Pulur Höyük

Pulur Höyük, Erzurum ilinin Aziziye ilçesi sınırlarında yer alan ve Neolitik Çağ’dan Erken Demir Çağı sonuna kadar uzanan kesintisiz yerleşim tabakalarıyla Doğu Anadolu arkeolojisi açısından önemli bir höyük yerleşimidir. Yapılan kazılar, höyüğün yaklaşık yedi bin yıllık bir yerleşim geçmişine sahip olduğunu, tarım, hayvancılık ve üretime dayalı sürekli bir yaşamın varlığını ortaya koymaktadır. Pulur Höyük; stratigrafik bütünlüğü, mimari kalıntıları ve buluntu gruplarıyla bölgedeki erken yerleşik yaşamın anlaşılmasına katkı sağlamaktadır.

Coğrafi Konum ve Fiziksel Özellikler

Pulur Höyük, Erzurum il merkezinin yaklaşık 20 kilometre batısında, Aziziye ilçesine bağlı Ömertepe Mahallesi sınırları içinde yer almaktadır. Pulur Çayı’na yakın konumu, tarıma elverişli alanlara, kayaç ve obsidyen kaynaklarına olan erişimi nedeniyle tarih boyunca yerleşim için elverişli bir çevresel yapı sunmuştur. Höyük, ova seviyesinden yaklaşık 15 metre yüksekliğe sahip olup geniş bir alana yayılmaktadır.

Araştırma ve Kazı Çalışmaları

Pulur Höyük’te ilk arkeolojik kazılar 1960 yılında gerçekleştirilmiştir. Uzun bir aradan sonra kazı çalışmaları 2021 yılında yeniden başlatılmış ve Erzurum Müze Müdürlüğü başkanlığında yürütülmüştür. Çalışmalar, T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın izni ve desteğiyle sürdürülmüş, daha sonra Cumhurbaşkanlığı kararıyla “Cumhurbaşkanlığı Kararlı Kazı” statüsü kazanmıştır. Kazıların bilimsel başkanlığı Atatürk Üniversitesi Arkeoloji Bölümü öğretim üyesi Doç. Dr. Rabia Akarsu tarafından yürütülmektedir.

Stratigrafi ve Kronoloji

Kazı çalışmaları sonucunda Pulur Höyük’te yedi ana kültür tabakası tespit edilmiştir. En erken tabakalar Erken Kalkolitik Çağ’a tarihlenmekte olup günümüzden yaklaşık 7 bin yıl öncesine uzanmaktadır. Üst tabakalarda Orta Kalkolitik, Erken Tunç Çağı, Orta Tunç Çağı ve Erken Demir Çağı’na ait yerleşim izleri belirlenmiştir. Radyokarbon analizleri, höyükteki yerleşimin yaklaşık M.Ö. 4300-1000 yılları arasında kesintisiz biçimde sürdüğünü göstermektedir.

Mimari Kalıntılar

Pulur Höyük’te ortaya çıkarılan mimari kalıntılar, farklı dönemlere ait yapı tekniklerini yansıtmaktadır. Yuvarlak planlı taş mimari izler, çamur bloklarla oluşturulmuş duvarlar, atölye yapıları, üretim fırınları ve tahıl siloları tespit edilmiştir. Özellikle yuvarlak formda sabit ocaklar, yerleşim içi üretim ve günlük yaşam faaliyetlerine dair önemli veriler sunmaktadır. Bu mimari unsurlar, höyükte sürekli ve planlı bir yerleşim düzeninin varlığını ortaya koymaktadır.

Arkeolojik Buluntular

Kazılarda ele geçen buluntular arasında seramikler, hayvan kemikleri, obsidyen aletler, sabit ve taşınabilir ocaklar, tahıl depolamaya yönelik yapılar ve atölye kalıntıları yer almaktadır. Seramik buluntular, farklı dönemlere ait üretim tekniklerini ve biçimsel çeşitliliği yansıtmaktadır. Özellikle Karaz kültürüyle ilişkilendirilen seramikler ve kutsal ocaklar, Pulur Höyük’ün bölgesel kültürel ilişkiler içindeki yerini göstermektedir.

Pulur Höyük’ün Arkeolojik Önemi

Pulur Höyük, Erzurum ve Doğu Anadolu bölgesinde Neolitik ve Kalkolitik dönemlere uzanan tabakalanmanın net biçimde izlenebildiği az sayıdaki yerleşimden biridir. Yerleşimde kültürel bir kopukluk tespit edilmemiş olması, höyüğün uzun süreli ve sürekli iskân edildiğini göstermektedir. Bu özellikleriyle Pulur Höyük, Anadolu arkeolojisinde erken yerleşik yaşamın gelişimi, bölgesel kültürel süreklilik ve üretim faaliyetlerinin incelenmesi açısından önemli bir referans alanı oluşturmaktadır.