiye değil, bir sınır beyanıdır. Birine hayır derken aslında başka bir şeye evet denir. Dinlenmeye, odaklanmaya, kendi önceliklerine. Zor olan, karşı tarafın hayal kırıklığına tanıklık etmektir. Ancak burada önemli bir gerçek vardır. Sağlıklı ilişkiler, hayır cevabını tolere edebilen ilişkilerdir. Eğer bir ilişki hayır ile yıkılıyorsa o ilişkinin yükü baştan beri tek taraflı taşınıyordur.

Küçük Adımlarla Başlamak

Hayır demeyi öğrenmek ani bir dönüşüm gerektirmez. Küçük ve net adımlar yeterlidir. Önce durmak gerekir. Anında cevap vermek zorunda değilsin. “Bir düşüneyim” demek bile otomatik eveti bozan önemli bir adımdır. Sonra kısa ve açıklamasız cevaplar gelir. Uzun gerekçeler çoğu zaman suçluluk duygusunun ürünüdür. “Buna uygun değilim” ifadesi yeterlidir. En önemlisi, rahatsızlık hissinin geçici olduğunu fark etmektir. Hayır dedikten sonra hissedilen suçluluk zamanla azalır. Kendine sadık kalmanın verdiği içsel denge ise kalıcıdır.

Kimseye hayır diyememek bir karakter kusuru değildir. Öğrenilmiş bir başa çıkma biçimidir. Öğrenildiği gibi, yeniden öğrenilebilir.

Hayır demek, ilişkileri yıkmak değil, onları daha gerçek kılmaktır. Herkesi memnun etmeye çalışırken kendini sürekli ertelemek, uzun vadede kimseye iyi gelmez. En başta da sana.

Bazen en sağlıklı cümle şudur:
“Bunu yapamayacağım.”

Ve bu cümle, düşündüğünden çok daha güçlüdür.