Ana YazarMehmet Latif BAKIŞ13 Temmuz 2026 13:50

ORCID ID

0000-0002-1794-7765

Mankurtlaşmak, kendi kültüründen/kimliğinden uzaklaşmak, yabancılaşmak anlamında kullanılır (TDK Sözlük, t.y.). Bu çerçevede mankurtlaştırmak, kişilerin ve/veya grupların değerlerinden uzaklaştırılıp başkalarının ideoloji ve çıkarlarına hizmet eder hale getirilmesi biçiminde anlam bulur. Bu terim, Kırgız yazar Cengiz Aytmatov’un Gün Olur Asra Bedel adlı romanında, hafızası silinerek köleleştirilen insanlar için kullanılmıştır. Aytmatov’un mezkûr romanında geçen mankurt efsanesinde, Juan-Juan (veya Cücen) olarak bilinen göçebe bir halkın, esir aldıkları insanların hafızalarını silip kendi iradeleri dışında köleleştirerek mankurtlaştırıldıkları anlatır. Bu yöntemde, esirin başı kazınır, başına ıslak deve derisi geçirilir ve güneş altında bırakılır. Deri kurudukça başı sıkıştırır ve sonunda esir, geçmişini ve kimliğini unutarak sahibine tamamen itaatkâr bir köle haline gelir (Aytmatov, 2020).Mankurtlaştırıcı eğitim ya da mankurtlaştırma eğitimi tabirleri, eğitim sistemine yönelik bir eleştiriyi anlatır. Başkalarının değerlerini sorgulamadan kabul etmek ve kendisine ait değerleri unutmak bu eleştirinin iki temel noktasıdır. Böylece kişi/grup başkalarının ideoloji ve çıkarlarına hizmet eder hale getirilmiş olur (Çınar, 2018: 18). Öğrencilere kendi tarihlerini, kültürlerini ve değerlerini unutturarak yabancı ideolojiler ve değerler aşılamak dolayısıyla onları muhakeme yeteneğini kaybetmiş, sorgulamayan ve itaatkâr bireyler biçiminde yetiştirmeye çalışmak bu duruma örnek verilebilir (Yertürk, 2025).Mankurtlaştırıcı eğitim, genellikle totaliter rejimler veya sömürgeci güçler tarafından uygulanır. Bu sistemde eğitim müfredatı, ders kitapları ve öğretmenlerin tutumları, öğrencilerin zihinlerini kontrol altında tutacak ve istenilen şekilde yönlendirilecek biçimde tasarlanır. İsrail, kendisini Davut, Arapları ise Golyat olarak betimlediği algıyı (Hollstein, 1975: 11), özellikle erken yaşta çocuklara belletmeye çalışarak güdümlü bir nefret ordusu oluşturmaktadır. Ekim 2023 ile birlikte İsrail ordusunun çocukları dahi nasıl acımasızca öldürdüğü (Haberturktv, 2024) çok açık bir biçimde görülmektedir ki bu da verilen eğitimin bir göstergesidir.İsrailli filolog Nurit Pelet-Elhanan, Yahudi erkek ve kız çocuklarının 18 yaşına bastığında nasıl acımasız katillere dönüştüklerini şöyle anlatımaktadır:Bunu yapmak çok uzun, kapsamlı ve gelişmiş bir eğitim gerektirir. Filistinlilere yaptığım şeylerin bizi başka bir soykırımdan kurtaracağına inanacak şekilde eğitildim ve ancak tüfeğimi küçük bir kıza doğrulttuğumda kötü olanın ben olduğumu fark ettim.” Ve bu eğitim sistemi çok kemikleşmiş durumda. Richard Dawkins dinleri sevmezdi ve dinleri zihin enfeksiyonu olarak adlandırırdı. Asıl zihni enfekte eden şey bence ideolojilerdir. Özellikle de İsrail’in eğitim sistemi ve Armageddon ideolojisi tam anlamıyla bir zihinsel ve ruhsal enfeksiyon hali olarak değerlendirilebilir. İsraillilerin ve İsrail’e bağlı Yahudilerin zihinleri o kadar bulanmış ki Filistinlileri insandan saymıyorlar ve zihinlerini bu düşüncelerden arındırıp Filistinlileri insan olarak görmeye başlamak özellikle gençler için çok zor. (Güney Aksoy, 2024).İsrail’in eğitim sistemi, siyonist ideoloji ile kendi bireylerini zulüm makinasının birer dişlisi haline getirirken Filistinlileri ise mankurtlaştırmaya çalışmaktadır. Gerçekten de işgalci eğitim, bazı eleştirmenler tarafından Filistinli çocukları “mankurtlaştırmaya” yönelik olduğu gerekçesiyle eleştirilmektedir. Bu eleştirilere göre, İsrail eğitim sistemi; Filistinli çocukların kendi kültürlerini, tarihlerini ve kimliklerini öğrenmelerini engelleyerek, onları İsrail’e ve siyonist ideolojiye sadık bireyler haline getirmeye çalışmaktadır (Güney Aksoy, 2024).Bunun yanı sıra İsrail eğitim sisteminde Filistinlilerin “düşman” olarak tasvir ettiği ve bu durumun Filistinlilere yönelik şiddeti körüklediği iddiaları, uzun süredir devam eden bir tartışma konusudur. Bu iddialar, İsrail okullarında kullanılan ders kitaplarının içeriği, müfredatın yapısı ve öğretmenlerin tutumları gibi konulara odaklanmaktadır. Filistinlilere ağır silahlarla ve acımasızca saldıran İsrailli askerlerin çoğunun travma yaşadıkları, ruhsal ve zihinsel sağlıklarının tehlikede olduğu yönünde değerlendirmeler de paylaşılmaktadır (Ayışığı29, 2023). Bu durum, savaştan kaçmaya çalışan İsrailli askerlere dair haberler ve askerlerin itiraflarıyla gündeme gelmektedir. Masum bebekleri nasıl katledebildikleri【1】 sorusu yöneltildiğinde askerler, çocukluktan itibaren hem evde hem dini eğitim yerlerinde hem de okullarda tam da bu katliamları yapmak üzere eğitildiklerini, bu nedenle durumun kendileri için olağan göründüğünü itiraf etmektedir (GZT, 2024). Bu durum, mankurtlaştırıcı eğitimin, sadece başka bireyleri kendi kültürlerine karşı yabancılaştıran bir yönünün olmadığını; aynı zamanda kendi toplumunun bireylerinin de gerçekliklere karşı şartlandırıldığını, yabancılaştırıldığını ve yanıltıldığını dile getirmede de kullanılabilmektedir.İsrail okullarının müfredatlarında Filistin tarihi ile kültürü yeterince yer almamakta, İsrail’in kurulmasının yerli halka uyguladığı toplu katliam ve soykırımla mümkün olduğu anlatılmamakta ve Filistinlilerin yaşadığı zorluklar görmezden gelinmektedir. Ayrıca bazı ders kitaplarında ve öğretmenlerin söylemlerinde Filistinlilerin “düşman” olarak tasvir edildiği, bunun da İsrailli çocuklarda Filistinlilere karşı nefret ve düşmanlık duyguları uyandırdığı bilinmektedir (Uyar, 2025). Bu durum, İsrailliler tarafından Filistinlilere yönelik uygulanan şiddetin artmasına ve iki toplum arasında barışın sağlanmasının zorlaşmasına neden olmaktadır. Bundan dolayı eğitimin araçsallaştırılarak hem Filistinlilerin hem de İsraillilerin siyonist rejim tarafından mankurtlaştırılmasına karşı ciddi bir mücadele gerekmektedir.