TCG Piri Reis (S-330)

TCG Piri Reis (S-330), Türk Deniz Kuvvetleri Komutanlığı için Yeni Tip Denizaltı Projesi (YTDP) kapsamında inşa edilen Reis sınıfı denizaltılardandır.^【1】 Denizaltı, 24 Ağustos 2024 tarihinde Aksaz Deniz Üs Komutanlığında düzenlenen törenle Türk Deniz Kuvvetlerine teslim edilmiştir.^【2】 Denizaltı, adını 16. yüzyılda yaşamış Osmanlı denizcisi ve kartografı Piri Reis'ten almaktadır.

^{TCG Piri Reis'in teslim töreni. (}AA⁾

^{Gölcük Tersanesi'ndeki inşaat faaliyetleri. (}Savunma Sanayii Başkanlığı⁾

Yeni Tip Denizaltı Tedariki Projesi, Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB) tarafından, denizaltı harekât konsepti kriterlerini karşılamak amacıyla; düşman kontrolü altındaki deniz harekât alanlarında uzun süre görev yapabilecek, su üstü hedeflerine güdümlü mermi atabilen, havadan bağımsız tahrik (HBT/AIP) sistemli altı adet denizaltının Gölcük Tersanesi Komutanlığında azami ölçüde Türk sanayi katılımıyla inşa edilmesini amaçlamaktadır. Proje kapsamında üretilecek denizaltılar, sahip oldukları havadan bağımsız tahrik özellikleriyle Türk Deniz Kuvvetleri için bu alanda ilk olma niteliği taşımaktadır.^【3】

Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığınca yürütülen proje kapsamında Millî Savunma Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, Deniz Kuvvetleri Komutanlığı, TÜBİTAK, Tersaneler Genel Müdürlüğü ve Gölcük Tersanesi Komutanlığı gibi kurumlar koordineli olarak çalışmaktadır.

Yeni tip denizaltı projesinin birinci gemisi TCG Piri Reis'in inşasına Eylül 2015'te başlanmıştır. Gemi İnşa Başmühendisi Albay Bora Bozduman, konuya ilişkin açıklamasında denizaltıların HY sınıfı yüksek mukavemetli çelikler kullanılarak inşa edildiğini ve inşası devam eden denizaltıların tam boyunun yaklaşık 68 metre, mukavim tekne çapının ise 6,3 metre olduğunu belirtmiştir.^【4】

Denizaltı torpido kovanlarının yer aldığı baş kısım olan "Section 50", dünyada sayılı ülkenin üretebildiği bir bileşen olup ilk kez Türkiye'de, STM mühendisliği ve koordinasyonunda üretilmiştir.^【5】 Üretilen Section 50 sayesinde Reis sınıfı denizaltılar, 8 adet 533 milimetrelik torpido kovanıyla silahlandırılmaktadır. Section 50 bölümünün üretimi, Yalova'daki Gürdesan Gemi Makinaları Sanayii Ticaret A.Ş. tesislerinde gerçekleştirilmiştir.^【6】

^{Section 50 baş bölümünün teslimatı. (}AA⁾

Havuza indirme işleminin ardından TCG Piri Reis, Fabrika Kabul Testleri (FAT), Liman Kabul Testleri (HAT) ve Deniz Kabul Testleri (SAT) olarak adlandırılan kapsamlı bir test sürecinden geçirilmiştir. Deniz testleri süresince denizaltı, Marmara Denizi'nde seyir gerçekleştirerek sistemlerinin doğrulanmasını sağlamıştır. Test süreci; tahrik sistemi, dalış kabiliyeti, silah sistemleri ve elektronik donanımın kapsamlı değerlendirmelerini içermektedir.

Savunma Sanayii Başkanlığı tarafından paylaşılan bilgilere göre, Yeni Tip Denizaltı Projesi kapsamında üretilecek denizaltıların uzunluğu 68,35 metre, mukavim tekne dış çapı 6,3 metre olup su üstü deplasmanı 1.850 tondur. Denizaltılar 40 personel kapasitesine sahiptir. Aynı kaynağa göre denizaltılar, yüksek süratli gelişmiş torpidolarla ve satıh hedeflerine atılabilen güdümlü mermi kabiliyetiyle donatılmış olup, gizlilik içinde uzun süre hareket edebilme özelliğine sahiptir.

