Melik Mehmed Gazi Türbesi

Melik Mehmed Gazi Türbesi, Danişmentli hükümdarı Melik Mehmed Gazi’ye ait türbedir. Kayseri’de Danişmentli dönemi mimarisinin örneklerinden biri olup XII. yüzyılın ilk yarısına tarihlenmektedir. Danişmentlilerin üçüncü hükümdarı olan Melik Mehmed Gazi’nin 6 Ocak 1143 tarihinde öldüğü ve kendi yaptırdığı külliyesindeki türbesine gömüldüğü bilinmektedir. Türbe, Danişmentli ve erken Selçuklu türbe mimarisinin özelliklerini yansıtmaktadır.

^{Melik Mehmed Gazi Türbesi} (Kayseri Belediyesi)

Melik Mehmed Gazi, Danişmentliler döneminde hem siyasi hem de kültürel açıdan önemli icraatlarda bulunmuş, Kayseri Ulu Cami başta olmak üzere birçok eseri inşa ettirmiştir. 6 Ocak 1143 tarihinde vefat eden hükümdar, kendi yaptırdığı külliye içerisinde yer alan bu türbeye defnedilmiştir. Türbe, aynı zamanda Ulu Cami’nin güney cephesine bitişik olarak yapılmış ve Melikgazi Medresesi’nin bir hücresine entegre edilmiştir. Yapının kesin inşa tarihi bilinmemekle birlikte, hükümdarın ölüm tarihi esas alınarak 1143 yılı civarında yapıldığı tahmin edilmektedir.

Türbe, Pınarbaşı ilçesine bağlı Melikgazi Köyü’nde, tarihi Melikgazi Kalesi’nin eteğinde yer almaktadır. Bulunduğu alan geçmişte medrese, cami ve diğer külliye yapılarıyla bütünleşmiş durumdaydı. Günümüzde medrese ortadan kalkmış, türbenin çevresi park alanı olarak düzenlenmiştir. Türbe, mimari konumuyla hem Ulu Cami’nin tamamlayıcı unsuru hem de külliyenin odak noktalarından biri olmuştur.

Melik Mehmed Gazi Türbesi, kuzey-güney doğrultusunda dikdörtgen planlı olarak inşa edilmiştir. Cephe düzenlemesinde ortada yer alan sivri kemerli giriş kapısı, cephe yüzeyinden geriye çekilerek derin bir girinti oluşturulmuştur. Kot seviyesinin altında kalan türbenin avlusuna merdivenlerle inilmekte, bu avlu, türbeye ulaşım sağlayan bir geçiş alanı işlevi görmektedir.

Yapının üst bölümü tamamen ince ve yassı tuğlalarla örülmüş olup, tuğlalar özenli bir şekilde çeşitli geometrik desenler oluşturacak biçimde yerleştirilmiştir. Bu bezeme, Danişmentli mimarisinde görülen tuğla süsleme geleneğinin nitelikli bir örneğidir. Kümbet tipindeki yapı, hem malzeme hem de form açısından dönemin mimari üslubunu yansıtır. Üst kat, Melik Gazi’nin sandukasını barındırırken alt katta “mumyalık” olarak bilinen mekânda üç adet mumyalı naaş bulunmaktadır.

Türbe, klasik Selçuklu türbe geleneğinde olduğu gibi iki katlıdır:

• Alt kat (mumyalık): Çapraz tonozla örtülü, haç planlı bir mekândır. Giriş kapısının altındaki bir kapıdan girilir. Dış duvarlar kesme taştan, iç kısımlar tuğla ve moloz taş karışımı ile inşa edilmiştir. Bu bölümde Melik Gazi’nin de içinde bulunduğu üç mumyalı ceset yer almaktadır.
• Üst kat (sanduka bölümü): İnce tuğlalarla örülmüş, içten tromplu kubbe ile örtülmüş, dıştan ise altıgen kasnak üzerine oturtulmuş sivri külah ile tamamlanmıştır.

Türbenin günümüze ulaşan bir kitabesi bulunmamaktadır. Ancak Melik Mehmed Gazi’nin ölüm tarihi göz önünde bulundurularak yapının 1143 yılı civarında inşa edildiği kabul edilmektedir. Bu yönüyle türbe, Danişmentli döneminin nadir ve erken tarihli anıt mezar yapılarından biridir.