SULTÂNÎYEGÂH

Tiz taraftan genişlediği için sultânîyegâh makamının seyrine tiz durak nevâ perdesi civarından başlanır. Bu perde üzerinde yer alan genişlemiş bölge dahil olmak üzere dügâh perdesi üzerinde bulunan orta bölgede gezinilip nevâ perdesinde bûselik çeşnisiyle yarım karar yapılır. Sonra dügâh-nevâ perdeleri arasında seyredilip bu bölgede dügâhta önce hicaz, ardından karara gidilirken de kürdî çeşnili asma kararlar belirtilir. Bu arada bütün seyir esnasında gerekli yerlerde asma kararlar ve geçkiler gösterilir. Nihayet bütün dizide karışık gezinildikten sonra yegâh perdesindeki 1. şekil bûselik dizisiyle (bûselik beşlisi + kürdî dörtlüsü) inilip yegâh perdesinde genellikle yedenli bûselik çeşnisiyle tam karar yapılır.

Nedim Ağa’nın çifte düyek peşreviyle saz semâisi, Kanûnî Hacı Ârif Bey’in muhammes peşreviyle saz semâisi; Hamâmîzâde İsmâil Dede Efendi’nin, “Misâlini ne zemîn ü zaman görmüştür” mısraıyla başlayan zencir ve, “Cân ü dilimiz lutf-i keremkâr ile ma‘mûr” mısraıyla başlayan hafif usulündeki besteleri; “Nihân ettim seni sînemde ey mehpâre cânımsın” mısraıyla başlayan ağır ve, “Şâd eyledi cân ü dilimi şâh-ı cihânım” mısraıyla başlayan yürük semâilerinden oluşan takımı; Zeki Ârif Ataergin’in sengin semâi usulünde, “Zencîr-i aşkın dil-bestesiyim”, Münir Nurettin Selçuk’un nîm-sofyan usulünde, “Sen şarkı söylediğin zaman”, Yesâri Âsım Arsoy’un aksak usulünde, “Biz Heybeli’de her gece mehtâba çıkardık” mısralarıyla başlayan şarkıları; Ali Rıza Şengel’in evsat usulünde, “Vücûdundur cihân-ı halka bâdî yâ Resûlellah” mısraıyla başlayan tevşîhiyle Şehzade Seyfeddin Efendi’nin nîm-evsat usulünde, “Gel berü ey derde dermân isteyen” mısraıyla başlayan cumhur ilâhisi bu makamla bestelenmiş eserlerden bazılarıdır.