Sanayi, Yenilikçilik ve Altyapı

Sanayi, Yenilikçilik ve Altyapı, Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları içinde yer alan ve dayanıklı altyapıların kurulmasını, kapsayıcı ve sürdürülebilir sanayileşmenin desteklenmesini ve yenilikçiliğin güçlendirilmesini hedefleyen bir kalkınma amacıdır. Verilen kaynaklarda bu amaç, ekonomik büyüme, sosyal kalkınma ve iklim değişikliğiyle mücadele süreçlerinin altyapı yatırımı, sürdürülebilir sınai gelişme ve teknolojik ilerleme ile yakından bağlantılı olduğu düşüncesiyle açıklanmaktadır. Aynı kaynaklar, kaliteli altyapı sistemleri ile sürdürülebilir sanayi yapısının verimlilik, gelir düzeyi ve yaşam standartları üzerinde etkili olduğunu, bunun sağlık ve eğitim gibi alanlara da dolaylı biçimde yansıdığını belirtmektedir. Bu nedenle amaç, yalnızca yol, enerji ya da iletişim gibi fiziksel ağların kurulmasıyla sınırlı bir başlık olarak ele alınmamaktadır. Sanayi üretimi, araştırma ve geliştirme, yenilik kapasitesi, bilgi ve iletişim teknolojilerine erişim ve toplumsal refah gibi unsurlar da aynı çerçeve içinde değerlendirilmektedir. Böylece Amaç 9, kalkınmanın maddi altyapısı ile bilgi, teknoloji ve üretim kapasitesini birlikte ele alan bütüncül bir hedef olarak tanımlanmaktadır.

Kaynaklarda Sanayi, Yenilikçilik ve Altyapı amacının üç temel eksen etrafında kurulduğu görülmektedir: dayanıklı altyapı, kapsayıcı ve sürdürülebilir sanayileşme ve yenilikçiliğin güçlendirilmesi. Küresel Amaçlar sayfasında bu çerçeve doğrudan “dayanıklı altyapılar tesis etmek, kapsayıcı ve sürdürülebilir sanayileşmeyi desteklemek ve yenilikçiliği güçlendirmek” biçiminde ifade edilmektedir. UN Global Compact Türkiye sayfasında da aynı yaklaşım benimsenmekte ve kaliteli altyapı sistemlerinin ekonomik ve toplumsal gelişme üzerindeki etkisi vurgulanmaktadır. Bu anlatım, amacın yalnızca sanayi üretim hacmini artırmaya dönük bir hedef olmadığını göstermektedir. Kaynaklarda sanayileşme, altyapı ve yenilik arasında kurulan ilişki, üretim ve istihdam kadar çevresel etkiler, dayanıklılık, toplumsal yarar ve uzun vadeli kalkınma bakımından da anlam kazanmaktadır. Dolayısıyla bu amaç, ekonomik yapı ile toplumsal yaşam arasındaki ilişkileri kuran ve teknolojik kapasiteyi kalkınmanın önemli unsurlarından biri olarak gören bir çerçeve sunmaktadır.

Verilen kaynaklar, altyapının ekonomik ve toplumsal düzenin temel bileşenlerinden biri olduğunu açık biçimde ortaya koymaktadır. UN Global Compact Türkiye’nin metninde işletme verimliliğinin ulaşım, su ve atık hizmetleri ile bilgi ve iletişim ağlarını da kapsayan verimli, sürdürülebilir ve dayanıklı altyapıya dayandığı belirtilmektedir. Küresel Amaçlar için hazırlanan “Neden Önemli?” başlıklı belgede ise yollar, iletişim ağları, su ve kanalizasyon şebekesi ile elektriğin birçok gelişmekte olan ülkede yeterli seviyede olmadığı ifade edilmektedir. Aynı belgede bu eksikliklerin yalnızca teknik bir sorun oluşturmadığı, ekonomik etkinliği ve yaşam standartlarını da doğrudan etkilediği anlatılmaktadır.Kaynaklar, altyapının hem üretim faaliyetlerinin sürdürülmesinde hem de günlük yaşamın temel gereksinimlerinin karşılanmasında belirleyici rol oynadığını göstermektedir. Bu nedenle Amaç 9’da altyapı, ekonomik büyümenin ön koşulu olduğu kadar, toplumsal refahın ve temel hizmetlere erişimin de ana dayanaklarından biri olarak ele alınmaktadır.

