Şeytan Kalesi

Şeytan Kalesi, Ardahan’ın Çıldır ilçesine bağlı eski adı Rabat olan Yıldırımtepe köyünün 1,3 kilometre kuzeyinde, bir derenin sağ kıyısında, üç tarafı uçurum olan sarp kayalık bir tepe üzerinde yer alan kaledir. Bu doğal konum, kaleye yalnızca tek bir yönden ulaşılmasına olanak sağlar. Stratejik ve ulaşılması güç bu konumundan dolayı kaleye “Şeytan Kalesi” adı verilmiştir.

Yerel efsanelerde, kalenin ele geçirilememesi, içindekilerin “kötü ruhlarla” veya “şeytanla” ilişkilendirilmesine neden olmuştur. Mimari özellikleri açısından tipik bir Orta Çağ kalesidir. En dikkat çeken bölümü ise kalenin batı tarafında, doğal arazi yapısı ile birlikte şekillenen ve ana burçla bütünleşen üçgen formlu savunma alanıdır. Şeytan Kalesi'nin planı, yükseltiye uyumlu olarak batıdan doğuya yayılan duvarlarla şekillendirilmiştir. İçeride bir şapel, sarnıç, depo yapıları ve diğer kalıntılar yer almaktadır. Kale çevresinde 10.–13. yüzyıllara ait seramikler bulunmuş; ayrıca M.Ö. 5. ve 4. yüzyıllara tarihlenen parçalar da tespit edilmiştir. Bu durum, alanda Orta Çağ öncesi faaliyetlerin varlığına işaret etse de erken dönem kaleye ait bir yapı henüz saptanamamıştır. Alanın tarihi kronolojisinin netleşmesi için arkeolojik kazı gereklidir.

Kale, deniz seviyesinden 1910 metre yüksekliktedir ve 161 × 93 metre boyutlarındadır. Simetrik olmayan plan yapısına sahiptir ve üç kulesi bulunmaktadır; bunlardan biri günümüze sağlam şekilde ulaşmıştır. Şeytan Kalesi’ne, çevresindeki seyir tepesine kadar araç yoluyla, ardından patika bir yol üzerinden erişilmektedir. Günümüzde gece aydınlatması yapılmıştır.

Tarihçe

Kuruluş Dönemi ve Belirsizlikler

Kalenin inşa tarihi kesin olarak bilinmemektedir. Bazı araştırmacılar yapının Urartu döneminde inşa edildiğini ileri sürmektedir. Ancak bu görüşler arkeolojik ya da yazılı tarihsel kaynaklarla doğrulanmış değildir. Kalıntılar ve mimari detaylar, kalenin Erken Orta Çağ döneminde yapıldığını göstermektedir. Ayrıca bölgede M.Ö. 5. ve 4. yüzyıllara tarihlenen seramik parçalarının bulunması, yerleşimin veya askeri kullanımın daha eski dönemlere uzanabileceğine işaret etmektedir. Fakat bu erken döneme ait mimari kalıntıların eksikliği nedeniyle kesin tarih belirlemek mümkün değildir.

Gürcü ve Osmanlı Dönemleri

Şeytan Kalesi, 16. yüzyılda Gürcü Samtshe-Saatabago Prensliği sınırları içinde yer almaktaydı. Meshuri Matiane adlı Gürcü vakayinamesine göre, II. Manuçar döneminde Lala Mustafa Paşa ile yapılan bir anlaşma sonucu Şeytan Kalesi ve çevresindeki beş kale daha 1560'lı yıllarda Osmanlılara devredilmiştir. Bu tarihten itibaren kale, Osmanlılar tarafından da askeri amaçlarla kullanılmaya devam etmiştir. Kalenin hemen yakınında yer alan Rabat adlı ticaret yerleşimi zamanla sıradan bir köy yerleşimine dönüşmüştür.

Mimari Yapılar ve Kalıntılar

Kale içi yapıları arasında en dikkat çekici olanı, 14. yüzyıla tarihlenen tek nefli bir kilisedir. Bu kilise, kalenin alt bölümünde yer almakta olup, Aziz Stefan’a adanmıştır. Günümüzde bu yapıdan sadece dört duvar ayakta kalmıştır. Ayrıca

• 23 metre kuzeydoğusunda, dairesel planlı bir sarnıç yer almaktadır.
• Güneybatı surlarına bitişik dikdörtgen planlı bir yapı, muhtemelen depo amaçlı kullanılmıştır.
• Sarnıcın kuzey ve kuzeybatısında bazı temel kalıntıları gözlemlenmektedir.
• Kaleye ait dereye inen taş basamaklar ve savunma hatları günümüze ulaşmıştır.

Modern Turizm ve Kültürel Potansiyel

Bugün Şeytan Kalesi, yaz ve kış aylarında ziyaretçi çeken önemli bir turizm destinasyonudur. Kalenin çevresindeki Karaçay Kanyonu, hem manzara seyri hem de doğa sporları (dağcılık, yürüyüş, hidroterapi gibi) için elverişli bir ortam sunar. Bölge, yerli ve yabancı turistler, tarih meraklıları ve dağcılar tarafından ziyaret edilmektedir.

Şeytan Kalesi, mevcut haliyle yılda yaklaşık 60 bin turist ağırlamakta, bazı günlerde bu sayı günlük 35–40 kişiye kadar ulaşmaktadır. Aynı zamanda inanç turizmi açısından da değerlendirilen bir bölgedir.