Ana YazarSerpil PEKDOĞAN GÖZTOK13 Temmuz 2026 13:51

ORCID ID

0000-0002-6589-1217

İsrail, Gazze’de su kaynaklarına, su depolarına ve arıtma tesislerine sistemli şekilde zarar vermektedir. Ekim 2023‘ten önce de Gazzelilerin sadece yüzde 8’i kesintisiz suya erişebilmekte, diğerleri günde en az bir kere su kesintisine maruz kalmaktaydı. İsrail, temel bir insan hakkı olan temiz ve yeterli suya erişim hakkını【1】 (OHCRH, 2010: 1), Filistinlilere karşı özellikle 7 Ekim sonrasında bir silah olarak kullanmaktadır【2】 (Mercan & İlkbahar, 2025: 19, 21). Gazze’yi insansızlaştırma stratejisinin bir parçası olarak sivillere yönelik kitlesel şiddetin【3】 yanında temiz su kaynaklarını hedef alarak toplu ölümlere yol açan bir imha yöntemi uygulamaktadır.Gazze halkı tatlı su ihtiyacını 3 farklı kaynaktan elde etmektedir. Bu kaynaklar, kıyı akifer havzası, Mekorot firmasına ait su boru hattı ve küçük ölçekli deniz suyu arıtma tesisidir. Akiferden【4】 elde edilen suyun Gazze halkının ihtiyaçlarının yüzde 90’nını karşıladığı ileri sürülmektedir. Ancak bu oran doğru değildir (Mercan & İlkbahar, 2025: 16). Çünkü İsrail, akiferden sürdürülebilir çekim miktarını aşan oranda su çekmektedir. Bu durum, akiferdeki su seviyesinin düşmesine ve kaynağa tuzlu su girişi (deniz suyu) ile yüzeydeki kirleticilerin (kanalizasyon suları gibi) sızması sonucu akiferin kirlenmesine yol açmaktadır (Hall vd., 2024; Seeberg, 2024: 43). Birleşmiş Milletler İnsani Yardım Koordinasyon Ofisi, kıyı akiferdeki suyun yüzde 97’sinin insan tüketimine uygun olmadığını rapor etmiştir (UN OCHA, 2023).Kıyı akiferden temiz su ihtiyacının karşılanması için kaynağın temizlenmesi ve yağmur suları ile dolması gerekmektedir. İsrail, akifer ve su altyapısının temizlenmesi ve onarılması için gerekli ekipmanların Gazze’ye girişine izin vermemekte (Tuna, 2024: 287); Gazze Şeridi’nin çevresine ördüğü 65 kilometre uzunluğunda, 6 metre yüksekliğindeki beton duvar da (Fırat, 2021) yağmur sularının Gazze bölgesinde bulunan kıyı akiferine akışını engellemektedir【5】 (Abu Aisha & Koşak, 2022). Kıyı akiferinden su ihtiyacını karşılayamayan Gazzeliler, İsrailli Mekorot firmasının Gazze’ye döşediği su boru hatlarını ve deniz suyu arıtma tesislerini kullanmaya mecbur kalmaktadır. Ancak Mekorot şirketi, Gazze halkına suyu sömürü stratejisiyle【6】 yüksek fiyata satmakta ve keyfi olarak sık sık su kesintisi yapmaktadır (Yüksel, 2023).Gazzeliler, su ihtiyaçlarını karşılamak için son seçenek olarak deniz suyu arıtma tesislerine başvurmaktadır (Hall vd., 2025: 18). İsrail, Gazze’de elektrik santrallerine yakıt vermediği için su arıtma tesisleri ve sulama altyapısı devre dışı kalmakta (Tuna, 2024: 288) bunun sonucunda da sivillerin 3 kaynaktan da temiz suya erişimi ciddi bir şekilde zorlaştırılmaktadır. Birleşmiş Milletler Yakın Doğu Filistin Mültecileri Yardım ve Bayındırlık Ajansı (UNRWA) Genel Komiseri Philippe Lazzarini, söz konusu krizi “yaşamla ölüm arasındaki bir mesele” olarak tanımlamış ve iki milyondan fazla Filistinlinin kirli kuyu sularına mecbur bırakıldığını vurgulamıştır. Lazzarini’ye göre, Gazze’de temiz suya erişimin sağlanabilmesi için elektrik arzının yeniden tesis edilmesi hayati derecede önemlidir (UNRWA, 2023).Dünya Sağlık Örgütüne (DSÖ) göre günlük kişi başına düşen su miktarı 50 ila 100 litre olmalıdır (UN, 2025). 