Mark Zuckerberg

Mark Elliot Zuckerberg, Amerikalı bilgisayar programcısı, internet girişimcisi ve Meta Platforms, eski adıyla Facebook Inc., kurucu ortağıdır. Sosyal ağ platformu Facebook'un kurucusu olarak tanınan Zuckerberg, şirketin yönetim kurulu başkanı ve CEO'su olarak görev yapmaktadır. Harvard Üniversitesi'ndeki eğitimi sırasında kurduğu Facebook, dünya genelinde milyarlarca kullanıcıya ulaşarak küresel iletişim altyapısında önemli bir konuma gelmiştir. Zuckerberg, dünyanın en genç kendi servetini kazanan milyarderlerinden biri olarak kayıtlara geçmiştir.

Erken Dönem Yaşamı ve Aile Kökeni

Mark Zuckerberg, 14 Mayıs 1984 tarihinde Amerika Birleşik Devletleri'nin New York eyaletine bağlı White Plains şehrinde doğmuştur. Eğitimli bir ailede büyüyen Zuckerberg'in babası Edward Zuckerberg diş hekimi, annesi Karen Zuckerberg, kızlık soyadı Kempner, ise psikiyatrdır. Ailesiyle birlikte New York'un banliyölerinden biri olan Dobbs Ferry'de büyümüştür. Randi, Donna ve Arielle adında üç kız kardeşi bulunmaktadır. Yahudi bir ailede yetişen Zuckerberg, 13 yaşında Bar Mitzvah töreniyle yetişkinliğe adım atmış, ancak ilerleyen yıllarda dini görüşlerini sorguladığını ifade etmiştir.

Eğitim Hayatı ve İlk Yazılım Projeleri

Zuckerberg'in bilgisayarlara ve yazılıma olan ilgisi erken yaşlarda başlamıştır. Babası Edward Zuckerberg, oğlunun bu ilgisini desteklemek amacıyla ona Atari BASIC programlama dilini öğretmiş ve sonrasında özel bir yazılım geliştiricisi olan David Newman'dan ders almasını sağlamıştır. Newman, Zuckerberg'i "harika çocuk" olarak nitelendirmiştir.

Henüz 12 yaşındayken, babasının diş hekimliği muayenehanesinde kullanılması amacıyla ZuckNet adını verdiği bir mesajlaşma programı geliştirmiştir. Bu program, ofis içindeki bilgisayarlar arasında ve ev ile ofis arasında iletişimi sağlayarak resepsiyonistin odadaki diğerlerine bağırmadan haber verebilmesine olanak tanımıştır. Ayrıca arkadaşları için bilgisayar oyunları tasarlamış; arkadaşlarının çizdiği karakterleri dijital ortama aktararak oyunlaştırmıştır.

Lise eğitimine Ardsley Lisesi'nde başlayan Zuckerberg, akademik başarısı nedeniyle daha sonra New Hampshire'daki özel bir hazırlık okulu olan Phillips Exeter Academy'ye transfer olmuştur. Burada eskrim takımının kaptanlığını yapmış, matematik, astronomi ve fizik alanlarında ödüller kazanmıştır. Bilimsel alanların yanı sıra klasik edebiyata da ilgi duyan Zuckerberg, lise diplomasını alırken Fransızca, İbranice, Latince ve Antik Yunanca okuyup yazabildiğini belirtmiştir.

Phillips Exeter Academy'de bulunduğu dönemde, arkadaşı Adam D'Angelo ile birlikte Synapse Media Player adlı bir müzik yazılımı geliştirmiştir. Bu yazılım, kullanıcıların dinleme alışkanlıklarını analiz etmek ve beğenebilecekleri diğer şarkıları tahmin etmek için yapay zeka tabanlı algoritmalar kullanmıştır. Microsoft ve AOL, Synapse'i satın almak ve Zuckerberg'i işe almak için tekliflerde bulunmuş, ancak Zuckerberg bu teklifleri reddederek üniversite eğitimine devam etme kararı almıştır.