^{Yeni Tip Denizaltı Projesi'ne ait infografik. (}AA⁾

Denizaltılar, yakıt pili teknolojisi sayesinde havadan bağımsız tahrik kabiliyeti özellikleriyle Türk Deniz Kuvvetleri için ilk olma niteliği taşımaktadır. Bu sistem, denizaltının su üstüne çıkmaksızın gizlilik içinde uzun süre harekât icra edebilmesini sağlamaktadır.

Reis sınıfı denizaltılar, Section 50 bölümünde yer alan 8 adet 533 milimetrelik torpido kovanı aracılığıyla silahlandırılmaktadır. Bu bölüm, denizaltının ana silahlarının ve güdümlü mermilerinin atılmasını sağlayan sistemleri barındırmaktadır.

TCG Piri Reis, Yeni Tip Denizaltı Projesi kapsamında 2027 yılına kadar altı adedinin hizmete alınması planlanan denizaltı serisinin ilkidir. Programın ikinci gemisi olan TCG Hızır Reis'in 2025 yılında, üçüncü gemi TCG Murat Reis'in de 2026 yılında hizmete alınması hedeflenmektedir.

^{Gölcük Tersane Komutanlığı'nda inşa faaliyetleri süren Reis sınıfı denizaltılar. (}AA⁾

24 Ağustos 2024 tarihinde Aksaz Deniz Üs Komutanlığı'nda Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın katılımıyla düzenlenen törende TCG Piri Reis hizmete girmiştir. Cumhurbaşkanı Erdoğan törende yaptığı konuşmada Türk Silahlı Kuvvetlerini her alanda güçlendirme çabası içerisinde olduklarını ifade etmiştir.^【2】

Tip-214 sınıfı denizaltıların standart donanımı çerçevesinde TCG Piri Reis, pasif ve aktif sonar sistemleriyle techiz edilmiştir. Denizaltı; gürültü azaltma teknolojileri, titreşim izolasyon sistemleri ve düşük manyetik iz bırakma özelliklerine sahip olup bu özellikler akustik imzasının minimumda tutulmasını sağlamaktadır.

Yeni Tip Denizaltı Projesi kapsamında elde edilen mühendislik deneyimi, Türkiye'nin uzun vadeli denizaltı stratejisinin bir sonraki adımı olan Millî Denizaltı (MİLDEN) Projesi'ne zemin oluşturmaktadır. Millî Denizaltı Dizayn Proje Ofisi Platform Sistemleri Dizayn Başmühendisi Albay İzzet Emre Afacan, MİLDEN Projesi ile Türkiye'nin denizaltı tasarım kabiliyeti kazanacağına dikkat çekmiştir. Afacan, ofiste 23'ü mühendis, 5'i teknik ressam olmak üzere 28 personelin görev yaptığını ve proje aşamalarına göre bu sayının artacağını belirtmiştir. Denizaltı tasarım sürecinin konsept, ön kontrol ve detay tasarım aşamalarından oluştuğu, ön tasarım faaliyetleri kapsamında ana ve yardımcı sistemlerin tasarımının detaylandırıldığı ve bu süreçte yerli ve yabancı firmalarla irtibata geçildiği ifade edilmiştir.^【4】

^{MİLDEN projesi konsept görseli. (}Yüzüncü Yıl Galerisi/EBA⁾

TCG Piri Reis, adını 16. yüzyılda yaşamış Osmanlı denizcisi ve kartografı Piri Reis'ten almaktadır. Piri Reis, 1513 yılında tamamladığı ve dünya haritacılık tarihinin önemli belgelerinden biri sayılan dünya haritasıyla tanınmaktadır.

^{Piri Reis'in 1513 tarihli dünya haritası. (}AA⁾

Piri Reis'in haritacılık faaliyetleri, akademik çalışmalarda Osmanlı denizcilik ve kartografya tarihinin önemli bir bileşeni olarak incelenmektedir.^【7】