Ana YazarHasan Mesut ÖNDER13 Temmuz 2026 13:50

ORCID ID

0000-0002-0175-634X

1949 yılında AMAN ve Shin-Bet gibi teşkilatların koordinasyonu için kurulan Mossad, İbranicede (Hamossad Lemodii’n ‘Uletafkitim Meyuhadim), istihbarat ve özel faaliyetler enstitüsü anlamına gelmektedir (Monteil, 1995: 286). 1951 yılında doğrudan İsrail başbakanlık makamına bağlı bir dış istihbarat ve özel faaliyetler teşkilatı olarak yapılandırılmıştır (Raviv & Melman, 1990: 16). Kurumsallaşma sürecinde İngiliz istihbarat sisteminden etkilenmiştir. Mossad’ın organizasyon yapısı İngiliz SIS (Gizli İstihbarat Servisi) modelinden yararlanılarak oluşturulmuştur.Mossad, günümüzde de başbakana bağlı dış istihbarat ve özel operasyonlar teşkilatı olarak faaliyetlerini yürütmektedir. Mossad’ın İsrail hukuk sistemi içerisinde bir yasası olmamasından dolayı görev ve yetkileri teamüllere ve gizli yönetmeliklere göre belirlenmektedir. Yalnızca başkanlarının isimleri kamuoyuna açıklanır. Mossad, yürüttüğü operasyonların sorumluluğunu üstlenmemesi ile bilinmektedir (Bergman, 2018). Görev ve yetkileri yasa ile tanımlanmamış olmasına rağmen, ulusal güvenlik ve dış politika yapım süreçlerinde stratejik istihbarat sağlamak ve İsrail dışında, İsrail ulusal çıkarına ve güvenliğine risk teşkil eden her türlü konu ile ilgilenme görevleri bulunmaktadır (Shimron, 2007). Bu konular arasında terör saldırıları, başka ülkelerde yaşayan Yahudilerin korunması, tehlike altında olan Yahudilerin İsrail’e göç etmelerinin sağlanması ve İsrail’in gizli diplomasinin geliştirilmesi bulunmaktadır. Mossad, İsrail’in ulusal güvenlik politikalarının oluşturulmasında ve dış politika yapım süreçlerinde önemli role sahiptir. (Freilich, 2013).Mossad başkanı, İsrail hükümetinin kabine toplantılarına düzenli olarak katılır ve çoğu zaman başbakanın özel temsilcisi gibi hareket etmektedir. Mossad’ın İsrail sistemindeki rolü, Batı tipi istihbarat uygulamasından farklıdır. ABD ekolünde istihbarat siyasi karar vericilere bilgi vermekden sorumluyken, İsrail’de Mossad, karar alma sürecinin aktif bir parçası olarak yer almaktadır. Karar alma süreçlerine aktif bir şekilde dâhil olan istihbarat servislerinden Mossad’ın siyasal karar alma mekanizmasına doğrudan etki ettiği söylenebilir.Mossad haber toplama, analiz ve yayımla görevlidir. Organizasyon yapısı itibari ile İbranice Tzomet (kavşak) adı verilen insan istihbaratından sorumlu müdürlüğü bulunmaktadır (Ostrovsky & Hoy, 1990: 530). TEVEL adı verilen ve İsrail elçiliklerinde bulunan yabancı istihbarat örgütleri ile ilişkilerden sorumlu bir müdürlüğü de içermektedir (Kahana, 2001). Ayrıca, istihbarat müdürlüğü, teknoloji müdürlüğü ve stratejik-politik konulardan sorumlu müdürlükleri vardır. Operasyonel anlamda ise özel operasyonlardan sorumlu Kayserya adlı birimi bulunmaktadır (Klein, 2021: 21). Mossad’ın diğer istihbarat örgütleri ile koordinasyon sağlama gibi bir görevi yoktur ancak servis başkanları komitesi olarak bilinen Varash komitesine, Mossad direktörleri başkanlık yapmaktadır. Varash komitesi; Mossad direktörlerinin başkanlığında, AMAN, Shin-Bet başkanlarının, İsrail başbakanlarının ve askeri sekreterlerinin de hazır bulunduğu, özel operasyonların tartışıldığı bir yapıdır. Servis başkan yardımcılarının katıldığı toplantılara mini Varash Komitesi adı verilir (Kahana, 2006: 67).Mossad’ın insan istihbaratına dayalı bilinen iki önemli operasyonu bulunmaktadır. Birincisi, Eli Cohen adlı Mossad görevlisinin Suriye devlet sistemine sızdığı ve Suriye karar alma süreçleri, askeri kapasitesi ve siyasi yapısı ile ilgili bilgileri derlediği operasyondur (Segev, 2024). İkincisi Mısır devlet başkanı Cemal Abdülnasır’ın kızı Mona ile evli Eşraf Marvan ismiyle maruf olan operasyondur. Eşraf Marwan, 1973’teki Yom Kippur savaşını Mossad’a bir gün önceden iletmiş ve İsrail’in savaşı en az askeri kayıpla atlatmasını sağlamıştır (Bar-Joseph, 2016).Mossad, İsrail’in güvenlik politikalarının şekillenmesinde önemli roller oynadığı gibi İsrail’in işgal ve katliam politikalarında da önemli görevler icra etmektedir. Dolayısıyla Mossad’ın İsrail’in bölge barışını tehdit eden politikalarının hem paydaşı hem de uygulayıcısı olduğu söylenebilir.