Harvard Üniversitesi Yılları

2002 yılında liseden mezun olan Zuckerberg, Harvard Üniversitesi'ne kaydolmuştur. Burada psikoloji ve bilgisayar bilimleri eğitimi almıştır. Harvard'daki ikinci yılında, CourseMatch adını verdiği bir program yazmıştır; bu program öğrencilerin ders seçimlerini diğer öğrencilerin seçimlerine göre yapmalarına ve çalışma grupları oluşturmalarına yardımcı olmuştur.

Daha sonra, kampüs içindeki öğrencilerin fotoğraflarını karşılaştırarak kullanıcıların kimin daha çekici olduğunu oyladığı Facemash adlı bir web sitesi geliştirmiştir. Zuckerberg, bu siteyi oluşturmak için üniversitenin veritabanına izinsiz girerek öğrenci fotoğraflarını kullanmıştır. Site bir hafta sonu içinde yoğun trafik almış ancak üniversite yönetimi tarafından güvenlik ihlali, telif haklarının çiğnenmesi ve mahremiyetin ihlali gerekçeleriyle kapatılmıştır. Zuckerberg, bu olay nedeniyle disiplin cezası almış ancak okuldan atılmamıştır.

Facebook'un Kuruluşu ve Gelişimi

Facemash olayının ardından Zuckerberg, Harvard öğrencileri için bir sosyal ağ oluşturma fikri üzerine yoğunlaşmıştır. Oda arkadaşları Dustin Moskovitz, Chris Hughes ve Eduardo Saverin ile birlikte çalışarak sitenin kodlamasını yapmıştır. 4 Şubat 2004 tarihinde, başlangıçta Thefacebook.com adıyla bilinen siteyi yatakhanesindeki odasından yayına almıştır. Sitenin amacı, Harvard öğrencilerinin birbirleriyle bağlantı kurmasını sağlamaktı.

Facebook, kısa sürede Harvard kampüsünde popüler hale gelmiş, ardından Yale, Columbia, Stanford gibi diğer Ivy League okullarına ve nihayetinde diğer üniversitelere açılmıştır. 2004 yılının Haziran ayında Zuckerberg, platforma tam zamanlı odaklanmak amacıyla Harvard Üniversitesi'ndeki eğitimini yarıda bırakarak Silikon Vadisi'ne, Palo Alto'ya taşınmıştır. Yıl sonuna gelindiğinde Facebook'un kullanıcı sayısı 1 milyona ulaşmıştır.

Şirketin büyümesiyle birlikte yatırımcıların dikkatini çeken Zuckerberg, PayPal kurucu ortağı Peter Thiel'den 500.000 dolarlık ilk büyük yatırımını almıştır. 2005 yılında girişim sermayesi şirketi Accel Partners, Facebook'a 12,7 milyon dolar yatırım yapmıştır. Bu dönemde şirket Thefacebook olan adını sadece Facebook olarak değiştirmiş ve facebook.com alan adını satın almıştır.

Halka Arz ve Ticari Büyüme

Facebook'un hızlı yükselişi, büyük teknoloji şirketlerinin satın alma tekliflerini beraberinde getirmiştir. Yahoo!, 2006 yılında Facebook'u satın almak için 1 milyar dolar teklif etmiş, ancak Zuckerberg bu teklifi reddetmiştir. Zuckerberg'in bu kararı, şirketin kendi vizyonu doğrultusunda büyüyeceğine olan inancına bağlanmıştır.

2012 yılında Facebook halka arz gerçekleştirmiştir. Bu halka arz, 16 milyar dolar fon toplayarak o döneme kadarki en büyük internet halka arzı olmuştur. Halka arz sonrası Zuckerberg, şirketin kontrolünü elinde tutmaya devam etmiş ve servetini önemli ölçüde artırmıştır. Halka arzın hemen ardından Facebook'un hisse değerlerinde başlangıçta düşüşler yaşanmış olsa da şirket zamanla toparlanmış ve büyümeye devam etmiştir.

