Taksiyarhis Anıt Müzesi

Balıkesir ilinin Ayvalık ilçesinde yer alan Taksiyarhis Kilisesi, bölgenin bilinen ilk kilisesidir ve 2013 yılından itibaren Taksiyarhis Anıt Müzesi adıyla hizmet vermektedir. Yapı, mimari özellikleri ve geçirdiği tarihsel süreç bakımından önemli bir kültürel miras niteliğindedir.

Tarihçe

Taksiyarhis Kilisesi’nin ilk inşa evresi 15. yüzyıla tarihlenmektedir. Başlangıçta küçük bir ibadet yapısı olarak inşa edilen kilise, zaman içinde yaşanan depremler sonucu çeşitli dönemlerde onarım ve yeniden inşa süreçlerine girmiştir. Yapının 1753 tarihli kitabesi ve freskleri ikinci evredeki üç kubbeli, iki katlı bazilikal plana işaret etmektedir. 1844 tarihli üçüncü dönem kitabesi ise mevcut bazilikal yapının beşik tonoz örtülü ve ahşap taşıyıcılı olarak düzenlendiğini belgelemektedir.

1927 yılından sonra Tekel İdaresi tarafından depo olarak kullanılan yapı, uzun süre işlevsiz kaldıktan sonra 2012 yılında Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından restore edilmiştir. Restorasyonun tamamlanmasının ardından 2013 yılında Balıkesir Kuva-yi Milliye Müzesi’ne bağlı birim olarak Taksiyarhis Anıt Müzesi adıyla ziyarete açılmıştır.

Mimari Özellikler

Yapı, üç nefli bazilika planında olup batı cephesinde yer alan narteksten üç kapı aracılığıyla ana ibadet alanına girilmektedir. Orta nefte, döner merdivenle çıkılan, arslan betimlemeli alçı rölyefle süslenmiş ambon yer almaktadır. İkonostasis bölümü, Hz. İsa’nın yaşamına dair sahneleri içeren mermer ikonlarla süslenmiş olup mermer kabartmalar ve altın bezemelerle zenginleştirilmiştir. Bu bölümün ardından apsis kısmına geçilmektedir.

İkinci katta, “U” planlı ahşap bir galeri yer almaktadır ve bu bölüm kadınlara ayrılmış gynaikeion olarak kullanılmak üzere tasarlanmıştır. Yapının iç dekorasyonunda dinî ikonografiye ait çeşitli sahneler, aziz ve melek tasvirleri, tavan süslemeleri, balık derisi üzerine işlenmiş azize portreleri ve mermer işçiliği bulunmaktadır.

Koruma ve Müzeleşme

Zaman içerisinde geçirdiği depremler ve işlevsiz kaldığı dönemler nedeniyle çeşitli hasarlar gören yapı, 2012 yılında başlatılan kapsamlı restorasyon çalışmaları neticesinde özgün karakterine uygun biçimde yenilenmiştir. Bu süreçte yapıdaki iç süslemelerin bir kısmı da restorasyon kapsamında düzenlenmiştir. 2013 yılından bu yana müze olarak hizmet vermekte olan yapı, hem mimari hem de kültürel açıdan Ayvalık’ın önemli simgeleri arasında yer almaktadır.