Perry Seferi

Perry Seferi (Komodor Perry’nin Japonya Seferi), 1853-1854 yıllarında Amerikalı Komodor Matthew C. Perry komutasındaki donanmanın gerçekleştirdiği diplomatik ve askeri girişimdir. Bu sefer, Japonya’nın Edo Dönemi boyunca sürdürdüğü izolasyon politikasının sona ermesine ve Japonya’nın modernleşme sürecine girmesine yol açmıştır.

Commodore Matthew Perry (U.S. Congress Library)

Arka Plan: Japonya'nın İzolasyonu (Sakoku) ve ABD

Japonya, 1639 yılından itibaren Tokugawa Şogunluğu tarafından uygulanan ve dış dünyayla ilişkileri asgari düzeye indirmeyi amaçlayan sakoku (kapalı ülke) politikası altındaydı. Bu dönemde Japonya, Batı dünyasıyla temaslarını yalnızca Nagazaki’deki Dejima adası üzerinden Hollandalılarla sınırlı tutmaktaydı. Ancak 19. yüzyılın ortalarında Amerika Birleşik Devletleri’nin (ABD) Pasifik’teki ticari ve stratejik hedefleri, bu izolasyonun sona ermesinde belirleyici bir rol oynamıştır. Bu dönemde ABD’nin Çin ile ticaretinin genişlemesi, Kaliforniya’yı ilhak etmesi, Pasifik’teki balina avcılığı faaliyetleri ve buharlı gemiler için gereken kömür ikmal istasyonlarına duyduğu ihtiyaç ABD için Japonya’nın konumunu önemli hale getiren faktörlerdir.

Kurofune: Kara Gemiler ve İlk Temas

Komodor Matthew Calbraith Perry liderliğindeki ABD filosu, 8 Temmuz 1853 tarihinde Edo (bugünkü Tokyo) Körfezi’ndeki Uraga limanına ulaşmıştır. İkisi buharlı fırkateyn (Susquehanna ve Mississippi) ve ikisi yelkenli şalopa (Plymouth ve Saratoga) olmak üzere dört gemiden oluşan bu filo, Japon halkı ve yetkilileri tarafından "Kurofune" (Kara Gemiler) olarak adlandırılmıştır. ^【1】 Perry, ABD Başkanı Millard Fillmore’un dostluk, ticaret ve kazazede denizcilerin korunmasını talep eden mektubunu teslim etmek üzere "gambot diplomasisi" (gunboat diplomacy) yöntemini benimsemiştir. Perry, Japon yetkililere mektubu bizzat teslim etmekte ısrar etmiş ve taleplerin reddedilmesi durumunda nihai cevabı almak üzere bir yıl sonra daha büyük bir kuvvetle geri döneceğini bildirip ayrılmıştır.^【2】

Komodor Perry'nin 14 Temmuz 1853'te Japonya karasına ayak basması (U.S. Congress Library)

1854 Seferi ve Kanagawa Antlaşması

Perry, 13 Şubat 1854 tarihinde bu kez dokuz gemiden oluşan daha güçlü bir donanma ile Japonya’ya geri dönmüştür. Bu güç gösterisi ve Batı’nın teknolojik üstünlüğü karşısında Tokugawa Şogunluğu, dış baskılara direnemeyeceğini anlayarak müzakere sürecini başlatmıştır. 31 Mart 1854 tarihinde taraflar arasında Kanagawa Antlaşması (Japon-Amerikan Barış ve Dostluk Antlaşması) imzalanmıştır. Bu antlaşma ile Shimoda ve Hakodate limanları Amerikan gemilerine açılmış, kazazede Amerikan denizcilerine yardım sağlanması garanti altına alınmış ve Shimoda’da bir ABD konsolosluğunun kurulmasına izin verilmiştir. Perry, sefer sırasında Japonlara Batı teknolojisini tanıtmak amacıyla çeyrek ölçekli bir buharlı lokomotif, telgraf düzeneği ve çeşitli bilimsel eserler gibi hediyeler takdim etmiştir.^【3】

Siyasi Dönüşüm ve Meiji Restorasyonu

Perry Seferi, Japonya’nın dış dünyaya açılmasının ötesinde, Şogunluk yönetiminin otoritesini ve meşruiyetini sarsan bir süreci tetiklemiştir. Şogunluğun yabancı güçlerin taleplerine boyun eğmesi, ülke içindeki muhalif grupların ve yerel beylerin (daimyo) tepkisini çekmiş; bu durum "Sonno Joi" (İmparator’a saygı, yabancıları kov) hareketinin yükselmesine yol açmıştır. 1858 yılında imzalanan ve gümrük haklarını kısıtlayan Harris Antlaşması gibi eşitsiz sözleşmeler, iç huzursuzluğu daha da artırmıştır. Nihayetinde, 1867 yılında Tokugawa Şogunluğu yıkılmış ve 1868’de İmparator Meiji’nin yönetimi devralmasıyla "Meiji Restorasyonu" süreci başlamıştır. Bu dönemle birlikte Japonya, Batı modeline dayalı hızlı bir modernleşme, sanayileşme ve askeri reform sürecine girerek kısa sürede küresel bir güç haline gelmiştir.