2022’de yayınlanan raporda Gazze’de kişi başına düşen su miktarı 26,8 litre olarak rapor edilmiştir (Mercan & İlkbahar, 2025: 19). Bu rakam, DSÖ’nün belirlemiş olduğu rakamın çok altındadır. DSÖ raporunda acil durumlarda hedef olarak hayatta kalma düzeyi baz alındığında bireylerin ihtiyaç duyduğu su miktarı 7,5-15 litre olarak hesaplanmıştır. Normal koşullarda ise bir insan, sağlık ve hijyen gibi temel ihtiyaçlarını asgari düzeyde karşılayabilmesi için günlük 20 litre temiz suya ihtiyacı duyar (WHO, 2013). Oysa Ekim 2023‘ten sonra Gazze’de kişi başına düşen su miktarının günlük 2-3 litre arasında olduğu tahmin edilmektedir (Anera, 2023; Hall vd., 2024). Gazzeliler acil durumda bile ihtiyaç duyulan temiz su miktarının çok altında suya ulaşabilmektedir. Akiferdeki suyun temiz olmaması, Mekorot şirketinin suyu pahalı satması ve şirketin keyfi olarak halkın suya erişimini engellemesi ve su arıtma tesislerinin yetersiz kalması, Gazzelileri güvenli olmayan alternatif su kaynaklarına yöneltmektedir. Gazzeliler hayatlarını sürdürebilmek için tarımsal su kuyularına başvurmaktadırlar. Tarımsal sular, içme suyu standartlarına uymamakta ve içerisinde pestisit, yüksek tuzluluk ve nitrat gibi çeşitli kimyasal kalıntılar bulunmaktadır. Bu içerikler insan sağlığı üzerinde ciddi tehdit oluşturmakta ve bu suların tüketimi kolera, ishal, dizanteri ve Hepatit A gibi hastalıklara yol açmaktadır (Mercan & İlkbahar, 2025: 24). DSÖ’nün belirlediği izin verilebilir nitrat oranını aşan suları tüketmek zorunda kalan çocuklarda büyüme geriliği ve nörolojik gelişim bozuklukları gözlemlenmekte【7】; hamile kadınlarda ise çeşitli hastalık risklerinde artışa【8】 ve kanser görülme oranında yükselişe rastlanmaktadır (Tuna, 2024: 289).İsrail saldırıları sonucu Gazze’deki su ve sanitasyon altyapısı büyük ölçüde işlevsiz hale gelmiştir. Sivil halkın temiz suya erişimi için hayati önem taşıyan altyapının yaklaşık yarısından fazlası ya ağır hasar almış ya da tamamen yok olmuştur. Bu kapsamlı ve kasıtlı yıkım, kuzey ve orta bölgelerdeki tuzdan arındırma tesislerini, 162 su kuyusunu ve İsrail su şirketi Mekorot’a ait üç ana boru hattından ikisini içermektedir. Ayrıca, atık su toplama ve arıtma sistemlerinin de maruz kaldığı yoğun tahribat, yaygın çevresel kirliliğe yol açmakta ve salgın hastalık riskini artırarak halk sağlığı üzerinde çok boyutlu ve ağır bir tehdit oluşturmaktadır (The World Bank vd., 2024: 15). Gazze’de su, hijyen ve sanitasyon sistemi neredeyse çökmüştür ve bu durum, sivillerin en temel ihtiyaçlarını bile karşılayamadığı için insani bir kriz ortaya çıkarmıştır.