Kaynaklarda altyapı eksikliği, gelişmekte olan ülkelerde belirginleşen temel sorun alanlarından biri olarak sunulmaktadır. UN Global Compact Türkiye sayfasında yaklaşık 2,6 milyar insanın güvenilir elektriğe ulaşma mücadelesi verdiği, dünya genelinde 1 ila 1,5 milyar insanın güvenilir telefon hizmeti alamadığı ve 2,5 milyar insanın temel sıhhi koşullara erişemediği belirtilmektedir. Küresel Amaçlar tarafından yayımlanan bilgi notunda ise yaklaşık 1,15 milyar insanın düzenli telefon hizmetlerinden yararlanamadığı, 2,5 milyar insanın temel sıhhi koşullardan mahrum olduğu ve 800 milyon insanın suya erişim sorunu yaşadığı ifade edilmektedir. Aynı belgede kalkınmakta olan ülkelerde tarım üretiminin ancak yüzde 30’unun işlenmiş gıdaya dönüştürülebildiği de belirtilmektedir. Bu veriler, altyapı eksikliklerinin yalnızca ulaşım ya da enerji başlığında değil, iletişim, hijyen, suya erişim ve üretimin niteliği gibi alanlarda da etkili olduğunu göstermektedir. Böylece Amaç 9’un neden yalnızca sanayiye değil, altyapı ve yenilikle birlikte ele alındığı, verilen kaynakların ortaya koyduğu sorun çerçevesi içinde anlaşılmaktadır.

Kaynaklarda sanayileşmenin ekonomik yapı üzerindeki etkisi özellikle istihdam ve yaşam standardı bağlamında ele alınmaktadır. Küresel Amaçlar’ın “Neden Önemli?” belgesinde sanayileşmenin yeni iş imkânları açma üzerindeki çarpan etkisinin büyük olduğu, üretim alanında gerçekleşen her yeni istihdamın diğer alanlarda yüzde 2,2’lik istihdam artışına katkı sağladığı belirtilmektedir. Aynı belgede yeni sanayilerin gelişmesinin birçok kişi için yaşam standardının yükselmesi anlamına geldiği de ifade edilmektedir. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi’nin ilgili sayfasında ise bu hedef kapsamında yeni iş imkânları yaratmanın, enerji verimliliğini artırmanın, teknolojik ilerleme sağlamanın ve yenilik ile girişimciliği geliştirmenin amaçlandığı belirtilmektedir. Bu anlatım, sanayileşmenin kaynaklarda yalnızca üretimin nicel artışı olarak görülmediğini, daha geniş bir ekonomik ve toplumsal dönüşüm alanı olarak değerlendirildiğini göstermektedir. Sonuç olarak verilen kaynaklara göre sanayileşme, istihdamın genişlemesi, yaşam standartlarının yükselmesi ve teknolojik ilerlemenin desteklenmesi bakımından temel bir işlev üstlenmektedir.

^{Sanayileşme -} Pexels

Amaç 9’un yenilik boyutu, verilen kaynaklarda araştırma, geliştirme, bilgiye erişim ve teknolojik ilerleme ile bağlantılı biçimde açıklanmaktadır. UN Global Compact Türkiye sayfasında ağları daha verimli kullanmanın, araştırma ve geliştirmeyi desteklemenin ve teknolojik ilerlemeye önem vermenin sürdürülebilir kalkınmaya yardımcı olacağı belirtilmektedir. Küresel Amaçlar sayfasında ise bilimsel araştırmanın geliştirilmesi, sanayi sektörlerinin teknolojik yetkinliklerinin artırılması, araştırma-geliştirme harcamalarının yükseltilmesi ve araştırmacı sayısının çoğaltılması hedefler arasında sayılmaktadır. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi’nin metninde bilgi ve birikime eşit erişim sağlama, yenilik ve girişimciliği geliştirme ve dijital eşitsizliği giderme amaçlarının da bu başlık altında yer aldığı ifade edilmektedir. Bu çerçevede yenilikçilik, yalnızca teknik buluşlarla sınırlı dar bir alan olarak değil, ekonomik verimlilik, kurumsal kapasite, bilgi dolaşımı ve toplumsal erişim olanaklarıyla bağlantılı bir unsur olarak görünmektedir. Böylece verilen kaynaklar, teknolojik kapasitenin sanayi ve altyapıdan ayrı düşünülemeyeceğini, tam tersine bu iki alanın niteliğini belirleyen temel etkenlerden biri olduğunu göstermektedir. 