Şirket, mobil platformlara geçiş sürecinde stratejik satın almalar yapmıştır. 2012 yılında popüler fotoğraf paylaşım uygulaması Instagram'ı 1 milyar dolara satın almıştır. 2014 yılında ise mesajlaşma uygulaması WhatsApp'ı 19 milyar dolara ve sanal gerçeklik şirketi Oculus VR'ı 2 milyar dolara bünyesine katmıştır. 2015 yılı sonlarında Facebook'un günlük aktif kullanıcı sayısı 1 milyarı aşmıştır.

Yasal Tartışmalar ve ConnectU Davası

Facebook'un kuruluş süreci hukuki anlaşmazlıklara da konu olmuştur. Harvard'dan üst dönem öğrencileri olan Cameron Winklevoss, Tyler Winklevoss ve Divya Narendra, Zuckerberg'in kendi fikirleri olan HarvardConnection, daha sonra ConnectU, projesini çalmakla suçlayarak dava açmışlardır. İddiaya göre Zuckerberg, onlara yardım etme sözü vermiş ancak projeyi geciktirerek kendi sitesini kurmuştur. Yasal süreç sonunda taraflar 2008 yılında uzlaşmaya varmış; Zuckerberg, davacılara 20 milyon dolar nakit ve Facebook hissesi (toplamda yaklaşık 65 milyon dolar değerinde) ödemeyi kabul etmiştir.

Ayrıca, kurucu ortaklardan Eduardo Saverin ile de şirketin mali yapılandırılması ve hisse oranları konusunda anlaşmazlıklar yaşanmış, bu süreç de daha sonra yasal yollarla çözüme kavuşturulmuştur.

2018 yılında, Cambridge Analytica adlı veri analiz şirketinin milyonlarca Facebook kullanıcısının verilerine izinsiz eriştiğinin ortaya çıkmasıyla Zuckerberg ve şirketi büyük bir veri gizliliği skandalıyla karşı karşıya kalmıştır. Bu olay üzerine Zuckerberg, ABD Kongresi'nde ifade vermiş ve şirketin veri politikaları konusunda senatörlerin sorularını yanıtlamıştır.

Kişisel Yaşamı ve Hayırseverlik

Mark Zuckerberg, Harvard'da bir parti sırasında tanıştığı Çin asıllı Amerikalı tıp öğrencisi Priscilla Chan ile 19 Mayıs 2012 tarihinde evlenmiştir. Düğün, Facebook'un halka arzından bir gün sonra Zuckerberg'in Palo Alto'daki evinde gerçekleşmiş ve yaklaşık 100 davetli katılmıştır. Çiftin Maxima, kısaca Max, ve August adında kızları ile daha sonra doğan Aurelia adında bir çocukları daha olmuştur.

Zuckerberg ve eşi, hayırseverlik faaliyetlerine büyük önem vermişlerdir. 2010 yılında, servetlerinin çoğunu hayır kurumlarına bağışlayacaklarını taahhüt eden Giving Pledge inisiyatifine imza atmışlardır. Aynı yıl Zuckerberg, New Jersey'deki Newark devlet okullarına 100 milyon dolar bağışlamıştır. 2015 yılında kızları Max'in doğumunu duyurdukları açık mektupta, yaşamları boyunca Facebook hisselerinin %99'unu hayır işlerine bağışlayacaklarını açıklamışlardır. Bu amaçla eğitim, hastalıkların tedavisi ve topluluk oluşturma alanlarına odaklanan Chan Zuckerberg Initiative kurulmuştur.

Zuckerberg, 2010 yılında Time dergisi tarafından Yılın Kişisi seçilmiştir. Ayrıca Forbes dergisi tarafından dünyanın en güçlü insanları listesinde üst sıralarda yer almıştır.