Narman Peribacaları

Narman Peribacaları, Erzurum ilinin Narman ilçesi sınırları içerisinde bulunan ve tortul kayaçların uzun jeolojik süreçler boyunca şekillenmesiyle meydana gelen doğal jeomorfolojik oluşumlardan biridir. Pliyosen Dönemi'ne kadar uzanan oluşum geçmişi, sedimanter kayaç yapısı ve karakteristik kırmızı renkli yüzeyleriyle dikkat çeken alan, Doğu Anadolu Bölgesi'nin öne çıkan doğal miras unsurları arasında yer almaktadır. Birbirine bağlı vadiler boyunca gelişen peribacaları, jeolojik oluşum süreçlerinin günümüzde gözlemlenebildiği önemli örneklerden birini oluşturmaktadır.

Narman Peribacaları, Erzurum ilinin Narman ilçesi sınırları içerisinde bulunan doğal jeomorfolojik oluşumlardan biridir. Alan, Erzurum şehir merkezine yaklaşık 90 kilometre, Narman ilçe merkezine ise yaklaşık 7 kilometre mesafede yer almakta olup Narman–Pasinler kara yolu güzergâhı üzerinden ulaşılabilmektedir. Doğu Anadolu Bölgesi'nin dikkat çeken doğal alanlarından biri olan Narman Peribacaları, geniş bir vadi sistemi içerisinde gelişmiş kaya oluşumlarıyla karakterize edilmektedir. Peribacaları yaklaşık 6300 hektarlık bir alanı kaplamaktadır. Bölgenin sahip olduğu doğal topoğrafya, farklı büyüklük ve biçimlerdeki kaya sütunları ile bunların arasında uzanan dar vadilerden meydana gelmektedir.

^{Narman Peribacaları} (Anadolu Ajansı)

Narman Peribacaları'nın jeolojik geçmişi Pliyosen Dönemi'ne kadar uzanmaktadır. Bölgenin oluşumu, yaklaşık 2,5–3 milyon yıl önce bir çökelme havzasında biriken sedimanların zaman içerisinde kayaçlaşması ve daha sonra dış kuvvetlerin etkisiyle aşınması sonucunda gerçekleşmiştir. Akarsular tarafından taşınan malzemelerin havza içerisinde birikmesiyle meydana gelen tortul tabakalar, uzun jeolojik süreçler boyunca fiziksel ve kimyasal değişimlere uğrayarak günümüzde gözlenen kayaç yapısını oluşturmuştur. Bölgenin mevcut topoğrafyası, çökelme ile başlayan ve aşınım süreçleriyle devam eden jeolojik gelişimin doğal sonucudur.

Narman Peribacaları'nın temelini tortul kayaçlar oluşturmaktadır. Kırmızı kumtaşları ile benzer renkteki çakılların doğal süreçler sonucunda kaynaşmasıyla meydana gelen bu kayaçlar, bölgenin sedimanter karakterini belirlemektedir. Jeolojik bakımdan tortul kökenli olan bu yapı, peribacalarının oluşum mekanizmasını volkanik kökenli benzer örneklerden ayırmaktadır. Bölgede görülen kayaçların bünyesinde bulunan demir elementi, oksitlenme sonucunda karakteristik kırmızı rengin ortaya çıkmasını sağlamaktadır. Aynı mineralojik özellik, kayaçların dayanıklılığı üzerinde de etkili olan unsurlar arasında yer almaktadır.

^{Narman Peribacaları} (Anadolu Ajansı)

Peribacalarının bugünkü biçimi, uzun süre devam eden aşındırma süreçlerinin sonucunda meydana gelmiştir. Rüzgâr, yağış ve akarsu etkisi, tortul kayaçların farklı direnç özellikleri göstermesiyle birlikte yüzey şekillerinin kademeli olarak değişmesine neden olmuştur. Bu süreç sonucunda bazı kaya kütleleri daha yavaş aşınırken, çevresindeki daha zayıf bölümler daha hızlı aşınmış ve böylece sütun, kule ve konik görünümlü kaya şekilleri gelişmiştir. Aynı doğal süreçler vadilerin derinleşmesine ve arazi yüzeyinin parçalanmasına da katkı sağlamıştır. Günümüzde görülen jeomorfolojik görünüm, milyonlarca yıl boyunca devam eden doğal aşınımın bir ürünüdür.

