Pervizoğlu Camii

Erzurum’un Yakutiye ilçesinde yer alan ve 18. yüzyıl Osmanlı mimarisinin şehirdeki yerel etkilerini yansıtan önemli bir dini ve eğitim yapısıdır.

Konum ve Tarihçe

Erzurum’un Ayaz Paşa Mahallesi’nde, Rüstem Paşa Bedesteni’nin (Taş Han) doğusunda ve Erzurum İç Kalesi’nin kuzeyinde konumlanmaktadır. Yapının üzerinde bir inşa kitabesi bulunmasa da, 1128 H. / 1715-1716 M. tarihli vakfiyesinden hareketle Pervizoğlu (Pervizzade) Hacı Mehmet tarafından inşa ettirildiği bilinmektedir. Gayrimenkul Eski Eserler ve Anıtlar Yüksek Kurulu tarafından 13 Kasım 1976 tarihinde koruma altına alınan yapı, son olarak 2023 yılında kapsamlı bir restorasyon görmüştür.

Mimari Özellikler

Cami, kare planlı ve tek kubbeli bir şemaya sahip olup, küçük boyutları nedeniyle Erzurum cami mimarisinin minyatür bir örneği olarak kabul edilmektedir. Yapının inşasında beden duvarlarında bazalt kökenli kesme taşlar, kubbe ve tromplarda ise tuğla malzeme kullanılmıştır. Kuzey cephesinde yer alan son cemaat yeri, dört taş sütun üzerine oturan üç kubbe ile örtülüdür ve bu sütunların başlıkları mukarnaslıdır.

İç mekandaki harim alanı, sekizgen bir kasnağa oturan ve tromplarla geçilen merkezi bir kubbe ile kapatılmıştır. Yapı, alt sıradakiler dikdörtgen ve üst sıradakiler yuvarlak kemerli mazgal formunda olmak üzere toplam sekiz pencere ile aydınlatılmaktadır. İç mekandaki mukarnas kavsaralı taş mihrabı ve ahşap minberi oldukça sade ve orijinal bir tasarıma sahiptir. Harimin kuzeyinde ahşap destekli bir kadınlar mahfili yer alırken, iç duvarlar günümüzde modern çinilerle kaplıdır ve kubbede son döneme ait kalem işi süslemeler mevcuttur.

Pervizoğlu Camii İle İlgili Görsel (Erzurum Portalı)

Minare ve Çeşme

Caminin kuzeybatı köşesinde, beden duvarları üzerinden yükselen silindirik gövdeli minare, bazalt taşından yapılmıştır. Şerefe altı mukarnaslı olan minarenin petek kısmının yarısı kesme taş, diğer yarısı ise tuğladan örülmüş ve yapı sivri bir külahla tamamlanmıştır. Minareye ve kadınlar mahfiline giriş, Erzurum’daki diğer camilerde de görüldüğü üzere, girişin sağındaki pencere boşluğu içerisinden sağlanmaktadır. Cami avlusunun kuzey duvarının dış yüzünde ise geç döneme ait tek lüleli bir çeşme bulunmaktadır.

Pervizoğlu Medresesi

Caminin doğusunda yer alan ve İhlâsiye ile Muhammediye adlarını taşıyan medrese, cami ile eş zamanlı olarak 1715-1716 yıllarında inşa edilmiştir. Başlangıçta camiyi üç taraftan saran "U" tipi bir plana sahip olsa da, Cumhuriyet dönemindeki Menderes ve Ayaz Paşa caddelerinin yapımı sırasındaki imar çalışmaları nedeniyle büyük kısmı yıkılmıştır. Günümüze bazalt taşından yapılmış, beşik tonoz örtülü ve dikdörtgen planlı yalnızca dört ila altı oda ulaşabilmiştir. Bu odalar 1997 yılında aslına uygun şekilde onarılmış olup günümüzde özel bir işletme tarafından kafeterya olarak kullanılmaktadır.