Küresel Amaçlar sayfasında Amaç 9’un alt hedefleri ayrıntılı biçimde sıralanmakta ve bu hedeflerin hem fiziksel altyapıyı hem sanayi yapısını hem de bilimsel-teknolojik kapasiteyi kapsadığı görülmektedir. İlk alt hedefte, bölgesel ve sınırlar arası altyapıyı da kapsayan kaliteli, güvenilir, sürdürülebilir ve dayanıklı altyapıların oluşturulması; bunun da herkes için uygun fiyatlı ve eşitliğe dayalı erişimi gözetmesi öngörülmektedir. İkinci alt hedef, kapsayıcı ve sürdürülebilir sanayileşmenin desteklenmesini ve 2030’a kadar sanayinin istihdam ve gayrisafi yurt içi hasıla içindeki payının ulusal koşullarla uyumlu biçimde önemli ölçüde artırılmasını içermektedir. Üçüncü alt hedefte özellikle gelişmekte olan ülkelerde küçük ölçekli sanayi işletmelerinin finansal hizmetlere, değer zincirlerine ve piyasalara entegrasyonlarının artırılması hedeflenmektedir. Dördüncü ve beşinci alt hedefler, altyapı ve sanayinin daha sürdürülebilir hâle getirilmesi, kaynak kullanım verimliliğinin yükseltilmesi, temiz ve çevresel açıdan daha sağlam teknolojilerin benimsenmesi ve bilimsel araştırmanın güçlendirilmesi üzerinde durmaktadır. Bunun yanında gelişmekte olan ülkelere teknik, finansal ve teknolojik destek sağlanması ile bilgi ve iletişim teknolojilerine erişimin önemli ölçüde artırılması da bu amacın resmi alt hedefleri arasında yer almaktadır.

Amaç 9’un önemli boyutlarından biri, küçük ölçekli sanayi işletmelerinin ekonomik sistem içindeki yerinin güçlendirilmesidir. Küresel Amaçlar sayfasında, özellikle gelişmekte olan ülkelerde küçük ölçekli sanayi işletmelerinin ve diğer işletmelerin uygun koşullu krediyi de kapsayan finansal hizmetlere erişimlerinin artırılması açık biçimde belirtilmektedir. Aynı hedef, bu işletmelerin yalnızca finansmana ulaşmasını değil, değer zincirlerine ve piyasalara entegrasyonlarının artırılmasını da içermektedir. Bu durum, sanayileşmenin yalnızca büyük ölçekli üretim tesisleri üzerinden değil, daha geniş işletme ağları üzerinden de düşünüldüğünü göstermektedir. Finansal erişim, üretim kapasitesi, rekabet gücü ve piyasa bağlantıları arasında kurulan bu ilişki, verilen kaynaklarda kapsayıcı sanayileşme düşüncesinin temel unsurlarından biri olarak görünmektedir. Dolayısıyla Amaç 9, işletme ölçeği ne olursa olsun üretici birimlerin ekonomik sisteme daha sağlam biçimde katılabilmesini destekleyen bir kalkınma yaklaşımı ortaya koymaktadır.

Verilen kaynaklar, altyapı ve sanayi yatırımlarını çevresel etkilerden bağımsız şekilde ele almamaktadır. UN Global Compact Türkiye sayfasında altyapı projelerinin doğaları gereği kapsamlı ve uzun vadeli olduğu, nerede ve nasıl yapıldıkları ile kullanılan teknolojilerin ve kirlilik ve atık gibi unsurların çevresel etkiler yarattığı belirtilmektedir. Aynı metinde yenilikler ve teknolojik gelişmelerin bu tür projelerin çevresel zararlarını azaltmak ve sosyal faydalarını en üst düzeye çıkarmak bakımından önem taşıdığı ifade edilmektedir. Küresel Amaçlar bilgi notunda da sanayi kuruluşlarının sürdürülebilirliğe yönelmesinin çevre üzerinde olumlu sonuçlar doğuracağı ve çevrenin herkesi etkilediğinin unutulmaması gerektiği vurgulanmaktadır. Bu çerçevede çevre boyutu, Amaç 9’da sonradan eklenen yan bir unsur değil, doğrudan altyapı ve sanayi politikalarının içinde düşünülen bir ölçüt olarak yer almaktadır. Böylece verilen kaynaklar, sürdürülebilir sanayileşme ve dayanıklı altyapı anlayışının çevresel sorumluluk ve teknoloji seçimiyle doğrudan bağlantılı olduğunu göstermektedir.