Bölge, halk arasında "Kırmızı Periler Diyarı" adıyla da tanınmaktadır. Bu adlandırma, peribacalarının belirgin kırmızı tonlara sahip kayaçlardan oluşmasıyla ilişkilidir. Kayaçların kırmızı görünümü, bünyelerinde bulunan demir minerallerinin oksitlenmesi sonucunda ortaya çıkan doğal renklenmeden kaynaklanmaktadır.

^{Narman Peribacaları (}Erzurum İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü⁾

Narman Peribacaları, 20 Kasım 2019 tarihli ve 273461 sayılı Bakanlık Oluru ile "Nitelikli Doğal Koruma Alanı" olarak tescillenmiştir. Bu karar, 27 Ekim 2017 tarihli ve 30223 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan yönetmelik hükümleri doğrultusunda yapılmış olup, bölgenin koruma altına alınmasını sağlamaktadır. Tescil edilen doğal sit alanının koordinat ve parsel bilgileri www.says.gov.tr adresinde kamuya açıktır.

Narman Peribacaları, sahip olduğu jeolojik ve jeomorfolojik özellikler nedeniyle uluslararası ölçekte koruma ve tanıtım çalışmalarına konu olan doğal alanlardan biridir. Bu kapsamda alan, 2012 yılında UNESCO Türkiye Millî Komisyonu tarafından Dünya Mirası Geçici Listesi'ne dâhil edilmiştir.

Amerika’daki Colorado Nehri’nin şekillendirdiği Büyük Kanyon’a benzerliğiyle bilinen Narman Peribacaları, 2018 yılında “Tabiat Anıtı” olarak ilan edilmiştir. Ayrıca 2019 yılında Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından “Doğal Sit Alanı” olarak tescillenmiştir. Toplamda 62 km uzunluğunda üç büyük vadiden oluşan bu alan, milli park esasları dahilinde korunmaktadır.

Bölge; Erzurum Valiliği, Büyükşehir Belediyesi, Narman Belediyesi, Kuzeydoğu Anadolu Kalkınma Ajansı ve Atatürk Üniversitesi’nin katkılarıyla turizm açısından cazip hâle getirilmiştir. Son yıllarda yürüyüş parkurları, kameriyeler, günübirlik tesisler, kamp alanları ve restoranlar gibi altyapı yatırımları hayata geçirilmiştir. Yaz aylarında düzenlenen şenlikler ve tanıtım faaliyetleri sayesinde, yerli ve yabancı turist sayısında artışlar kaydedilmiştir.

Peribacalarında ATV ve bisiklet turları, atlı safari gibi doğa temelli aktiviteler sunulmaktadır. Alanın turizm sezonunda hafta sonları yaklaşık 400–500 yerli, 100–200 yabancı ziyaretçiyi ağırladığı belirtilmektedir. Ayrıca alanda futbol, voleybol turnuvaları ve kamp etkinlikleri düzenlenmesi planlanmaktadır. Yamaç paraşütü için de ölçüm çalışmaları sürdürülmektedir.

^{Narman Peribacaları} (AA)

Özellikle ilkbahar ve karla kaplı kış aylarında kırmızı ve beyaz renklerin oluşturduğu manzara, bu alanın doğa gözlemcileri ve fotoğrafçılar tarafından sıklıkla tercih edilmesine neden olmaktadır. “Kırmızı Periler Diyarı” olarak da anılan bu bölge, belirgin jeomorfolojik yapısıyla yalnızca bir ziyaret noktası değil, aynı zamanda açık alanda gözlemlenebilen jeolojik oluşumlarıyla dikkat çekmektedir.

Narman Peribacaları, tortul kayaçların oluşumu, jeomorfolojik gelişimi, karakteristik litolojik yapısı ve doğal peyzaj özellikleriyle Doğu Anadolu Bölgesi'nin önemli jeolojik alanlarından birini oluşturmaktadır. Jeolojik süreçler sonucunda meydana gelen bu doğal oluşum, koruma çalışmaları kapsamında ulusal ve uluslararası düzeyde çeşitli uygulamalara konu olmuş; UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'ne alınması ve koruma statüsü kazanmasıyla doğal miras niteliği resmî olarak da desteklenmiştir.