Kuştul Manastırı

Kuştul Manastırı, Trabzon'un Maçka ilçesinde, Galyan Vadisi tabanından yaklaşık 250 metre yükseklikteki sarp bir kaya bloğu üzerine inşa edilmiş^【1】, tarihi 8. yüzyıla kadar uzanan dini ve kültürel bir yapıdır.^【2】

^{Kuştul Manastırı} (Anadolu Ajansı)

Yapının tam adı Ayios Yorgiosta Peristera olup halk arasında "Güvercinli Manastırı" olarak da adlandırılmaktadır; ayrıca literatürde Peristera Manastırı ve Hızır İlyas Manastırı isimleriyle de anılmaktadır. Trabzon il merkezine mesafeli bir konumda bulunan manastır, Maçka ilçe merkezine yaklaşık 32 kilometre uzaklıktaki Esiroğlu beldesi, Şimşirli (Kuştul) Mahallesi sınırları içerisinde yer almaktadır.^【3】

Galyan Vadisi'nin doğuya bakan yamacında, bir balkon gibi öne çıkan kaya platformu üzerine kurulu olan yapı, bulunduğu stratejik nokta sayesinde vadinin tamamına hakim bir görüş açısına sahiptir ve en üst noktasından deniz görülebilmektedir.^【4】

Tarihi kaynaklar ve kayıtlar, manastırın milattan sonra 752 yılında faaliyete geçtiğini göstermektedir. Yaklaşık 400 yılı aşkın bir süre hizmet veren yapı, 1203 yıllında Hristiyanlık içerisindeki mezhep çatışmaları nedeniyle yağmalanmış ve yakılmıştır. Bu olayın ardından yaklaşık 190-200 yıl boyunca kapalı ve metruk kalan manastır, 1393 yılında gerçekleştirilen restorasyon çalışmalarıyla yeniden faaliyete açılmış ve 15. yüzyılın başlarında eski görkemli dönemlerine geri dönmüştür.^【5】

1904 yılında çıkan büyük bir yangında ciddi hasar gören yapı, 1906 yılında II. Abdülhamit döneminde üçüncü kez inşa edilerek yenilenmiştir. Manastır, 1923 yılındaki nüfus mübadelesi süreciyle birlikte tamamen boşaltılmış ve terk edilmiştir.^【6】

Manastır kompleksi toplamda beş kattan oluşmakta ve içerisinde 72 büyük oda ile çeşitli şapelleri barındırmaktadır. Yapının iç mimari düzeninde, avlunun sağ ve sol taraflarına yerleştirilen odalardan kuzeydekiler misafir odaları, güneydekiler ise keşiş odaları olarak tanımlanmaktadır.^【7】

^{Kuştul Manastırı (}Anadolu Ajansı⁾

1903 yılına ait tarihi fotoğraflar, manastırın büyük bir kilisenin yanı sıra haç planlı ikinci bir kilise ve diğer destekleyici yapılardan oluştuğunu belgelemektedir; ancak haç planlı kilise zamanla tamamen yıkılarak yok olmuştur.^【8】

Manastırın içindeki bir mağaranın kuzey kısmına yaslanmış olan küçük kilisenin ise ana yapıya göre daha yeni bir tarihte inşa edildiği bilinmektedir. Ayrıca manastırın alt kısmında ceviz ağaçlarının bulunduğu bir bahçe yer almakta ve bu bahçeye beş katlı bir merdiven düzeneğiyle ulaşılabilmektedir.^【9】

Manastıra giriş, batı cephesinde bulunan dik ve bir bölümünde çökme yaşanmış olan 72 basamaklı bir merdivenle sağlanmaktadır. Yapı içerisinde geniş holler ve salonlar yer alırken, manastırdan vadiye doğru uzanan çok sayıda dehliz tespit edilmiştir, ancak bu dehlizler günümüzde kullanılamaz durumdadır. Manastırın bulunduğu dağlık alanda, "ayazma" olarak tabir edilen kutsal suların aktığı çok sayıda mağara mevcuttur.^【10】

Yapıya ulaşım için bölge halkının uzun yıllardır kullandığı üç farklı patika yol bulunmaktadır. Bu yollar arasında en sık tercih edilen ve diğerlerine göre daha kısa olan 1,5 kilometrelik güzergah ormanlık alandan geçmektedir. Ziyaretçiler, manastırın yakın çevresinde kaya mezarları, diğer kilise kalıntıları ve bir çeşme ile karşılaşmaktadır.^【11】