Kaynaklarda toplumsal boyut da önemli bir yer tutmaktadır. UN Global Compact Türkiye sayfasında altyapıya erişim eksikliğinin toplumsal eşitsizlikleri artırdığı, kaliteli altyapının ise ekonomik kalkınmanın yanı sıra sosyal ve çevresel alanlarda da büyük faydalar sağladığı belirtilmektedir.Aynı metin, altyapı projelerinin bazı toplumsal gruplar için zararlı olabileceğine de dikkat çekmektedir. Bu vurgu, altyapı ve sanayi yatırımlarının yalnızca büyüklükleriyle değil, kimleri nasıl etkiledikleriyle de değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi’nin sayfasında bilgi ve birikime eşit erişim sağlama ve dijital eşitsizliği giderme amaçlarının da bu hedef kapsamında değerlendirilmesi, toplumsal kapsayıcılık boyutunu güçlendirmektedir. Dolayısıyla verilen kaynaklara göre Amaç 9, eşitsizlikleri azaltma, erişim olanaklarını genişletme ve kalkınmanın toplumsal etkilerini gözetme yönleriyle de tanımlanmaktadır.

Küresel Amaçlar’ın “Neden Önemli?” belgesinde harekete geçmemenin bedeline ayrıca yer verilmektedir. Bu belgede, küresel büyümenin hem sürdürülebilir kalkınmanın hem de yoksullukla mücadelenin lokomotifi olduğu, bu nedenle yoksulluğun sona erdirilmesinin güçleşeceği belirtilmektedir. Aynı belgede altyapıyı iyileştirmemek ve yenilikçi teknolojileri geliştirmemek durumunda sağlık koşullarının kötüleşmesi, sıhhi koşulların yetersiz kalması ve eğitime kısıtlı erişim gibi sonuçların ortaya çıkacağı ifade edilmektedir. Bu anlatım, Amaç 9’un yalnızca ekonomik bir performans göstergesi olarak anlaşılmadığını göstermektedir. Verilen kaynaklarda altyapı ve yenilik alanındaki yetersizlikler, doğrudan yaşam koşulları, eğitim imkânları ve temel hizmetlere erişim üzerinde etkili olan yapısal engeller olarak sunulmaktadır. Bu nedenle amaç, kalkınma sürecinin ertelenemez ve birbirine bağlı unsurlarını kapsayan bir alan olarak değerlendirilmekte; gecikmenin toplumsal maliyetleri özellikle vurgulanmaktadır.

Küresel Amaçlar sayfasında Amaç 9’un ilerleyişinin çeşitli göstergelerle izlendiği görülmektedir. Altyapı boyutunda her mevsim geçit veren yolların iki kilometre yakınında yaşayan kırsal nüfusun oranı ile ulaşım modlarına göre yolcu ve yük hacmi sayılmaktadır. Sanayileşmenin ölçülmesinde kişi başına ve gayrisafi yurt içi hasılanın bir oranı olarak imalat sanayi katma değeri ile toplam istihdamın bir oranı olarak imalat sanayi istihdamı kullanılmaktadır. Küçük ölçekli sanayiler bakımından toplam sanayi katma değeri içinde küçük ölçekli sanayilerin oranı ve kredi borcu olan ya da kredi limiti bulunan küçük ölçekli sanayilerin oranı ayrıca izlenmektedir.Sürdürülebilirlik ve yenilik başlıklarında ise katma değer birim başına karbondioksit emisyonu, araştırma-geliştirme harcamalarının GSYH içindeki oranı, bir milyon kişi başına düşen araştırmacı sayısı, altyapıya toplam uluslararası resmî destek ve orta ve yüksek teknolojili sanayi sektörlerinin toplam katma değer içindeki oranı yer almaktadır. Bu göstergeler, Amaç 9’un yalnızca genel ilkeler düzeyinde değil, ölçülebilir ilerleme mantığıyla kurgulanmış bir izleme sistemine dayandığını göstermektedir.